Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsFaculteit WijsbegeerteOnderwijsSamenvattingen van scripties

Schure, L. ter

Auteur: Leon ter Schure
Afstudeerjaar: 2008
Vakgroep: Geschiedenis van de Filosofie

Scriptie:
Tijd als zwaarte. Henri Bergson over het verleden, creatie en geschiedenis.

Samenvatting:

Onder invloed van het narrativisme heeft de filosofie van de geschiedenis 'het verleden' in de afgelopen decennia verruild voor een nieuw studieobject: de historische tekst. De belangrijkste geschiedtheoretische studies van de afgelopen dertig jaar gingen over de wijze waarop historici op tekstueel niveau 'betekenis geven'. Het verleden werd gezien als een no go area; een verloren wereld alleen toegankelijk door de verbeelding van de historicus en onderworpen aan 'esthetische bevliegingen'. Het denken over geschiedenis is hierdoor in een impasse geraakt: enerzijds stelt de geschiedwetenschap zich ten doel iets te zeggen óver het verleden, maar anderzijds blijkt de manier waarop zij dit doet (d.m.v. het historische narratief) het verleden per definitie naar zijn hand te zetten.
Deze conceptie van het verleden als een 'afwezigheid' is ter discussie komen te staan in recente onderzoeksthema’s waarin juist de interactie tussen verleden en heden als uitgangspunt wordt genomen. Gedacht kan worden aan het onderzoek naar het individuele en collectieve geheugen (Memory); naar het verleden van geografische 'plaatsen' (Pierre Nora’s Les Lieux de Mémoire-project); het verleden dat ervaren wordt (Frank Ankersmits historische ervaring) en het verleden als trauma (herdenken en monumenten). Deze thema’s werpen geschiedfilosofische vragen op als: hoe verhoudt het verleden zich tot het heden? Is het verleden werkelijk een onbereikbare afwezigheid? Of is er een ander perspectief op onze relatie met het verleden mogelijk? En hoe ziet een dergelijk perspectief er dan uit? Vragen waarvoor binnen een lineaire opvatting van historische tijd geen plaats is.
De impasse in de geschiedfilosofie werpt de vraag op in hoeverre de tijdsopvatting van de Franse filosoof Henri Bergson (1859-1941) wellicht nieuw licht kan werpen op de status van het verleden. Volgens Bergson kan de voortgang van de tijd niet worden voorgesteld als een serie naast elkaar geplaatste 'nu-momenten'. Dit is in zijn ogen een ongeoorloofde verwarring van tijd met ruimte, die een radicaal onderscheid tussen heden ('aanwezigheid') en verleden ('afwezigheid') impliceert. In Bergsons notie van werkelijke tijd, 'durée', liggen verleden en heden 'in elkaar besloten'. In mijn scriptie stel ik mij ten doel een interpretatie van de plaats van het verleden in de bergsoniaanse tijdsopvatting te geven. Daarnaast beoog ik enkele geschiedfilosofische implicaties van Bergsons tijdsnotie te expliciteren, door na te gaan in hoeverre het 'overleven van het verleden' een nieuw perspectief biedt op historische veranderingsprocessen, het werk van historici en de filosofie van de geschiedenis.
 
Laatst gewijzigd:01 november 2013 14:50