Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieStudieondersteuningProfielwerkstukGammasteunpuntOnderwerpenEconomie

'Gratis geld': goed plan?

Een basisinkomen in plaats van uitkeringen en toeslagen?
Een basisinkomen in plaats van uitkeringen en toeslagen?

Al jaren speelt er in Nederland het idee van een eventueel basisinkomen voor alle huishoudens in Nederland. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) bepleitte in 1985 de invoering van een gedeeltelijk basisinkomen. Zo werd het op de politieke agenda gezet. Sindsdien zijn er vele experimenten uitgevoerd, artikelen over geschreven en ontelbare discussies over gevoerd. Over dit idee heeft namelijk iedereen een mening, je bent voor of je bent tegen. Maar wat houdt het basisinkomen nou eigenlijk in?

Het basisinkomen houdt in dat ieder huishouden in Nederland maandelijks een bedrag ontvangt dat voldoende is om sober van te leven, zonder dat daar een verplichting tegenover staat en ongeacht zijn/haar inkomen, vermogen of de samenstelling van het huishouden. Daarbovenop zou je kunnen werken, mocht je meer geld willen verdienen. Een erg duur grapje zou je denken, maar de invoering van het basisinkomen zou dan wel samen gaan met de afschaffing van de bestaande uitkeringen, toeslagen, heffingskortingen en aftrekposten.

Voordelen

Sinds 1985 zijn er veel verschillende experimenten uitgevoerd en is er veel onderzoek gedaan naar het basisinkomen. Daarbij kwamen enkele belangrijke voordelen naar boven. Zo bleek dat het basisinkomen nauwelijks leidde tot afname van werkenden. Waarschijnlijk is de reden hiervoor dat werken in dit systeem altijd loont, omdat het geld dat je verdient bovenop je basisinkomen komt. Dit in tegenstelling tot het huidige bijstandssysteem waarbij het werk dat je doet in de plaats komt van (een deel van) je uitkering, niet er bovenop. Daarnaast zouden de kosten voor justitie, welzijn en zorg dalen. Mensen in het experiment gingen beter voor zichzelf zorgen en criminaliteit nam af. Ook leidt eventuele invoering van het basisinkomen voor een betere positie van werknemers. Werknemers worden minder afhankelijk van hun werkgevers en kunnen meer eisen stellen. Ondernemers kunnen makkelijker een eigen zaak beginnen en ZZP’ers (Zelfstandigen Zonder Personeel) worden gestimuleerd.

Nadelen

Uiteraard zijn er ook enkele nadelen aan de invoering van het basisinkomen. Zo weet je niet of de uitkomsten van experimenten op kleine schaal ook gelden voor bijvoorbeeld een heel land. En of deze voordelen ook op lange termijn nog blijven bestaan. Maar het belangrijkste nadeel is eigenlijk dat het ontzettend ingewikkeld is om in te voeren. Alle wet- en regelgeving moet veranderd worden en ook op politiek niveau moet alles op de schop. Elke specifieke uitwerking leidt tot zulke grote herverdeeleffecten (groepen die er tientallen procenten op voor- of achteruit gaan) dat dit in het Nederlandse politieke bestel bijna onhaalbaar is.

Een basisinkomen voor iedereen?
Een basisinkomen voor iedereen?

Invalshoeken voor je profielwerkstuk

Microkrediet

Het basisinkomen heeft behoorlijk wat weg van het Microkrediet voor ontwikkelingslanden. Microkrediet is het verstrekken van een kleine lening aan ondernemers met een laag inkomen. De lening wordt gebruikt om bedrijfjes op te zetten en mensen zo zelfvoorzienend te maken. Vooral in ontwikkelingslanden kan het microkrediet in positieve invloed hebben op de plaatselijke economie. Het grootste verschil tussen het microkrediet en het basisinkomen is dat het microkrediet terug betaald moet worden. Maar verder vertoont het veel overeenkomsten. Voor je profielwerkstuk zou het interessant kunnen zijn naar de verschillen en overeenkomsten te kijken en te bekijken of het microkrediet net zo’n positieve werking zal hebben in ontwikkelde landen als het heeft in ontwikkelingslanden. Zo ja, dan zou de basisbeurs wellicht ook wel een positieve invloed op de economie van een land kunnen hebben.

Bijstandsuitkering

Een veelgehoord argument tegen het basisinkomen is dat we al een basisinkomen kennen; de bijstandsuitkering. De bijstandsuitkering verschilt echter op veel vlakken van het basisinkomen. Voor je profielwerkstuk zou je kunnen bekijken hoe deze twee van elkaar verschillen en waarom het ene in jouw ogen effectiever zal zijn voor de economie dan het andere.

Geen uitkeringen meer?
Geen uitkeringen meer?

Iedereen gelijk

Het idee van een basisinkomen is dat iedereen, ongeacht inkomen of andere variabelen, dit ontvangt. Voor velen lijkt dit scheef, want waarom zou je de ‘rijken’ nog meer geld geven? Dit komt vanuit de gedachte dat het basisinkomen een recht is. Het alleen verstrekken aan “armen” zou de scheiding tussen arm en rijk in stand houden. Bovendien zou er per geval bepaald moeten worden of iemand “arm genoeg” is, wat weer leidt tot een inefficiënt controle-apparaat en gaat lijken op de huidige situatie. Er is veel onderzoek gedaan naar het effect onder armen, bijvoorbeeld onder zwervers, maar zou er ook iets veranderen aan het uitgavenpatroon van rijke mensen? Verandert er iets in hun levenstijl?

Participatiesamenleving

De overheid heeft zich als doel gesteld om een samenleving te creëren waarin iedereen verantwoordelijkheid neemt voor zijn of haar eigen leven, waarbij de overheid een zo klein mogelijke rol speelt. Dit noemt het kabinet de participatiesamenleving. Je zou kunnen beredeneren dat een basisinkomen hierbij kan helpen omdat alle andere uitkeringen gestopt worden en, zoals in het eerder uitgevoerde onderzoek naar voren kwam, de kosten voor justitie en zorg dalen. Het basisinkomen wordt echter natuurlijk betaald door de overheid en is iedereen daardoor alsnog afhankelijk van de overheid. Het zou interessant zijn om te onderzoeken of mensen minder afhankelijk worden van de overheid en bijvoorbeeld meer vrijwilligerswerk en mantelzorg gaan verlenen als het basisinkomen ingevoerd wordt. Misschien zorg jij met jouw profielwerkstuk er wel voor dat Nederland verandert!

Vind je dit een leuk onderwerp?

Denk dan eens aan een economische studie, misschien is dat iets voor jou!

Wil je meer weten over dit onderwerp of heb je vragen? Stuur dan een mail naar gammasteunpunt@rug.nl!

Laatst gewijzigd:22 november 2017 16:35