Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntGodsdienst

Shop till you drop. Religie als supermarkt

Spiritualiteit
Spiritualiteit

Heb je wel eens van yoga gehoord? Of van mindfulness? Of misschien ken je iemand die mediteert, of doe je het zelf. Het zijn allemaal voorbeelden van activiteiten die als spiritueel kunnen worden beschouwd. Sinds een aantal jaar groeit de belangstelling voor deze activiteiten sterk. De cursussen meditatie en yoga vliegen je om de oren. Typ het maar eens in op Google, dan zie je hoeveel verschillende cursussen er worden aangeboden. Vaak zijn oosterse religieuze tradities zoals het hindoeïsme of het boeddhisme de bronnen van deze cursussen, maar je komt ook veel christelijke, joodse of niet-religieuze cursussen tegen. Dit zijn allemaal activiteiten die behoren tot een bepaalde religie en die niet nieuw zijn. Wat wel nieuw(er) is, is dat mensen zich tegenwoordig niet meer verbonden hoeven te voelen met een religie, om deel te nemen aan activiteiten van die religie. Om een Engelse term te gebruiken, wordt het ook wel ‘pick and mix religion’ genoemd: Je neemt mee wat je bruikbaar lijkt en andere zaken laat je liggen. Dit lijkt een beetje een supermarkt idee. De 'Shop-till-you-drop spiritualiteit' komt sterk op, terwijl de belangstelling voor traditionelere vormen van religie (zoals het christendom) juist afneemt.

Dit maakt de vraag wat spiritualiteit is zeer interessant. Vervangt spiritualiteit religie? Is het een aanvulling? Of kunnen we de 'shop-till-you-drop spiritualiteit' zelf een religie noemen? Je kunt deze vragen bijvoorbeeld voor het vak maatschappijleer onderzoeken en uitwerken in je profielwerkstuk. Of wat denk je van een historische analyse van spiritualiteit in Nederland? Uitermate geschikt voor het vak geschiedenis. Als laatste geven we ook mogelijke (Nederlandse) literatuur die je voor je leeslijst kan lezen én kan gebruiken voor je profielwerkstuk.

Wat is dat: 'spiritualiteit'?

Wat spiritualiteit is blijkt niet zo makkelijk te zeggen. Dit kun je in je profielwerkstuk onderzoeken. Je zou bijvoorbeeld interviews kunnen afnemen met mensen die cursussen organiseren. Of bij mensen uit je eigen omgeving, wat is voor hen spiritualiteit? Een andere mogelijkheid is dat je de boeken induikt en onderzoekt wat volgens wetenschappers spiritualiteit is.
De definitie van A.W. Astin, onderzoeker in de Verenigde Staten, is als volgt geformuleerd. Astin beschrijft spiritualiteit als een zoektocht naar zingeving en doelen. Het heeft ook te maken met het ontwikkelen van eigenwaarde en het begrijpen van jezelf. Spiritualiteit is voornamelijk een innerlijke kwaliteit, aldus Astin. Wat duidelijk wordt is dat het gericht is op het individu en daarbij ligt de nadruk niet op het uiterlijk maar op het innerlijk. Met dit laatste punt, over de individualiteit, zijn de meeste onderzoekers het eens. Toch zijn er veel verschillende visies op spiritualiteit. Interessant om uit te zoeken!

Spiritualiteit en religie bestaan in verschillende vormen
Spiritualiteit en religie bestaan in verschillende vormen

Spiritualiteit in de geschiedenis

Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw hebben zowel de protestante als katholieke kerk te maken met een sterke terugloop in het aantal leden. Het was de tijd van de vele hippies met lang haar en hun boodschap van vrede. Ze wilden een andere samenleving die meer gericht was op individuele behoefte van de mensen. Het moest niet langer zo zijn dat jij als individu werk deed omdat ‘dit hoort’ of omdat je vader hetzelfde werk had. Het is juist de bedoeling dat jij je eigen kwaliteiten ontwikkelt, dat bepaalt niemand anders! Deze ontwikkeling wordt ook wel de individualisering van de samenleving genoemd. Dit had voor de vele religieuze groepen in het land grote gevolgen. Mensen geloofden niet langer zomaar wat de predikant op zondag aan hen vertelde. Ze wilden het zelf uitzoeken! De kerken vulden zich steeds slechter op zondag en doen dat nog steeds. Worden mensen dan minder religieus? Of is het in onze moderne samenleving simpelweg niet meer nodig om in een God te geloven? We kunnen immers met behulp van de wetenschap steeds meer zaken verklaren. Toch lijkt ‘de wetenschap’ het geloof in een hogere macht (nog) niet te kunnen vervangen. Zo zijn er twee miljoen Nederlanders die zeggen affiniteit te hebben met spiritualiteit, en deze groep groeit sterk. Hoe verhouden deze (maatschappelijke) ontwikkelingen zich tot elkaar? Enerzijds zien we de daling van het aantal kerkleden en anderzijds de stijging van het aantal mensen dat zich spiritueel noemt. En hoe is het te verklaren dat mensen meer interesse hebben in individuele spiritualiteit en minder in collectieve religie? Zeer interessante vragen die je kan bespreken in je profielwerkstuk!

Janet Farrar, een bekende moderne heks
Janet Farrar, een bekende moderne heks

De New Age Beweging

Waarschijnlijk heb je wel eens gehoord van New Age. Een bekend voorbeeld van een New Age groep is de Wicca-beweging, dit zijn moderne heksen. Gelukkig zijn het heksen die geen kwaad willen doen, ze richten zich op ‘witte magie’. Ze gebruiken hierbij zeer oude bronnen en rituelen. Meer weten over moderne heksen? Dat is zomaar een voorbeeld van een New Age groep. Maar wat is er allemaal over te zeggen, welke voorbeelden zijn er nog meer? Wat zijn algemene kenmerken? New Age is een verzamelterm voor een grote verscheidenheid van nieuwe (spirituele) religies, alternatieve leefwijzen en filosofieën. Rond de jaren zestig van de vorige eeuw, gelijktijdig met de groei van spiritualiteit, is de term ontstaan en won het aan populariteit. Belangrijkste achterliggende en verbindende gedachten van de groep zijn een holistisch wereldbeeld en een gerichtheid op een nieuwe tijd.

Een holistisch wereldbeeld betekent, in de uitleg van New Age, dat alles onlosmakelijk met elkaar verbonden is. En met alles wordt ook écht alles bedoeld. Mens, dier, plant, heelal, we zijn met elkaar verbonden. Als mens ben je altijd deel van geheel en in feite is alles één. Het idee dat we niet één zijn wordt door holisten als een illusie gezien, gecreëerd door het denken. Het andere belangrijke kenmerk, het geloof in een nieuwe tijd, heeft de laatste jaren in de media veel aandacht gehad, met name rond het jaar 2012. Binnen New Age groepen is dit een zeer populair thema. Op basis van de oude Maya kalender is er berekend dat er in 2012 een ‘nieuwe wereld’ zou komen. Of in ieder geval het einde van de wereld zoals we die kennen. En dit is exact wat binnen de New Age groep een belangrijke gedachte is. Enerzijds het geloof in een nieuwe tijd, anderzijds een kritische houding ten opzichte van de huidige tijd.

Er is uiteraard nog veel meer uit te zoeken over dit onderwerp. Je zou voor je profielwerkstuk interviews kunnen afnemen bij leden van een New Age groep. Eenvoudige vragen naar bijvoorbeeld de reden van iemands lidmaatschap resulteren vaak in boeiende verhalen. Wat ook heel interessant is om te onderzoeken is of er een verschil is met religie, bijvoorbeeld het christendom. Dit zou waarschijnlijk beter passen in de vorm van een literatuuronderzoek.

Religie en spiritualiteit in de literatuur

Religie en spiritualiteit zijn populaire onderwerpen in de hedendaagse literatuur. Verschillende auteurs schrijven over hun eigen ervaring met religie. Denk aan herinneringen uit hun jeugd of de religie van hun ouders. Een goed voorbeeld is het boek Knielen op een bed violen van Jan Siebelink of Het huis van de moskee van Kader Abdolah. Beide boeken gaan over de jeugd van de schrijver, waar religie een belangrijke plek inneemt. Je zou voor je profielwerkstuk kunnen onderzoeken hoe er over religie wordt geschreven. Wat zegt het over de huidige rol van religie dat er zo over gesproken wordt in boeken? En dat deze boeken zo populair zijn? Interessante vragen om te onderzoeken!

Daarnaast verschijnen er vele romans met een spirituele tint. Op dit gebied is de Braziliaanse schrijver Paulo Coelho een bekende naam. Hij heeft inmiddels talloze boeken uitgebracht, met zijn debuutroman De alchemist als bekendste voorbeeld. Geert Kimpen is een Nederlandse schrijver die ‘spirituele romans’ schrijft. Je zou deze boeken kunnen lezen en vergelijken met bovengenoemde boeken.

Andere voorbeelden van religie/spiritualiteit in de literatuur zijn: Een moslima ontsluiert van Naema Tahir, Dorsvloer vol confetti van Franca Treur of Het wonder van de losse olifant en Specht en zoon van Willem-Jan Otten. Uiteraard is dit een selectie uit de grote hoeveelheid boeken die er zijn geschreven over het onderwerp.

Meer weten?!

Mocht het je een leuk onderwerp lijken maar wil je nog extra informatie? Of wil je wat hulp bij het formuleren van een goede vraagstelling? Mail je vragen dan naar alfasteunpunt@rug.nl.

Wanneer het onderwerp je erg interesseert, dan is de studie Godsdienstwetenschap of Theologie misschien wel wat voor jou! In het 2e jaar van deze opleiding wordt bijvoorbeeld het vak 'New Age in historisch perspectief' gegeven. En klik hier voor meer informatie over de opleidingen Religiewetenschappen en Theologie aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Kijk voor meer informatie eens op de open dagen pagina van de RUG.

Laatst gewijzigd:26 september 2018 12:54