Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieStudieondersteuningProfielwerkstukAlfasteunpuntGodsdienst

Religie om ons heen

Een schildering van Jezus die het kruis draagt
Een schildering van Jezus die het kruis draagt

Ben jij wel eens in een kerk geweest? De kans bestaat dat je nog nooit een kerk van binnen hebt gezien. In Nederland gaat lang niet iedereen meer naar de kerk. Maar wanneer je zelf niet gelovig bent, betekent dit dan dat je helemaal niet in aanraking komt met religie? Nee! Kijk maar eens om je heen: religie is overal! En dit hoeft helemaal niet alleen in de vorm van kerken te zijn. Denk maar eens aan het sensationele optreden 'The Passion'. Jaarlijks trekt deze uitvoering zo'n 3 miljoen kijkers. Wist je wel dat de wortels van deze voorstelling verborgen liggen in het Nieuwe Testament?

Religie is in Nederland overal te vinden. Het kan heel zichtbaar zijn in de vorm van kerken die je kunt bezoeken of religieuze uitingen die je aan kunt wijzen zoals kunst, kleding of opvoeringen zoals 'The Passion'. Maar religie is ook op meer verborgen wijze aanwezig om je heen. Verstopt in gedrag en normen en waarden . Vaak heb je helemaal niet door in hoeverre je gedrag beïnvloed is door religie omdat je gedrag nou eenmaal ‘vanzelfsprekend’ is. Toch heeft religie vaak een grotere invloed dan je denkt. Misschien ook wel op jou!

Religie om ons heen: waar dan?

De overheid is meestal degene die in een land bepaalt wat voor plek religie in de publieke ruimte mag hebben. In Nederland is er een vrijheid van godsdienst. Dit betekent in de praktijk dat iedereen vrij is om zijn eigen geloof te hebben en ook uit te dragen (zolang dit niet in strijd is met andere wetten). In Nederland bestaan daarom veel aanwijsbare vormen van religie. Hieronder wordt een aantal voorbeelden genoemd.

Nederlandse kerk
Nederlandse kerk
Heilige plekken

In Nederland wemelt het van de heilige plekken. Je kunt niet om de kerken heen en er bestaan zeker 650 bedevaartsoorden. Sommige mensen hebben het gevoel dat als ze zelf niet gelovig zijn, ze eigenlijk niet in een kerk horen. Dit hoeft helemaal niet het geval te zijn, want ook voor niet gelovige mensen zijn de kerken in Nederland ontzettend interessant. Een kerk geeft de bezoeker een kijkje in de cultuurgeschiedenis van ons land, stelt Justin Kroesen, oud-universitair docent Kunstgeschiedenis van het Christendom aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het analyseren van een kerkinterieur kan tot een verrassend avontuur leiden! In het interieur van een kerk ligt vaak veel interessante informatie verborgen. Voor je profielwerkstuk is het daarom een leuk idee om je eens te verdiepen in de geschiedenis en architectuur van een kerk. Tijdens je zoektocht kom je namelijk niet alleen veel te weten over het geestelijk leven, maar ook over bijvoorbeeld de economie en de maatschappij van een bepaalde tijd. Is je nieuwsgierigheid gewekt? Bij het onderwerp De kerk als 3D geschiedenisboek wordt uitgelegd waarom het zo interessant is om een kerkinterieur onder de loep te nemen!

Mag een kerk een werelds interieur?
Mag een kerk een werelds interieur?

Wat doe je echter wanneer een heilige plek zijn religieuze functie niet meer kan behouden? Wekelijks sluiten twee kerken in Nederland hun deuren. Wat gebeurt er met dit religieuze erfgoed? Het onderhouden van een kerk is duur en daarom dreigen veel kerken te worden gesloopt. Een oplossing is om leegstaande kerken te verbouwen tot een gebouw met een hele andere functie. Een voorbeeld hiervan is de Bernadettekerk in Helmond die nu als supermarkt fungeert. Een ander voorbeeld is de Broerenkerk in Zwolle. In 2013 is deze kerk officieel heropend als boekhandel. Deze boekhandel is een groot succes en wordt wel de mooiste boekhandel van Nederland genoemd. Eerder werd de Dominicanenkerk in Maastricht al verbouwd tot boekhandel. In 2008 benoemde The Guardian deze kerk tot 'mooiste boekhandel ter wereld'. Het verbouwen van kerken roept bij sommige mensen afkeer op. Dit is met name het geval wanneer kerken worden verbouwd tot hotels of disco’s. Een dergelijke invulling van een kerk wordt door sommigen te 'werelds' gevonden. Er zijn zelfs mensen die liever hebben dat een kerk gesloopt wordt dan dat deze een te werelds interieur krijgt! Voor een profielwerkstuk is het een interessant idee om onderzoek te doen naar een kerk die een 'nieuwe invulling' heeft gekregen. Misschien is er wel een kerk bij jou in de buurt die onlangs verbouwd is. Voor je profielwerkstuk kun je proberen om een reconstructie te maken van dit 'verbouwings-proces'. Duik bijvoorbeeld eens het krantenarchief in en houd interviews met de mensen die begaan waren met deze verbouwing, maar ook met de mensen die in dat dorp/die stad wonen. Misschien gingen zij vroeger nog wel eens naar die kerk. Wat vinden ze van de nieuwe functie? Op deze manier kun je er achter komen wat er allemaal gepaard gaat met het verbouwen van een kerk. Je kunt proberen om in kaart te brengen wat verscheidene partijen over de verbouwing denken. Wat zeggen voor- en tegenstanders? Waar baseren zij hun mening op? Vind je dat de kerk uiteindelijk zowel religieuze als niet-religieuze mensen aanspreekt? Kijk ook eens bij het onderwerp De kerk: Maak er wat van!

Processies

Door het jaar heen worden op verschillende plekken in Nederland processies gehouden. Een processie is in feite een lange optocht van gelovige mensen. Deze plechtigheid vindt bijvoorbeeld plaats om een heilige te eren. Een voorbeeld van een processie die ieder jaar plaatsvindt in de binnenstad van Amsterdam is 'de Stille Omgang'. Deze katholieke processie vindt plaats in de nacht van zaterdag op zondag na 15 maart. Het leuke hieraan is dat je deze processie kunt bezoeken. Je kunt er zelfs aan meedoen. Dat een processie helemaal geen saaie optocht hoeft te zijn wordt bewezen door de The Passion die al jaren plaatsvindt in Nederland. The Passion is de grootste processie van Nederland en wordt ook op tv uitgezonden! The Passion vertelt het verhaal van de laatste uren van Jezus en zijn wederopstanding. Wist je wel dat The Passion eigenlijk een moderne versie is van de Mattheüs Passie, gecomponeerd door Bach? De Mattheüs Passie wordt jaarlijks in Nederland opgevoerd. Nergens is deze zo populair als in Nederland! Hoe zou dit komen? Klik verder op The Passion.

In Frankrijk is het dragen van religieuze symbolen op school verboden
In Frankrijk is het dragen van religieuze symbolen op school verboden
Kleding

In Nederland mag iedereen in principe dragen wat hij of zij wil. Dit geldt dus ook voor religieuze kleding. Deze regelgeving is binnen Europa niet overal hetzelfde! Kijk bijvoorbeeld eens naar Frankrijk. In Frankrijk zijn kerk en staat volledig van elkaar gescheiden. Dit betekent onder andere dat het in Frankrijk verboden is om in openbare gebouwen religieuze kleding te dragen. Dit geldt zowel voor een hoofddoek als voor het dragen van een kruisje om de hals. De situatie waarbij religie compleet wordt verbannen uit de openbare ruimte wordt het laïcisme genoemd. In Nederland is de scheiding tussen kerk en staat niet zo streng als in Frankrijk. Een duidelijk voorbeeld hiervan is dat het in Nederland mogelijk is om religieuze partijen in de politiek te hebben. Hoewel Nederland op schrift alle vrijheid geeft voor religieuze kleding, bestaan er in de praktijk wel problemen. Vaak blijkt bijvoorbeeld dat men een minder soepele houding aanneemt wanneer het islamitische kleding betreft. Voor je profielwerkstuk is het interessant om eens een vergelijking te trekken tussen het godsdienstig beleid van Nederland en dat van Frankrijk! Hoe wordt in beide landen met religie omgegaan in de publieke ruimte? Je kunt als casus het beleid van beide landen voor scholen bestuderen. Waarom wil Frankrijk niet dat scholieren religieuze kleding dragen? Probeer uit te vogelen hoe beide landen tegen religie aankijken. Wordt het voorgesteld als iets positiefs, of juist negatiefs. Klopt deze interpretatie volgens jou? Wat verder hieronder vind je meer informatie over politiek en religie.

Hoe zit religie in ons?

De aanwezigheid van religie is niet altijd direct zichtbaar. Soms moest je even zoeken om het te vinden.. Wist je bijvoorbeeld dat er in de Nederlandse taal veel religieuze verwijzingen te vinden zijn? Iets anders waar je mogelijk niet vaak bij stil staat is dat onze jaartelling gebaseerd is op de geboorte van Christus. En wist je dat wanneer je een broodje kroket betaalt met een 2-euro muntstuk er op de zijkant van dit muntstuk staat: 'God zij met ons'?! Zo zie je maar dat ook op subtiele wijze religie om ons heen kan zijn!

Religieuze taal

'Ik ben toch niet van gisteren!' 'Het kaf van het koren scheiden' 'Een lust voor het oog' 'In Adamskostuum' ga zo nog maar even door... ontzettend veel spreekwoorden en uitdrukkingen die je dagelijks gebruikt zijn rechtstreeks overgenomen uit de Bijbel. Wat doen al deze verwijzingen in onze taal? Dit kun jij uitzoeken! Maak een selectie van bekende spreekwoorden die uit de Bijbel komen en doe onderzoek naar de betekenissen. Vergelijk wat de huidige betekenis is van een spreekwoord met de betekenis die het in de Bijbel heeft. Is er nog overlap of is het spreekwoord helemaal uit zijn context geraakt?

Nederlanders worden vaak als zuinig gezien
Nederlanders worden vaak als zuinig gezien
Normen en waarden

Normen en waarden geven aan hoe we in een ideale wereld met elkaar om willen gaan. Vaak zijn normen en waarden vergroeid met een bepaalde cultuur en geschiedenis van een land. In Nederland heeft de christelijke geschiedenis een grote invloed gehad op onze normen en waarden. Vaak hebben we dit helemaal niet meer door. Voor je profielwerkstuk zou je onderzoek kunnen doen naar de christelijke basis van de normen en waarden in Nederland. Kies een aantal normen en waarden en ga opzoek naar de oorsprong hiervan. Een voorbeeld van een waarde is de Nederlandse zuinigheid. Deze zuinigheid zou zijn oorsprong kunnen hebben in de calvinistische soberheid. Ditzelfde geldt voor de oer-Hollandse nuchterheid. Een andere belangrijke christelijke waarde is naastenliefde. Deze komt vaak tot uiting in het gezegde: Behandel een ander zoals je zelf behandeld wil worden. Hier ligt een uitdaging. Jij kunt de 'christelijke' bodem bloot leggen van de Nederlandse normen en waarden.

Gewoonten en feestdagen

Een ander idee voor een profielwerkstuk is om je eens te verdiepen in de oorsprong van onze feestdagen en gewoonten. Deze hebben namelijk ook vaak hun fundament in het christendom. Een voorbeeld van een gewoonte die voortkomt uit de Bijbel is het gebruik om de winkels te sluiten op zondag. Dit gebruik is gebaseerd op het idee dat zondag de rustdag van God is dit staat geschreven in de Bijbel: Genesis 2.3: ' God zegende de zevende dag en verklaarde die heilig, want op die dag rustte hij van heel zijn scheppingswerk.' Nederlandse feestdagen hebben vaak ook een religieuze basis. Denk bijvoorbeeld aan Sint Maarten en Sinterklaas. Beide feestdagen herdenken een katholieke heilige. Een ander duidelijk voorbeeld van een christelijk feest is Carnaval. Verdiep je eens in de achtergrond van deze feestdagen. Waar zijn ze op gebaseerd? Wat wordt er precies gevierd? Hebben de feestdagen zoals we ze nu kennen nog wat gemeen met de oorspronkelijke betekenis?

Invloed oosterse religies

De interesse in oosterse religies is de afgelopen decennia enorm toegenomen en dit heeft ook invloed op de Nederlandse burger. Mindfulnesscursussen worden gegeven, iedere sportschool biedt yoga aan en er verschijnen boeken over hoe te leven in het hier en nu. Leven in het nu en stil staan bij de kleine dingen zijn waarden die terug te vinden zijn in het zogenaamde 'mindfulness'. Wist je wel dat mindfulness in zekere zin een praktische en toegankelijke vorm van het boeddhisme is? Wat is het dat mensen zo aantrekt in met name het boeddhisme? Dit is erg leuk om uit te pluizen. Neem bijvoorbeeld als casus de mindfulness-hype. Vergelijk welke aspecten van het boeddhisme hier in terug komen en onderzoek waarom deze zo aanslaan. Denk ook aan het tijdschrift Happinezz waar veel reclame wordt gemaakt voor de positieve invloed van oosterse religies.

Gaan religie en politiek samen?
Gaan religie en politiek samen?

Religie en politiek

In Frankrijk mag je op school geen hoofddoekje of kruisje dragen en een politicus mag geen godsdienstige uitspraken doen. Deze regels komen voort uit de strikte scheiding tussen kerk en staat die is vastgelegd in de Franse grondwet. Hoe zit dit in Nederland? In Nederland bestaat officieel geen scheiding tussen kerk en staat. Dit betekent dat het in Nederland mogelijk is om politieke partijen op te richten met een religieuze grondslag. Het CDA en de ChristenUnie zijn de grootste vertegenwoordigers hiervan. Het is erg interessant om eens kritisch te onderzoeken hoe de relatie tussen politiek en religie in Nederland is. Wat zijn de standpunten van bijvoorbeeld het CDA of de ChristenUnie over de rol van religie? Welke aspecten van religie vinden zij belangrijk voor de Nederlandse maatschappij? En hoe zou hun ideale samenleving eruit zien? In Europa heerst over het algemeen de mening dat religie buiten het politieke veld moet worden gehouden. Vele politici zien religie als ‘irrationeel’, 'emotioneel' en 'privé'. De politiek aan de andere kant wordt gezien als ‘rationeel’, 'publiek' en ‘objectief’ en behoort deze kenmerken ook na te streven. Klopt dit idee wel? Er zijn echter ook mensen die juist pleiten voor de invloed van religie op de politiek en het publieke leven. Zij steunen deels op het argument dat de ethiek en moraal van religies een positieve invloed kunnen hebben op een maatschappij. Hoe denk jij zelf eigenlijk over de rol van religie in de politiek? Kan religie een waardevolle toevoeging zijn?

In de Amerikaanse politiek heeft religie een veel duidelijkere plek dan in Nederland en wordt het zelfs ingezet als retorisch middel! Denk bijvoorbeeld eens aan de standaardafsluiting van iedere presidentiële speech: 'God bless America.' Het is interessant om een vergelijking te maken tussen de invloed van religie op de Amerikaanse politiek en in Nederland. Is er overlap te vinden? Voor meer informatie over religie in de Amerikaanse politiek kun je eens een kijkje nemen bij het onderwerp: God Bless America .

Meer weten?

Ben je gegrepen door dit leuke onderwerp maar heb je toch nog vragen? Of wil je wat hulp bij het formuleren van een goede vraagstelling? Mail je vragen dan naar alfasteunpunt@rug.nl
Wanneer dit onderwerp je erg interesseert, dan is de studie Godsdienstwetenschap of Theologie misschien wel wat voor jou! Klik voor meer informatie over de opleidingen Godsdienstwetenschap en voor Theologie aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Kom ook eens naar een open dag. Je kunt ook een webklas volgen.

Laatst gewijzigd:02 augustus 2017 15:23