Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntEngels

Vrouwen in de Engelstalige literatuur

Houd jij van Engelse literatuur? Ben je geïnteresseerd in de positie van de vrouw vanaf de negentiende eeuw tot nu? Dan vind je hieronder misschien leuke ideeën voor een profielwerkstuk voor het vak Engels, geschiedenis of CKV!

Hoe behandelt Chopin het thema van vrouwelijk overspel?
Hoe behandelt Chopin het thema van vrouwelijk overspel?

Overspel in de negentiende eeuw

Een romantisch diner bij kaarslicht. Een man knielt voor zijn geliefde en presenteert haar een doosje met een fonkelende ring. De vrouw slaat haar hand voor haar mond en verzucht vol emotie: “ja, natuurlijk wil ik met je trouwen”. In films en boeken betekent het huwelijksaanzoek vaak een happy end en het begin van een gelukkig leven. Sommige literatuur stopt niet bij het ja-woord, maar neemt de lezer mee naar de minder rooskleurige kanten van het huwelijk: de sleur ervan, de zoektocht naar spanning, verboden verlangens en overspel.

Deze andere kant van het huwelijk is het onderwerp van veel verhalen en romans van Kate Chopin (1851-1904) en Edith Wharton (1862-1937), twee Amerikaanse schrijfsters uit de negentiende eeuw. Zij schreven over dit toen zeer omstreden onderwerp vanuit een vrouwelijk perspectief. The Awakening (uit 1898) van Kate Chopin gaat bijvoorbeeld over een getrouwde vrouw, Edna Montpellier, die worstelt met haar eigen verlangens. Ze wordt verliefd op een andere man en ontdekt de spanning van het overspel. Deze onderwerpskeuze was gewaagd en controversieel, want vrijgevochten vrouwen waren in die tijd een uitzondering. Vrouwelijk overspel was absoluut taboe. The Awakening werd dan ook heftig bekritiseerd: in de ogen van veel lezers kwam hoofdpersoon Edna haar maatschappelijke en sociale verplichtingen als vrouw niet na. Chopin was één van de eerste Amerikaanse vrouwen die het aandurfde om vrouwelijke verlangens op papier te zetten; helaas betekende dit ook vrijwel het einde van haar schrijfcarrière. Ze was ‘te vroeg’ met haar feministische opvattingen.

Jouw PWS

Wat werd er aan het einde van de negentiende eeuw van de ideale vrouw verwacht? Op wat voor manier ondermijnden schrijfsters als Kate Chopin en Edith Wharton dit ideaal? En leidden hun verhalen en romans tot verandering in de situatie van de vrouw? Met behulp van hun literaire verhalen kan je de sociaalhistorische context van de Amerikaanse vrouw aan het einde van de negentiende eeuw reconstrueren. Maar je kan bijvoorbeeld ook het taalgebruik van deze verhalen analyseren. Op welke manier werd er door Chopin en Wharton over vrouwelijke verlangens geschreven? Hoe verwoordden zij hun kritiek? Waarover schrijven zij wel, waarover niet? Welk perspectief kozen zij?

Dit onderwerp leent zich natuurlijk ook om creatief mee aan de slag te gaan! Schrijf bijvoorbeeld een negentiende-eeuwse en een eenentwintigste-eeuwse recensie over The awakening van Kate Chopin. Wat zijn de verschillen in beoordelingscriteria?

Virginia Woolf

Een andere Engelstalige schrijfster die veel over de positie van de vrouw geschreven heeft is Virginia Woolf (1882-1941). Ook haar werk is geschreven vanuit een vrouwelijk perspectief. Wil je weten hoe een profielwerkstuk over deze bekende schrijfster eruit zou kunnen zien? Klik hier.

Tipping the velvet
Tipping the velvet

Eigentijds Victoriaans

In het Victoriaanse tijdperk (van 1837-1901, de regeringsperiode van koningin Victoria) was het Verenigd Koninkrijk de toonaangevende natie in de wereld: ze bezat een wereldrijk, de industrialisatie was in volle gang, en ondanks de grote armoede van de arbeidersklasse, was het welvaartspeil in Engeland hoog. De conservatieve opvattingen van de gegoede en welvarende burger gaven de toon aan. Dat betekende een strikt klassensysteem, strenge fatsoensnormen en een dubbele seksuele moraal met verschillende normen voor mannen en vrouwen. In de literatuur was er weinig ruimte om thema’s die buiten de heersende moraal vielen (zoals de positie van de vrouw, homoseksualiteit, overspel, prostitutie, etc.) te behandelen.

Tegenwoordig is deze ruimte er wel. Het Victoriaanse tijdperk is een populair onderwerp voor hedendaagse Engelstalige auteurs. Schrijvers als George Hagen, Peter Carey, Sarah Waters en Michel Faber laten zich inspireren door de dikke romans uit het Victoriaanse tijdperk, zoals die van Charles Dickens en Wilkie Collins. Toch zijn er grote verschillen tussen de originele en deze zogenaamde neo-Victoriaanse romans. Sarah Water bijvoorbeeld schrijft in haar boek Tipping the velvet over een lesbische vrouw in het negentiende-eewse Londen. En in het boek Jack Maggs van Peter Carey komen de verboden seksuele passies, waarover men in de negentiende eeuw alleen maar tussen de regels schreef, uitgebreid aan de orde.

In jouw profielwerkstuk kan je een vergelijking maken tussen een neo-Victoriaanse roman en de originele Victoriaanse boeken en/of opvattingen. Hoe worden controversiële onderwerpen als (homo)seksualiteit, atheïsme en emancipatie van de vrouw behandeld in de neo-Victoriaanse roman? Wat is het beeld van de negentiende eeuw zoals dat in deze romans naar voren komt? Is dat een historisch verantwoord beeld ?  Naast de verschillen en overeenkomsten in thematiek zou je ook kunnen letten op het taalgebruik en het perspectief van de romans. Zijn de verhalen beschreven vanuit het oogpunt van de lagere of hogere klassen, bedienden of rijkelui, vrouwen of mannen?

Bij dit onderwerp past een alternatieve en creatieve presentatievorm uitstekend! Achterhaal de kenmerken van de negentiende-eeuwse Victoriaanse roman en pas ze toe in een eigen neo-Victoriaans verhaal! Je zou ook eenzelfde verhaallijn kunnen beschrijven vanuit een negentiende-eeuws Victoriaans en een neo-Victoriaans perspectief.

Portsmouth Dockyard door James Tissot, 1877
Portsmouth Dockyard door James Tissot, 1877

Wil je iets met het vak CKV dan zou je ook de beeldende kunst erbij kunnen betrekken: hoe werden vrouwen (of andere 'taboe'-thema's) in de negentiende eeuw afgebeeld?

Hierbij zou je speciaal kunnen letten op de kleding en vrouwenmode uit deze tijd. Hoe gingen vrouwen in de negentiende eeuw gekleed? Herken je daarin iets van het beeld van de vrouw uit romans uit deze periode? Hoe wordt de preutsheid uit de Victoriaanse tijd zichtbaar in de mode?

Chicklit

Wie kent ze niet? Carrie, Miranda, Charlotte en Samantha op zoek naar de ware liefde in de stedelijke chaos van New York? Of de Engelse Bridget Jones die heel wat blind dates, afwijzingen en onzekerheden moet doorstaan voordat ze haar ideale man vindt? De immens populaire boeken  Sex & The City van Candace Bushnell en Bridget Jones Diary van Helen Fielding (beide later omgewerkt tot tv-serie en/of film) vormden het beginpunt van een nieuwe stroming in de literatuur: chicklit. 'Chick' is Amerikaanse straattaal voor 'jonge vrouw' en 'lit' komt van 'literature': literatuur voor en over jonge vrouwen dus.

Jane Austen
Jane Austen

Misschien zijn deze boeken niet bepaald het type literatuur dat je op school mag lezen voor je leeslijst. Het argument is dan dat chicklit geen 'echte literatuur is'. De verhaallijn is vaak flinterdun, met een voorspelbaar plot en oppervlakkige personages. Het zijn altijd stijlvolle, hippe en carrière beluste twintigers of dertigers met een passie voor winkelen en uitgaan. Dat is toch geen literatuur? Maar wat is dat dan, 'echte literatuur'? Waarom zou chicklit daar niet onder vallen? Hoe denken ze daar bij jou op school over: mag jij chicklit lezen voor je lijst? En wat vind jij er zelf van: wordt er terecht neerbuigend gedaan over chicklit? Organiseer aansluitend op je profielwerkstuk over chicklit een debat in jouw klas over de moeilijke vraag: wat is literatuur?

Chicklit lijkt bovendien veel minder oppervlakkig als je bedenkt dat dit type literatuur grote overeenkomsten heeft met boeken van vrouwelijke schrijvers uit de negentiende eeuw. Schrijvers zoals Jane Austen en de zusjes Emily en Anne Brontë behandelden namelijk dezelfde thematiek: vrouwen op zoek naar een geschikte huwelijkskandidaat. Bridget Jones Diary bevat zelfs expliciete verwijzingen naar het werk van Jane Austen: de ware liefde van Bridget Jones, Mark, wordt bijvoorbeeld Mr. Darcy genoemd, eveneens de 'love of her life' van Elisabeth, hoofdpersonage in Pride & Predjudice.

Ben jij het eens met deze vergelijking? Vertoont chicklit inderdaad overeenkomsten met deze negentiende eeuwse literatuur? Onderzoek het in je pws! Zet bijvoorbeeld de bestseller The Nanny Diaries van Emma McLaughlin and Nicola Kraus naast Anne Brontë’s Agnes Grey (uit 1847). Wat zijn de verschillen en overeenkomsten? Hetzelfde zou je kunnen doen voor Pride & Prejudice en Bridget Jones.

Je zou ook de receptie van deze boeken onder de loep kunnen nemen. Chicklit wordt door literaire critici over het algemeen slecht ontvangen en niet als echte literatuur beschouwd. Was dat met de boeken van Jane Austen en de zusjes Brontë ook het geval? Wat voor publiek las en leest deze boeken, kan je daar verschillen en overeenkomsten in ontdekken?

Vragen?

Stuur een mailtje naar: alfasteunpunt@rug.nl.

Laatst gewijzigd:01 september 2017 12:54