Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntCKV/Kunst

Het Vanitas schilderij

Het Vanitas schilderij is een genre dat met name erg populair was in Nederland in de 17e eeuw. Het thema is bedoeld om de kijker er aan te herinneren dat het leven maar tijdig is en aan te sporen om zich te richten op het eeuwige leven. Dit komt ook terug in de keuze voor het woord vanitas. Vanitas komt uit het Latijn en betekent ijdelheid en leegheid. Een Vanitas schilderij toont de eindigheid van het leven en confronteert de toeschouwer met de dood.

'Stilleven van een jongen die bellen blaast' door Gerard Dou
'Stilleven van een jongen die bellen blaast' door Gerard Dou
'Vanitas' door Philippe de Champaigne
'Vanitas' door Philippe de Champaigne

Symbolische betekenis

Er zijn verschillende attributen die vaak terugkomen in Vanitas schilderijen. Voorbeelden hier van zijn schedels, zeepbellen, gedoofde kaarsen, klokken en verwelkte bloemen. Vaak is de symbolische betekenis wel duidelijk wanneer je bekend bent met het motief van het Vanitas schilderij. Een klok en verwelkte bloemen zijn duidelijke verwijzingen naar 'tijd' en schedels verwijzen naar sterfelijkheid en de dood. Een zeepbel symboliseert ook tijdelijkheid. De bel kan immers zo maar uiteen spatten.

Op deze wijze willen de schilders laten zien dat alles voorbij gaat. Hoe mooi of duur dingen ook mogen zijn alles is maar van korte duur. Voor je profielwerkstuk kun je een Vanitas schilderij onder de loep nemen. Voorbeelden van Vanitas schilderijen zijn het schilderij van Philippe de Champaigne en Gerard Dou. Wat zie je allemaal?

'For the Love of God' door Damien Hirst
'For the Love of God' door Damien Hirst

Context

De 17e eeuw was een tijd van grote economische welvaart voor de Republiek. De handel verliep steeds beter en de lonen werden steeds hoger. Achteraf refereren we aan deze bloeiperiode van Nederland als de Gouden Eeuw. Waarom denk je dat juist in deze periode het thema van het Vanitas schilderij zo populair werd? Wat moet je volgens de schilders doen en wat vooral niet?

Een voorbeeld van een modern Vanitas kunstwerk is 'For the Love of God' van Damien Hirst. Hirst maakte deze schedel in 2007 en bedekte hem met wel 8.601 diamenten. Voor je profielwerkstuk kun je dit kunstwerk vergelijken met een Vanitas schilderij uit de 17e eeuw. Wat is de gedachte van Damien Hirst achter zijn kunstwerk? Komt deze overeen met die van de zeventiende eeuwse schilders?

Een ander idee voor je profielwerkstuk is om een vergelijking te maken tussen literatuur en een kunstwerk. In de 17e eeuw is er erg veel literatuur geschreven met een moraliserende inslag. Een voorbeeld van een schrijver binnen dit genre is Jacob Cats. Het is een leuk idee om een tekst van hem te vergelijken met een kunstwerk uit dezelfde tijd.

Terug naar Jan Steen

Terug naar Taboe en kunst

Laatst gewijzigd:25 juli 2018 11:02