Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieStudieondersteuningProfielwerkstukAlfasteunpuntCKV/Kunst

Aboriginal Art

Plannen om na je eindexamen naar Australië te gaan? Dan vind je het vast interessant om te weten dat er daar meer is dan mooie natuur en gevaarlijke dieren. Verdiep je voor je profielwerkstuk in de oudste ononderbroken cultuur in de wereld: de Aboriginalcultuur.

Aboriginals is een ander woord voor Aborigines, wat afstamt van het Latijnse ab origine. Dit betekent vanaf de oorsprong. De Aboriginals zijn dus de oorspronkelijke bewoners van het Australische continent, die volgens theorieën ongeveer 50.000 jaar geleden in Australië zijn aangekomen. Sinds de ontdekkingsreizigers in de 17e en 18e eeuw het Australische grondgebied 'ontdekten', is het onder bestuur geweest van verschillende westerse landen, waaronder Nederland. Sinds die periode hebben er ook blanken op het grondgebied gewoond en die hebben niet altijd positief gedacht over de Aboriginals. Ze werden door sommigen als achterlijk gezien, omdat de levenswijze van de Aboriginals traditioneel anders is dan wat door de blanken toentertijd als 'modern' werd gezien. Tegenwoordig is er meer waardering gekomen voor de Aboriginalcultuur, waaronder voor de kunst en de mythologie. Toch blijft er een gespannen relatie bestaan tussen de Aboriginals en de Australische overheid. Genoeg aanknopingspunten om een profielwerkstuk te schrijven dus! Hoe wordt er nu tegen de kunst van Aboriginals aangekeken? Hoe traditioneel is hun kunstvorm? Wordt kunst gezien als een manier om zich tegen de politiek af te zetten? Van welke symboliek wordt er gebruik gemaakt en is die symboliek religieus? Is de kunstvorm veranderd van vroeger tot nu?

Hierover kun je een PWS voor veel verschillende vakken maken: CKV, geschiedenis, maatschappijleer, godsdienst, aardrijkskunde of biologie.

Emily Kngwarreye's 'Earth's Creation'
Emily Kngwarreye's 'Earth's Creation'

Hoe het allemaal begon...

Papunya 1971. In een klein dorpje middenin the outback van Australië beschilderen Aboriginalmannen een muur met traditionele patronen. Het is voor het eerst dat deze schilderingen losgekoppeld worden van ceremoniën en rituelen en toegankelijk worden voor de ogen van niet-ingewijden. Hier ontstaat voor het eerst moderne Aboriginalkunst. In 2007, 36 jaar later, wordt een schilderij van de Aboriginal kunstenares Emily Kngwarreye voor meer dan één miljoen dollar geveild. Een grote verandering dus! Hoe is die tot stand gekomen? Hieronder geven we een aantal invalshoeken om je te verdiepen in een kunsttraditie die stamt uit een eeuwenoude cultuur en de historische context waarin de Aboriginal kunst is opgekomen.

Van rituelen voor ingewijden tot moderne kunst

Een aspect van de Aboriginalcultuur waar je onderzoek naar zou kunnen doen voor je profielwerk is de geschiedenis van de Aboriginalkunst. Hoe kon een nieuwe kunstvorm ontstaan uit een eeuwenoude cultuur en hoe is het succes ervan te verklaren? Een belangrijk begrip daarbij is dat van de droomtijd. Binnen de Aboriginalcultuur betekent de droomtijd niet een afgesloten periode uit het verleden, maar meer als een ander soort tijd waaruit belangrijke lessen getrokken kunnen worden. Daarbij horen verhalen en plaatsen, ceremonieën en rituelen. Landschap en religie zijn voor de Aboriginals sterk met elkaar verbonden. Mythische wezens uit de droomtijd laten hun sporen na in het landschap. In een cultuur waarin niet geschreven werd, is het belangrijk dat deze kennis van droomtijdverhalen, heilige plaatsen in het landschap en alle lessen die daaraan verbonden zijn, doorverteld worden. Daarbij worden ook schilderingen gebruikt. Deze schilderingen zijn dus sterk verbonden met religie en rituelen voor ingewijden. Bovendien is het niet de bedoeling dat de schilder op eigen houtje allerlei creatieve elementen gaat toevoegen, hij moet de kennis zo goed mogelijk doorgeven.

De film 'Ten Canoes, 150 spears en 3 wives'
De film 'Ten Canoes, 150 spears en 3 wives'

Voor je PWS kun je je verdiepen in de droomtijd en de heilige plaatsen en rituelen van de Aboriginals. Hoe zijn de droomtijd en het landschap zichtbaar in de Aboriginal schilderijen? Maak als presentatievorm bijvoorbeeld een gids voor backpackers over hoe ze moeten omgaan met het landschap en de heilige plaatsen. Als je een beter idee wil krijgen van het idee van droomtijd en hoe dat werkt in deze cultuur, moet je zeker de film Ten Canoes, 150 spears en 3 wives (klik voor de trailer) bekijken. Let bijvoorbeeld op het kleurgebruik in deze film en welke belangrijke kennis in dit verhaal wordt doorgegeven. Een analyse van deze film kan heel goed het praktische onderdeel van je werkstuk vormen.

Het succes van de moderne Aboriginalkunst

Je kunt je ook richten op de periode van 1971. Hoe kon het gebeuren dat er toch schilderingen voor 'blanke ogen' werden gemaakt en hoe ontwikkelden de ceremoniële schilderingen zich tot moderne kunst? Wat was de rol van de Aboriginal Art Board daarin? In een expositie in het Universiteitsmuseum in Groningen uit 2012 kon je werk zien uit die eerste periode (jaren ’70), toen het Universiteitsmuseum het aankocht. Maar ook van rond 1995 toen de Aboriginal kunst wereldwijd door museumdirecteuren, waaronder Frans Haks van het Groninger museum, ontdekt en gewaardeerd werd als moderne kunst. Ten slotte is er ook nieuw werk, vooral van het Aboriginal Art Museum in Utrecht. Een mooi overzicht dus van een ontwikkeling van een nieuwe kunstvorm uit een oude cultuur.

Strijd voor identiteit en burgerrechten

Zoals eerder gezegd is de verhouding tussen de Aboriginals en de verschillende overheersers niet altijd even goed geweest. Je zou kunnen zeggen dat dat is begonnen op 26 januari 1788. Niet voor niets noemen de Aboriginals 26 januari niet Australia Day maar Invasion Day. Na veel geweld en het terugdringen van de oorspronkelijke bevolking in reservaten, voerde de Australische regering in de 20e eeuw een beleid van assimilatie. Het was bedoeld als middel om de Aboriginal bevolking te verheffen, maar de mensen zelf werd niets gevraagd en de grondgedachte erachter was dat de blanke cultuur superieur was. Aboriginals werden gedwongen om uit hun leefgebieden te vertrekken en te verhuizen naar dorpen en steden, ze hadden geen burgerrechten en het meest schrijnende was dat tussen 1930 en 1970 Aboriginal kinderen van hun ouders werden gestolen om ze op te voeden tot “witte” kinderen. “The Stolen Generation” wordt dat genoemd. Pas in 2008 bood de Australische premier Kevin Rudd zijn excuses aan (klik voor een filmpje van deze toespraak) voor deze assimilatiepolitiek en de gevolgen die dit op de Aboriginalgemeenschap heeft gehad. Waarom gebeurde dat eigenlijk niet eerder?

Wat was het effect van deze aangrijpende film over de Stolen Generation?
Wat was het effect van deze aangrijpende film over de Stolen Generation?
Emancipatie door kunst?

Breng voor je PWS de hoofdrolspelers uit deze donkere periode uit de Australische geschiedenis in beeld en probeer te achterhalen wat hen bewoog. Hoe werd er na 1970 aangekeken tegen dit beleid en aandacht gevraagd voor de Stolen Generation en welke rol speelde kunst daarbij? Je kunt denken aan de Aboriginalkunst, maar ook aan boeken, films en toneelstukken die over dit onderwerp zijn gemaakt. De bekendste daarvan is de film Rabbit-Proof Fence over drie Aboriginalmeisjes die heel Australië doorkruisen om hun ouders terug te vinden. Hoe hangt de emancipatie van de Aboriginals samen met de strijd tegen onrecht en het herontdekken van de eigen cultuur en identiteit? Welke rol spelen rolmodellen als kunstenaars, sporters (denk aan de Olympische Spelen in Sydney!), schrijvers en acteurs hierin? Veel vragen die jou hopelijk kunnen inspireren tot een mooie zoektocht!

Symboliek en stijl in een bijzonder landschap

Geen zin in historische achtergronden en onrecht, maar wel een echte kunst- of natuurliefhebber? Ook dan kun je natuurlijk met Aboriginal Art aan de slag. Je kunt kunstwerken analyseren op materiaalgebruik, symboliek, kleurgebruik, compositie en op zoek gaan naar de eigen stijlen van Mick Namarari Tjapaltjarri, Thancoupi, Rover Thomas of Emily Kngwarreye. Of maak de combinatie met landschap, flora en fauna.

Wat denk je: 6 mannen rond een kampvuur?
Wat denk je: 6 mannen rond een kampvuur?
Symbolen

Symbolen spelen een belangrijke rol in Aboriginal schilderijen. Met een beetje hulp kun je er veel meer in zien dan alleen stippen en strepen. Zo staat een u-vorm voor een mens en kun je aan de attributen zien of het om een man of een vrouw gaat. Maak je deze symboliek eigen en probeer deze terug te vinden in verschillende kunstwerken. Kun je met dit soort symbolen ook zelf een compositie samenstellen? En is het mogelijk daarmee een verhaal te vertellen, bijvoorbeeld voor een routebeschrijving naar school?

Landschap

Heb je ook aardrijkskunde of biologie in je pakket (of doe je het profielwerkstuk samen met iemand die dat heeft), dan kun je ook kijken naar hoe je het landschap, de planten en dieren terug ziet komen in kunstwerken uit verschillende regio’s. Op de expositie in het Universiteitsmuseum zie je bijvoorbeeld een Bush carrot en Witchetty grub, wat zijn dat en komen die overal in Australië voor? En kun je aan de grondsoorten voorspellen welke kleuren in welke delen van Australië traditioneel meer gebruikt zullen worden? Of zijn door het gebruik van acrylverf geen regionale verschillen meer zichtbaar?

Vragen of interesse?

Heb je nog vragen over dit onderwerp, dan kun je contact opnemen met het Alfasteunpunt: alfasteunpunt@rug.nl

Vind je dit een leuk onderwerp, dan is de studie Kunstgeschiedenis misschien wel wat voor jou!

Laatst gewijzigd:13 juli 2017 12:11