Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsFaculteit der LetterenOrganisatieActueelNieuws Faculteit der Letteren

Hiv/aids-campagnes die Zuid-Afrikaanse jongeren moeten aanzetten tot gesprek mogelijk contraproductief

19 oktober 2015

Massamediacampagnes die Zuid-Afrikaanse jongeren tot gesprekken over hiv/aids moeten aanzetten, zouden wel eens averechts kunnen werken. Onderzoek door Elizabeth Lubinga (Rijksuniversiteit Groningen en Universiteit van Tilburg) toont aan dat billboardcampagnes die opzettelijk cryptische boodschappen verspreiden over (on)veilige seks met het doel gesprekken tussen mensen op gang te brengen, ertoe leiden dat de boodschap minder goed in plaats van beter wordt begrepen. Deze misinterpretaties kunnen gevaarlijke gevolgen hebben.

Gedurende de afgelopen twintig jaar heeft het merendeel van de Zuid-Afrikanen wel eens een billboard- of posteradvertentie gezien van de nationale of provinciale overheden en/of ngo’s die op duidelijk zichtbare plekken bij verkeersknooppunten, in ziekenhuizen en klinieken, op scholen, bij vervoersknooppunten en op een groot aantal andere strategische plekken stonden. Toch behoort Zuid-Afrika, met ruim zes miljoen hiv-patiënten en hiv-geïnfecteerden (17,9 procent), tot de landen met het grootste aandeel in de hiv/aids-pandemie. Het Zuid-Afrikaanse Ministerie van Volksgezondheid meldt duizend nieuwe infecties per dag. Ondanks veel hiv-onderzoek en -campagnes wijst de Zuid-Afrikaanse Human Sciences Research Council bovendien op problemen als afname van de kennis over hiv/aids, een laag condoomgebruik binnen monogame relaties, en hiv-gerelateerd risicogedrag.

Provocerende gezondheidscampagnes

In deze precaire context begon Elizabeth Lubinga met haar onderzoek naar de strategieën die in massamediacampagnes worden gebruikt om een discussie over de hiv-/aidsproblematiek onder Zuid-Afrikaanse jongeren los te maken. Lubinga: “Organisaties hebben tal van communicatiestrategieën bedacht om zo tot het meest effectieve communicatiemiddel in de strijd tegen hiv/aids te komen.” Een van de grootste Zuid-Afrikaanse gezondheidsorganisaties, loveLife, maakt al jarenlang gebruik van een campagnestrategie die tot doel heeft een onderlinge discussies uit te lokken met behulp van posters die qua beelden en/of verbale metaforen opzettelijk verwarrend waren. Men ging er vanuit dat dit soort campagnes automatisch tot gesprekken tussen mensen die de campagnes zien. Lubinga wilde deze aanname testen, vooral gezien het feit dat het in de meeste Zuid-Afrikaanse culturen taboe is om over seks te praten.

verwarrende boodschappen veroorzaken verwarring

Verwarrende boodschappen veroorzaken verwarring

Er was al eerder empirisch onderzoek verricht naar de effecten van 'verwarrend' promotioneel materiaal op gesprekken en campagneresultaten. Voortbouwend op deze onderzoeken ontwierp Lubinga een aantal posters voor hiv-/aidspreventie waarop ze cryptische teksten en/of beelden zette. Vervolgens gebruikte ze deze posters om deelnemers uit de doelgroep te ondervragen. Een van de posters werd ook gebruikt om het conversatiegedrag van de deelnemers te bestuderen. Lubinga: “Het onderzoek wees uit dat het gebruik van retorische afbeeldingen niet automatisch tot gevolg heeft dat jongeren met vrienden en familie over de boodschappen in de gezondheidscampagnes praten. Daarnaast bleek dat wanneer jonge Zuid-Afrikanen wel over de verwarrende boodschappen spraken, dit in plaats van meer juist tot minder begrip van de boodschap - en daarmee tot meer misverstanden over hiv/aids - leidde.”

Ontwikkelaars gezondheidscampagnes moeten hun strategieën herzien

Lubinga’s bevindingen hebben gevolgen voor de ontwikkelaars van gezondheidscampagnes die pleiten voor het gebruik van cryptische boodschappen om de discussie los te maken en zo (factoren van) gezondheidsgedrag positief te beïnvloeden. “Deze boodschappen zouden wel eens kunnen leiden tot meer misverstanden over de onderwerpen die ze aan de kaak stellen, en daarom zou het gebruik van dit soort verwarrende boodschappen zelfs gevaarlijk kunnen zijn”, aldus Lubinga. “Gezien de huidige besmettingsdruk en grote kwetsbaarheid van jongeren wil ik Zuid-Afrikaanse campagneorganisaties die van deze tactiek gebruikmaken, met klem vragen hun strategie te herzien. Er is zeker meer onderzoek op dit gebied nodig om ontwikkelaars van massamediale gezondheidscampagnes te helpen boodschappen te ontwikkelen die interessant genoeg zijn om een maatschappelijk debat los te maken, maar die niet tot misverstanden en ongewenste overtuigingen leiden.”

Elizabeth Lubinga (1969) is afgestudeerd in de journalistiek aan de Universiteit Stellenbosch in Zuid-Afrika. Ze is docent aan de Universiteit van Limpopo. Lubinga was vanaf 2008 junior onderzoeker in een project genaamd 'HIV/AIDS aimed at Local and Rural Areas' (HACALARA, hiv/aids gericht op lokale en landelijke gebieden), dat gefinancierd werd door het South Africa-Netherlands Research Program on Alternatives in Development (SANPAD).

EénVandaag

Op 30 oktober is Alfons Maes, promotor van Lubbenga te horen over het onderzoek in Radioprogramma EénVandaag.
Het radioitem kunt u hier terugluisteren.

Laatst gewijzigd:02 november 2015 17:00

Meer nieuws