Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsFaculteit WijsbegeerteOnderwijsSamenvattingen van scripties

Nieuwenhuijsen, K.A.

Vakgroep Geschiedenis van de Filosofie

De wonderlijkheid van een verbod op zelfmoord

Plato over de dood, zelfmoord en Socrates

In mijn scriptie behandel ik aan de hand van Plato’s Phaedo de problematiek rond Plato’s ideeën over zelfmoord, en of deze ideeën van toepassing zijn op de dood van Socrates. De Phaedo beschrijft de laatste levensuren van Socrates, die hij verrassend kalm doorbrengt. Plato betoogt namelijk dat de dood voor ware filosofen niet onaangenaam is, omdat voor hen de dood datgene behelst wat ze het meest verlangen: een bestaan van puur ziel zijn in de Vormenwereld. Sterven wordt dus als iets prettigs afgeschilderd, wat impliceert dat zelfmoord een redelijke actie zou kunnen zijn. Dit is echter niet het geval: Plato spreekt terloops van een strikt verbod op zelfmoord. Zijn formulering is echter verwarrend en er is dan ook veel discussie over hoe het verbod geïnterpreteerd moet worden, of het wel goede redenen heeft en of het uitzonderingen toelaat.

Ik heb geconcludeerd dat het verbod op zelfmoord, dat in eerste instantie misschien lukraak lijkt, wel degelijk duidelijke redenen heeft. Filosofen en hun kennis zijn onmisbaar voor de staat; het verbod heeft dus een groot publiek belang omdat het filosofen ervan weerhoudt om uit het leven te stappen waarin ze zo waardevol zijn. Tevens werkt het verbod in het voordeel van de filosoof zelf. Zelfmoord is namelijk lang niet altijd een redelijke keuze: onzuivere zielen worden niet toegelaten tot de Vormenwereld, dus een vroegtijdige zelfmoord zou tevergeefs zijn. Er zijn wel uitzonderingen waarin zelfmoord wel voordelig is, maar deze gevallen zijn zeldzaam. Een filosoof moet dan namelijk zowel zijn ziel voldoende gezuiverd hebben, wat een levenslange taak is, als ook een ‘noodzakelijkheid’ of teken van de goden herkennen waardoor hij weet dat zelfmoord in zijn geval geoorloofd is.

Socrates’ dood lijkt in eerste instantie zo’n geoorloofde uitzondering te zijn. Sterker nog, zijn dood lijkt zo geoorloofd dat sommigen betwijfelen of het wel een zelfmoord te noemen valt. Er zijn echter ook veel aanwijzingen dat Socrates een bewuste houding had tegenover zijn dood. Zo is hij erg enthousiast over zijn veroordeling en hoeft hij geenszins gedwongen te worden het gif te drinken. Tevens had hij zijn veroordeling makkelijk kunnen voorkomen: niet alleen had hij de gevangenis en Athene kunnen ontvluchten en sloeg hij deze kans af, maar ook had hij zich minder arrogant kunnen opstellen tijdens zijn hoorzitting en zo een andere straf dan de gifbeker kunnen krijgen. Het lijkt dus bijna alsof Socrates zijn veroordeling uitlokte. Als dat zo is, zou zijn dood wel degelijk een zelfmoord zijn omdat hij bewust streefde naar zijn levensbeëindiging. In dat geval zou zijn dood niet alleen een zelfmoord zijn, maar ook niet stroken met Plato’s ideeën over zelfmoord, en dus niet legitiem zijn.

Laatst gewijzigd:07 december 2015 14:18