Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsFaculteit WijsbegeerteOnderwijsSamenvattingen van scripties

Paul, H.

Auteur: Herman Paul
Afstudeerjaar: 2001
Vakgroep: Geschiedenis van de Filosofie

Scriptie:
Figura. De semantische ontwikkeling van een patristisch begrip bij Erich Auerbach en Hayden White.

Samenvatting:

De Amerikaanse geschiedtheoreticus Hayden White (1928-) liet zich ooit ontvallen, dat zijn oeuvre geen enkel origineel idee bevat. Alles zou ontleend zijn aan werk van anderen. Dit is in zoverre correct, dat White vaak in andere disciplines dan de geschiedtheorie op zoek is naar concepten waarmee hij zijn historiografische analyses kan verrijken. Zo ontleent hij een aantal modellen aan de literatuurwetenschap en bedient hij zich van instrumenten uit de (marxistische) ideologiekritiek en de psychoanalyse. Veelal interpreteert White deze noties echter op dusdanig eigen wijze, dat de 'toepassing' in de geschiedtheorie nog slechts in de verte aan het 'origineel' herinnert.

Een goed voorbeeld is het begrip figura, dat White in de jaren tachtig en negentig gebruikt. Van origine is dit een theologische term. Een figura is een persoon of gebeurtenis (doorgaans uit het Oude Testament) die beschouwd wordt als 'vooruitwijzing' naar een latere realiteit (meestal in het Nieuwe Testament). Zo geldt Mozes bij Augustinus als een figura Christi. Bij White is het begrippenpaar 'belofte' en 'vervulling' echter volledig geseculariseerd. White gebruikt de terminologie in eerste instantie om verschillende tijdvakken op een niet-causale manier aan elkaar te relateren. De Renaissance ziet hij bijvoorbeeld als een 'vervulling' van de klassieke Oudheid. Een andere betekenis ontstaat als White verschillende scènes uit een verhaal gaat beschouwen als figurae van de ontknoping van de plot. 'Belofte' en 'vervulling' zijn dan niet langer historische begrippen, maar instrumenten voor tekstanalyse.

In mijn scriptie onderzoek ik hoe deze betekenisverschuiving plaatsvindt. In het eerste hoofdstuk ga ik na, hoe het figura-begrip gethematiseerd is door Erich Auerbach (1892-1957), de Duitse romanist wiens onderzoek White met de patristische theologie in aanraking bracht. Ik ontwikkel de these, dat Auerbachs gebruik van figura moet worden begrepen tegen de achtergrond van zijn studie naar Dantes Divina commedia. Hoofdstuk 2 is een gedetailleerde analyse van Whites Auerbach-exegese. De 'creatieve misinterpretatie' die hier geconstateerd wordt, versta ik als een voorbereiding op de vertaalslag die White naar de geschiedtheorie wil maken. In het derde hoofdstuk onderzoek ik welke betekenissen White zelf aan figure en fulfillment hecht. De resultaten hiervan probeer ik een plaats te geven in het geheel van Whites oeuvre - een poging die vooralsnog alleen een voorzichtige hypothese oplevert. In een slotbeschouwing maak ik de balans op en stel ik vast, dat Whites gebruik van het figura-begrip nogal ontoegankelijk is, zolang zijn semantische voorgeschiedenis niet geëxpliceerd wordt.

 

Laatst gewijzigd:01 november 2013 15:09