Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieStudieondersteuningProfielwerkstukAlfasteunpuntGeschiedenis

Propaganda in het heden

Propaganda is niet alleen iets van vroeger. Ook in het heden proberen politieke machten op allerlei manieren de bevolking te beïnvloeden. Dit kunnen zij bijvoorbeeld doen door middel van speeches, maar ook op subtielere wijze. Denk bijvoorbeeld aan gebouwen met een politieke lading of politici met dubbele belangen. Deze voorbeelden worden in dit artikel toegelicht.

Gebouwen met een politieke lading

Ook worden gebouwen nog altijd gebruikt voor propagandistische doeleinden. Gebouwen moeten laten zien hoe groots en sterk een land wel niet is. Een voorbeeld waarbij dit helemaal mislukt is, is het Ryugyong Hotel in Noord Korea, ook wel het ‘Hotel of Doom’genoemd. De Noord Koreaanse Regering begon in 1987 met de bouw ervan, maar moest in 1992 stoppen met de constructie omdat er niet voldoende geld was. Sindsdien staat het enorme gebouw leeg en onafgebouwd, hoog boven het centrum uitstekend, in Pyongyang, de hoofdstad van Noord-Korea. Hoewel men in 2008 weer is begonnen met verder bouwen aan het project is het de vraag of het gebouw ooit afkomt.

Ook dichter bij huis worden echter nog gebouwen opgericht die hoofdzakelijk bedoelt zijn om bijvoorbeeld een bepaalde leider te eren. Een goed voorbeeld hiervan zijn Les Grand Travaux in Parijs. Het was de Zonnekoning, Lodewijk de 14e , die begon met het maken van bouw- en kunstwerken om zijn macht te benadrukken. Het idee van Les Grands Travaux bestaat nog steeds, het werd namelijk veel later overgenomen door de Franse presidenten. Zij wilden Frankrijk (en met name Parijs) ook iets nalaten van cultureel belang. Het Centre Pompidou voor beeldende kunst was de grote droom van de president Georges Pompidou. Een droom die trouwens pas na zijn dood uitkwam. Vooral Francois Mitterrand heeft letterlijk aan de weg getimmerd in Parijs, de pyramide bij het Louvre en de Nationale Bibliotheek, die nu zijn naam draagt, zijn zijn bekendste bouwwerken. Deze grand travaux zijn moderne voorbeelden van propagandistische architectuur en kunnen een interessant onderzoek vormen. Je kunt bijvoorbeeld kijken welke president welk bouwerk heeft laten maken. Hoe passen het karakter en de filosofie van de president bij de bouwwerken die ze realiseerden? Of had het meer met de tijdsgeest te maken? Meer informatie over les grands travaux vind je ook hier.

Silvio Berlusconi
Silvio Berlusconi

Een dubbele agenda?

Silvio Berlusconi

Hoewel Silvio Berlusconi al sinds 2011 geen premier van Italië meer is, ken je zijn naam vast wel. Hij is namelijk vaker in het nieuws vanwege (vermeende) controversiële daden en rechtszaken waarin hij verwikkeld was en is. Deze rechtszaken betreffen onder meer feestjes waarop minderjarige prostituees aanwezig waren en corruptie. In 2014 werd hij zelfs daadwerkelijk veroordeeld: vanwege belastingfraude kreeg hij een taakstraf van een jaar. Ondanks deze misdrijven en schandalen is Berlusconi populair onder een aanzienlijk deel van de Italiaanse bevolking. Hoe is dit mogelijk? Om hierachter te komen zou je kunnen onderzoeken wie Berlusconi is, hoe hij aan de macht is gekomen en hoe hij aan de macht tracht te blijven.

Berlusconi is naast oud-politicus ook een zeer rijke en invloedrijke (zaken)man. Hij heeft onder andere veel invloed in de media, zowel in de televisie-, als in de krantenwereld. Daar blijft het echter niet bij. Ook in de bank- en verzekeringswereld is hij een grote speler en hij is mede-eigenaar van de Europese topvoetbalclub AC Milan. Het is echter vooral zijn rol in de mediawereld die stof doet opwaaien, omdat hij hierdoor invloed zou kunnen uitoefenen op de informatie die Italianen krijgen over hem en andere politici. Dit zou een vorm van propaganda kunnen zijn. Misschien kun jij uitzoeken hoe dit precies zit? Hoe groot is de rol van Berlusconi? En probeert hij door strategische media-uitzendingen op eigen televisiezenders het volk te beïnvloeden met onwaarheden? Speelt deze vorm van (mogelijke) propaganda een belangrijke rol in het aan de macht blijven van Berlusconi? Dit zijn allemaal zeer interessante vragen waarvan jij er één zou kunnen kiezen om in je profielwerkstuk te beantwoorden.

Vladimir Poetin

Er is misschien wel geen politicus ter wereld die meer aandacht krijgt dan Vladimir Poetin: president van Rusland en door zakenblad Forbes meermaals uitgeroepen tot de machtigste man op aarde. Hoewel Rusland op papier een democratie is, kent het land in de praktijk een eenpartijenstelsel. De enige partij waar daadwerkelijk op gestemd kan worden is het Verenigd Rusland, de partij waartoe Poetin behoort. Dit plaatst Poetin in een ideale positie om volop propagandamiddelen toe te passen. De staatsmedia, de zenders waar de Russen gemiddeld het meest naar kijken, zijn volledig onder de controle van Poetin en consorten. Daarnaast heeft hij enkele jaren gelden de mediawetgeving verscherpt, waardoor de overheid ook steeds meer grip krijgt op het internet. Toch stemde hij in 2002, tijdens zijn eerste termijn als premier, tégen een strengere mediawet. Wat is er sinds die tijd veranderd?

Kortom, eigenlijk is de propaganda van Poetin algemeen bekend. Toch is Poetin bij de Russen onverminderd populair. Hoe kan dat, en waarom kan Poetin zijn praktijken zo ongestoord uitvoeren? En wat wil Poetin eigenlijk bereiken met zijn macht? Het bestuderen van Poetin is bijna een wetenschap op zich te noemen. Enerzijds kan dit een valkuil zijn: er is al ontzettend veel over hem geschreven, en op veel van deze vragen hebben politiek analisten en jouralisten nog altijd geen antwoord gevonden. Anderzijds maakt het feit dat er zoveel literatuur over Poetin beschikbaar is Poetins propaganda een toegankelijk onderwerp. Wie weet wat voor schokkende en spannende zaken je ontdekt!

Recep Tayyip Erdogan

Recep Tayyip Erdogan was van 2003 tot 2014 premier van Turkije, en is op dit moment president van het land. Lange tijd was hij zowel binnen als buiten Turkije geliefd: onder zijn leiding ontwikkelde Turkije zich in hoog tempo tot een invloedrijk land. De laatste jaren begint hij echter steeds meer autoritaire trekken te vertonen. Tijdens Erdogans ambtstermijnen werden meer dan honderd journalisten gevangen gezet. Ondertussen is de persvrijheid vrijwel non-existent: alle kranten en andere media-instellingen die nog functioneren symphatiseren met Erdogan of zijn gedwongen op positieve toon over hem te schrijven. Het is dan ook niet gek dat Turkije 147ste staat in the World Press Freedom Index (2015). Ter vergelijking: Polen, op wier mediawetten tegenwoordig veel kritiek is, staat 18e.

De protesten tegen het autoritaire beleid begonnen in 2013, toen er een kleine sit-in werd gehouden in Istanboel. Inmiddels is dit een uitgegroeid tot een brede protestbeweging. Ingewikkeld is dat deze beweging zich niet alleen focust op persvrijheid, maar bijvoorbeeld ook op de positie van de Koerden in Turkije. Er is anno 2016 sprake van een zeer complexe situatie waarbij de democratie in Turkije in hoog tempo terugloopt, maar binnen- en buitenlandse actoren machteloos lijken te staan hier iets tegen te doen. Turkije speelt op het wereldtoneel namelijk een sleutelrol in de burgeroorlog in Syrië en de vluchtelingencrisis. In jouw profielwerkstuk kan je onderzoek doen naar de verslechtering van persvrijheid in Turkije: sinds wanneer is dit proces gaande, en hoe proberen onafhankelijke media toch te blijven publiceren? Ook zou je onderzoek kunnen doen naar Erdogan zelf: had hij altijd al autoritaire trekken (hoe was hij bijvoorbeeld als burgermeester van Istanboel in de jaren negentig?)? Waarom werd hij eerst zo breed gesteund en nu in iets mindere mate? Wat kan de EU doen tegen het democratisch failliet? Veel ingewikkelde vragen, dus baken je onderzoek over Turkije goed af!

Het Alfasteunpunt

Zoals in de inleiding gezegd is, is propaganda van alle tijden en is het te vinden in een grote variatie aan communinicatie-uitingen. Dit maakt het een boeiend onderwerp met vele mogelijkheden voor een profielwerkstuk. Mocht je je profielwerkstuk over propaganda gaan doen en na het lezen van dit stuk nog vragen hebben dan kun je ons altijd een e-mail sturen op alfasteunpunt@rug.nl.


Laatst gewijzigd:01 september 2017 10:49