Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieStudieondersteuningProfielwerkstuk

Wat zie je allemaal in een kerk?

Als je goed kijkt, kan het interieur van een kerk ons veel verklappen over de maatschappelijke verhoudingen van vroeger. Op deze pagina staat een aantal voorbeelden van profielwerkstuk onderwerpen die jij verder zou kunnen uitwerken. Door te kijken naar het meubilair en de beeldtaal in een kerk kun je veel te weten komen over politieke en maatschappelijke verhoudingen!

Friese kerkbanken

Justin Kroesen: “In Friesland zie je vaak dat de banken aan de noordkant van de kerk gesloten zijn en een boekenplank hebben, terwijl de banken aan de zuidkant open en eenvoudig zijn, en bovendien geen boekenplank hebben. De vrouwen hadden open banken, zodat ze hun rokken goed konden draperen. Lezen konden ze vaak toch niet, dus een boekenplank was voor hen niet nodig.” Wat kun je aan de hand van deze waarneming constateren over de sociale verhoudingen van de maatschappij? Wat waren de plaatsen voor mannen en vrouwen in de kerk en waar zat de adel? Jij kunt dit onderzoeken!

Wist je dat kerken vroeger ook verbodsborden hadden?
Wist je dat kerken vroeger ook verbodsborden hadden?

Verbodsborden

Wanneer je door de stad loopt, kom je allemaal verbodsborden tegen: verkeersborden die je er op wijzen dat je ergens niet in mag, een bordje waar op staat dat je niet mag roken, borden die aangeven dat je je hond niet mag uitlaten. Allemaal regeltjes voor sociaal verkeer. Wist je dat er vroeger ook verbodsborden in de kerk aanwezig waren? Denk je nog maar eens in dat de kerk het middelpunt van het dagelijks leven was als ontmoetingsplaats. Je kunt je vast voorstellen dat in zo’n publieke ruimte ook behoefte was aan regels! Verbodsborden in kerken worden ook wel ordonnantieborden genoemd. Deze borden gaven dus aan wat wel én wat niet mocht in de kerk. Ordonnantieborden zijn vooral te vinden in kerken in Noord-Holland. Een voorbeeld van een verbod was dat je niet met houtskool op de banken mocht schrijven en geen modder en stenen tegen de ramen mocht gooien. Voor je profielwerkstuk kun je hier onderzoek naar doen om op deze manier uit te pluizen wat er allemaal voor streken werden uitgehaald in de kerk. Want de noodzaak van deze borden met regels wijst erop dat die vergrijpen in de praktijk wel voorkwamen.

Het middenpad van een kerk

Tijdens het wandelen door een kerk hebben veel mensen niet door waar ze eigenlijk overheen lopen. Heb jij wel eens doorgehad dat het middenpad van een kerk vaak vol grafzerken ligt? Het lijkt misschien een raar idee, maar in het verleden wilde men het liefst in de kerk worden begraven. Waarom zou dit zijn? Voor een profielwerkstuk kun je hier onderzoek naar doen. Dus de volgende keer dat je in een kerk bent: kijk eens naar de grond! Op de grafstenen staan vaak allerlei teksten en symbolen. Kun jij naar aanleiding hiervan ontrafelen hoe men over het leven en de dood dacht? Kun je iets ontdekken over de hoop op een hiernamaals? Je kunt je voorstellen dat lang niet iedereen in de kerk kon worden begraven, anders zat de kerk zo vol! Vaak staan op grafzerken ook familiewapens. Aan de hand hiervan kun jij ontdekken wie dan diegenen waren die wél een plekje hadden weten te bemachtigen. Uit wat voor families kwamen deze personen? Wat vertelt je dit over de sociale verhoudingen van die tijd?

Welke heilige hoort bij welke gilde?
Welke heilige hoort bij welke gilde?

De invloed van de Gilden

Een gilde was een soort belangenorganisatie van mensen met hetzelfde beroep. Vaak had een gilde het alleenrecht op het uitoefenen van het vak. Gilden hebben vanaf de Middeleeuwen tot de 18e eeuw bestaan. Een gilde behartigde de belangen van de gildeleden en beschermde hen. De gilden gebruikten de kerk als plek om prestige uit te venten en reclame te maken, ze manifesteerden zich bijvoorbeeld met gildeborden in de kerkruimte. Vaak hadden ze allemaal eigen altaren waar ze hun eigen heiligen vereerden. Gilden die vóór 1629 zijn opgericht hebben patroonheiligen. Sommige gilden hadden zelf meer dan één heilige. Deze heiligen beschermden de gilden en zorgden voor een florerende handel. Voor de hoedenmakers was er bijvoorbeeld St. Antonius abt en voor de schilders St. Lucas. Voor een profielwerkstuk zou je kunnen onderzoeken wat de achtergrond is van deze heiligen. Wat is hun voorgeschiedenis en welke heiligen hoorden bij welke gilden? Waarom werden juist zíj door een bepaalde gilde vereerd?

Voor je profielwerkstuk kun je onderzoeken hoe handel en religie samen kwamen in deze gilden-cultuur. Tijdens de Reformatie zijn met name in het noorden van Nederland alle oorspronkelijke gilden-altaren verloren gegaan. Voor een beeld van de oorspronkelijke kerk zal je dus je fantasie moeten gebruiken. Nieuwsgierig naar hoe veel Middeleeuwse kerken er uit zagen? Neem voor inspiratie eens een kijkje op het internet naar de Sint Nicolaas kerk in het Duitse stadje Kalkar. In deze kerk zijn nog veel altaren bewaard gebleven!

Terug naar: De kerk als 3D geschiedenisboek

Laatst gewijzigd:16 juni 2017 10:06