Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntKlassieke talen

Griekse papyri

Dat de doodgewone Nederlandse woorden 'papier' en 'bibliotheek' een Griekse oorsprong hadden wist je natuurlijk allang. En wellicht had je je zelfs al eens gerealiseerd dat de oorsprong in het oude Egypte ligt, waar de handel in papyrus via onder andere de haven van Byblos begon. Maar dat de bewijzen daarvan nog steeds bestaan en heel dichtbij bewaard worden, dat kon je vast niet vermoeden. In een kluis van de Universiteitsbibliotheek in Groningen liggen namelijk 127 papyrusfragmenten, 1500 tot 2000 jaar oude snippers die nog steeds te ontcijferen zijn. Als jij een van deze fragmenten als startpunt van je profielwerkstuk Grieks/KCV/geschiedenis neemt, dan weet je zeker dat je een boeiende reis naar het verleden te wachten staat!

Brand in de bibliotheek van Alexandrië in de film Ceasar en Cleopatra
Brand in de bibliotheek van Alexandrië in de film Ceasar en Cleopatra

Grieken in Egypte

Hoe zit dat nu precies met de Grieken in Egypte en het gebruik van papyrus? De Egyptenaren gebruikten al veel langer papyrus om op te schrijven, de oudste fragmenten zijn van 2500 voor Christus. Van hen keken de Grieken de kunst af en omarmden het schrijven met inkt op dunne, lichte vellen. Probeer maar eens een verhaal op kleitabletten in je tas te vervoeren! Toen Egypte deel van het Griekse rijk werd, liet Alexander de Grote de stad Alexandrië bouwen (ca. 330 v. Chr.).

Dit werd een belangrijke plaats, waar ook de eerste echte bibliotheek verrees, met naar schatting zo’n half miljoen boekrollen en een catalogus om ze allemaal te kunnen vinden. Alexandrië groeide uit tot een enorme stad met een gemengde bevolking en bleef eeuwenlang een belangrijk centrum van cultuur en kennis.

Als je meer wil weten over hoe het dagelijkse leven in die tijd in Egypte was, lees dan Brieven uit het oude Egypte, dagboek van Kydon van Bob Tadema Sporry. Een mooi startpunt voor je eigen zoektocht.

Enkele schatten uit de Groninger Universiteitsbibliotheek
Enkele schatten uit de Groninger Universiteitsbibliotheek

Groningse papyri als uitgangspunt

Hieronder vind je drie voorbeelden van onderzoeken voor je PWS Grieks/geschiedenis die geïnspireerd zijn op stukjes papyrus die in de Universiteitsbibliotheek van Groningen bewaard worden. Dit laat zien dat het niet zomaar stukjes papier zijn, maar dat ze iets zeggen over vroeger én nu.

Lofdicht op steden

Een van de Groningse papyri bevat een deel van een lofdicht op Alexandrië. Lofdichten op steden waren heel populair bij de Grieken. In de grote verzamelingen van epigrammatische gedichten, zoals de Anthologia Planudea en de Anthologia Palatina, kun je een groot aantal lofprijzingen vinden. Voor deze stededichten bestonden zelfs retorische regels, die aangaven wat er in zo’n lofdicht hoorde: topoi. Het gaat dan bijvoorbeeld om de ligging, de stichting en de inrichting van de stad en de daden van de inwoners. Zoek jij uit in hoeverre het voorbeeld uit onze Groningse collectie voldoet aan deze regels en hoe goed het is als je het vergelijkt met andere Griekse lofdichten op steden. Bekijk een foto van het fragment met een toelichting. En natuurlijk moet je ook op zoek naar het werkelijke Alexandrië. Wat is er precies over bekend en klopt het beeld uit het lofdicht? Misschien kan jij een poging doen om het fragment af te maken!

Of schrijf je een lofdicht op je eigen stad volgens de regels van de klassieke retorica? Dan ben je trouwens in goed gezelschap, want beroemde 17e eeuwse Nederlandse dichters, zoals Constantijn Huygens deden dat ook. Ook dat kan een leuk PWS opleveren, stededichten door de eeuwen heen. Wat vind je bijvoorbeeld van de “Ode aan Utrecht” van Kyteman?

Liep hier de monnik uit de brief?
Liep hier de monnik uit de brief?

Leven van monniken

Een ander intrigerend papyrusfragment in de universiteitsbibliotheek van Groningen is de brief van een monnik aan een andere monnik. Bekijk een foto van het fragment met een vertaling in het Duits. De ontvanger van de brief blijkt vertrokken te zijn uit het klooster, wegens problemen. Maar waar het precies om gaat, is niet duidelijk… een vrouw, geldproblemen in de familie, gezondheid? Dit roept om een zoektocht naar de mogelijkheden. Leg de aanwijzingen uit de brief eens naast wat er bekend is over het Griekse kloosterleven in die tijd. Onze beelden van kloosters en monniken zijn vooral gebaseerd op de situatie in de Middeleeuwen in West-Europa. Maar hoe waren de regels en de gewoonten duizend jaar daarvoor in Griekenland? Zou deze monnik gewoon weer terug kunnen komen in het klooster dat hij verliet of waren de regels onverbiddelijk?

Studentenleven

Ga je straks studeren en op kamers? Dan bel je je moeder vast nog weleens om te vragen of je zwembroek ook nog ergens achter in je kast is achtergebleven. De Griekse student kon natuurlijk niet bellen, maar wel een stukje papyrus sturen. Op een van de Groningse papyrusfragmenten vraagt zo’n student of zijn ouders hem een zwembroek van geitenleer willen sturen en nog veel meer andere dingen. De lijst uit de brief zegt natuurlijk iets over het studentenleven toen. Maar het roept ook vragen op. Wat kon je eigenlijk studeren in die tijd, wie deden dat precies en hoe zag het leven van die studenten eruit? Ga jij op zoek naar de achtergronden en geef je een toelichting bij de brief van deze student. Bekijk een foto van het fragment met toelichting.

Vragen of interesse?

Heb je vragen over dit onderwerp of een andere vraag? Mail dan gerust naar alfasteunpunt@rug.nl
Als je dit onderwerp interessant vindt, kijk dan eens op de website van de studie Griekse en Latijnse Taal en Cultuur en Geschiedenis.
Neem ook eens een kijkje bij de open dag van de RUG of volg een webklas!

Laatst gewijzigd:04 januari 2018 11:14