Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntGodsdienst

Religie en Staat

Scheiding

Religie en staat, wat hebben die twee met elkaar te maken? In Frankrijk niet zoveel, niets is misschien beter gezegd. Frankrijk kent namelijk een strikte scheiding tussen kerk en staat, laïcisme. Op scholen is het niet toegestaan om religieuze symbolen te dragen of te uiten en levensbeschouwing of godsdienst als vak is er niet. Toch is die scheiding niet altijd even makkelijk te trekken. Zo worstelt Frankrijk, zoals wij worstelen met Zwarte Piet, met de kerststal in de openbare ruimte. Want is de kerststal een religieus symbool, of een ‘cultureel fenomeen’?

Tegenwoordig kennen we in West-Europa een scheiding tussen georganiseerde religie en staat. Er is echter in Europa nog veel verschil per land wat betreft de uitwerking van deze scheiding. Frankrijk en Nederland kennen beide een absolute scheiding, maar voeren dit weer heel anders uit. Duitsers dienen een verplichte kerkbelasting te betalen en in Engeland kent een staatsgodsdienst wat inhoudt dat het staatshoofd ook hoofd is van de Anglicaanse kerk en bisschoppen deelnemen in het Britse Hogerhuis.  

Partijen als CDA, ChristenUnie en de SGP zijn voorbeelden van duidelijk aanwijsbare religieuze invloeden in de Nederlandse politiek. Hoe kan het dat de scheiding tussen kerk en staat, die we in Nederland ook kennen, zo anders wordt ingevuld in verschillende landen? Wat zijn de verschillen en hoe vallen die verschillen te verklaren? Welke uitwerkingen op de samenleving hebben deze verschillen? Denk hierbij ook aan het debat rondom de boerkini in Frankrijk.

Nederland

‘’Wat ons na aan het hart ligt, is onze vrijheid en de mogelijkheid onze eigen keuzes te maken. Voor die vrijheid is zo hard gevochten en zijn zoveel offers gebracht!’’ (…) ‘’Vrijheid is zó wezenlijk voor Nederland, vanaf het prille begin. Op Koningsdag dit jaar waren wij in het Hof van Nederland in Dordrecht, waar in 1572 de eerste Vrije Statenvergadering plaatsvond. Daar ondertekenden we, samen met andere Nederlanders, deze tekst: 'Hier werd de basis gelegd voor een onafhankelijk land. Waar je vrij bent om te denken wat je denkt, te geloven wat je gelooft en te zijn wie je bent.'’’

Dit is een citaat uit de kersttoespraak van koning Willem-Alexander in 2015. Die toespraak stond in het teken van vrijheid. Nederland heeft moeten strijden voor een vrije samenleving. Hoe ziet de scheiding tussen staat en georganiseerde religie eruit in Nederland? Hoe is deze ontstaan en is deze nog aan het veranderen? Je kunt hierbij denken aan het initiatiefwetsvoorstel van de D66 om de Zondagswet af te schaffen.
Paulus
Paulus

Paulus

‘’Volgens de apostel Paulus is vrijheid een roeping. Ik heb groot vertrouwen in het vermogen van ons land om - ook nu - aan die roeping te beantwoorden en een gemeenschap van vrije mensen te blijven. Ik wens u allen - waar u zich ook bevindt en hoe uw persoonlijke omstandigheden ook zijn - een gezegend kerstfeest."

De koning van Nederland roept in zijn toespraak op om te beantwoorden aan ‘een roeping’. Hij noemt daarbij de Bijbelse figuur Paulus. Wat heeft Paulus te maken met roeping en vrijheid?

Deze scheiding tussen religie en staat lijkt misschien een kenmerk van een moderne samenleving, maar dit idee van een dergelijke staatsinrichting is al zo oud als het Nieuwe Testament. Het idee van een scheiding tussen georganiseerde religie en de staat is opvallend aanwezig in het Markusevangelie (Markus 12: 13-17) en de brief van Paulus aan de Romeinen (Romeinen 13). De scheiding die de eerste christenen aanbrengen tussen religie en staat opmerkelijk. Deze scheiding is namelijk niet terug te zien in het jodendom en de islam en ook niet in de politieke organisatie van het Romeinse Rijk.

Wanneer je meer wilt weten over de filosofie van de staat zoals Paulus die beschrijft en waarom dit interessant is kan je deze blog erbij pakken! Een interessant onderwerp voor een profielwerkstuk zou ook het onderzoek naar gedachten van verschillende religies over de inrichting van een ‘ideale staat’ zijn. Hoe ziet de ideale staat eruit volgens de islam of volgens het jodendom?

Amerika

In Amerika is er ook een scheiding tussen kerk en staat. Religie krijgt echter voornamelijk tijdens verkiezingstijd een prominente rol binnen de politiek. Inauguratiespeeches die afgesloten worden met een: ‘God bless America’, is meer dan normaal, door veel Amerikanen wordt dit zelfs verwacht. Stel je voor dat Mark Rutte zijn speech zou eindigen met een religieuze uitspraak. Ondanks dat Rutte lid is van een kerk, houdt hij het geloof liever voor zich. Dit is opvallend anders bij de koning, zoals we zagen bij zijn kersttoespraak. Ook is opvallend dat op de Nederlandse twee-euromunt wél een religieuze uitspraak voorkomt: God zij met ons.

Wanneer je geïnteresseerd bent in de Amerikaanse politiek en religie, kijk dan even op deze pagina!

Theocratie

Er bestaan ook landen waarbij de geestelijken ook de macht hebben over de politiek. In deze landen geldt een theocratie. Vaticaanstad kent een dergelijke vorm van machtsindeling, en ook enkele Islamitische landen kennen een Islamitische wetgeving (sharia), zoals Saoedi-Arabië en Iran, hoewel deze laatste officieel een republiek is. Het zou voor een profielwerkstuk interesant kunnen zijn om de grondwet van Iran te vergelijken met bijvoorbeeld die van Amerika of Nederland. Of twee verschillende theocratieën zoals Vaticaanstad en Saoedi-Arabië. Hoe zijn de grondwetten tot stand gekomen, wie heeft het geschreven? Waar zitten de verschillen? Welke implicaties hebben die op wetgeving, of uitoefening van religie?

Jouw profielwerkstuk

Binnen dit onderwerp kun je combinaties maken met godsdienst en bijvoorbeeld Engels, economie, maatschappijleer, geschiedenis of biologie! Wist je dat de winnares van de Marie Lokeprijs 2007 haar profielwerkstuk over dit onderwerp heeft geschreven? Lees hier meer over de Marie Lokeprijs!

Studeren?

Als je dit onderwerp interessant vindt, neem dan eens een kijkje op de website van de faculteit van Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap van de RUG. De studies Theologie en Religiewetenschap gaan uitgebreid in op onderwerpen als deze.

Met vragen over dit onderwerp kun je ons mailen: alfasteunpunt@rug.nl
Neem ook eens een kijkje op één van de open dagen van de RUG. Of doe mee met een webklas.

Laatst gewijzigd:25 juli 2018 12:14