Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntGeschiedenis

Dierentuinen: van pronkstuk naar bittere noodzaak?

Het ijsbeertje Knut voor het eerst buiten, foto van Zoo Berlin.
Het ijsbeertje Knut voor het eerst buiten, foto van Zoo Berlin.

Het werd een regelrechte hit, de opnames die Thomas Dörflein in 2007 maakte van het pasgeboren ijsbeertje Knut . Het in Berliner Zoo residerende diertje werd in een mum van tijd razend populair. Knut verscheen op tassen, T-shirts en zelfs op postzegels. De hype bracht een toestroom aan bezoekers op gang, waardoor de Berliner Zoo binnen een half jaar al haar miljoenste (!) gast kon verwelkomen. Maar zoals meer sprookjes, eindigde het verhaal van Knut in een drama. Op vierjarige leeftijd verdronk Knut voor de ogen van dierentuinbezoekers, nadat hij vanwege een infectie in de hersenen urenlang rondjes om zijn eigen as had getold. Knut is inmiddels opgezet en te bekijken in het Naturalis te Berlijn.

De dood van de ijsbeer bracht een al bestaande discussie naar de voorgrond. Horen ijsberen wel thuis in een dierentuin? Zijn dierentuinen sowieso niet uit de tijd? Of zijn ze essentieel voor het behoud van bedreigde soorten als de ijsbeer? Zie jij jezelf al met een kritische blik door de dierentuin lopen? Dan is dit een ideaal onderwerp voor jouw profielwerkstuk (PWS) geschiedenis/maatschappijleer/filosofie!

De Manegerie van Versailles, voorloper van de dierentuin?
De Manegerie van Versailles, voorloper van de dierentuin?

Geschiedenis van de dierentuin

Om het onderzoek een gezicht te geven is de geschiedenis van moderne dierentuinen onmisbaar. Vóór het ontstaan van de moderne dierentuinen was het tentoonstellen van wilde dieren een elitaire aangelegenheid. De vreemdste dieren werden door edelen als vorm van prestige aan hun gasten vertoond. Deze “menageries” maakten deel uit van het hof, met het paleis van Lodewijk XIV in Versailles als absoluut hoogtepunt.

Met de Franse Revolutie (1789) groeide de macht van de burgers en daarmee werden dierentuinen ook breder toegankelijk. Hierdoor nam het aantal dierentuinen in de negentiende eeuw enorm toe. Voor veel bezoekers uit de lagere kringen van de samenleving was dit een hele ervaring. Sommigen hadden deze dieren zelfs nog nooit op een prent gezien! Toch bleef tot de Tweede Wereldoorlog, mede door de hoge toegangsprijzen, de dierentuin voornamelijk bereikbaar voor de stedelijke elite en de wetenschap. Nog steeds heeft Artis in september de kwartjesmaand. Waar vroeger arbeiders voor een kwartje toegang hadden tot de zoo, krijgt nu iedereen 25% korting. Voor je profielwerkstuk geschiedenis zou je je kunnen afvragen wat de (sociale) functie van deze 19e eeuwse dierentuinen was. En hoe was die dierentuin eigenlijk ingedeeld? Hoe verschilde dat bijvoorbeeld van de huidige dierentuinen?

Hedendaagse dilemma’s

Vandaag de dag bevindt de dierentuin zich in een morele spagaat. Enerzijds houdt zij dieren gevangen en verdient daar geld mee. Anderzijds speelt de zoo ook een rol in het behoud van bedreigde diersoorten. Dierentuinen hebben fokprogramma’s en proberen een natuurlijke leefomgeving voor de dieren te maken, die in de buitenwereld maar al te te vaak verdwijnt. Dierentuinen dienen dus niet meer alleen voor entertainment, maar hebben inmiddels ook een opvoedkundige taak. Ze leren ons niet alleen wat over de dieren zelf, maar stellen ook ons gebruik of misbruik van de natuur ter discussie. Als je je PWS wil richten op hedendaagse dilemma’s stel je jezelf de vraag hoe het idee van de romantische verzamel- en vertoondrift van onze negentiende-eeuwse voorouders nog past in de hedendaagse kritische houding tegenover onze omgang met dieren. Kortom: heeft de dierentuin een toekomst?

De Savanne in het Noorderdierenpark te Emmen. De dierentuin doet veel aan het nabootsen van de leefomgeving van de dieren.
De Savanne in het Noorderdierenpark te Emmen. De dierentuin doet veel aan het nabootsen van de leefomgeving van de dieren.

Praktijkonderzoek

Ga eens op bezoek bij de dichtstbijzijnde dierentuin en analyseer welke elementen nog een klassieke structuur, zoals aan het hof, er te vinden zijn (bijvoorbeeld dieren in kooien), en waar voor een meer moderne opstelling is gekozen. Hoe verschilt bijvoorbeeld Artis van Wildlands in Emmen? Hoe gaat de dierentuin met haar tijd mee? Tegenwoordig hebben de meeste dierentuinen een app, die je door het park gidst. Hoe werkt dit nieuwe communicatiemiddel? Dat zou zelfs een goede vraag voor een PWS Nederlandse kunnen zijn! Probeer ook met mensen te praten die zich buigen over de toekomst van dierentuinen, zoals wetenschappers of dierentuinmedewerkers. Zo combineer je de theorie met de praktijk, wat niet alleen een leuke bijkomstigheid bij je onderzoek, maar ook een aantrekkelijk perspectief op je onderwerp levert.

Heb je moeite bronnen te vinden?

Kijk hier voor tips op onze site.

Dierethiek

Deze dilemma’s sluiten goed aan bij de dierethiek. Bij ons onderwerp 'dierethiek' vind je een overzicht van filosofische theorieën die iets zeggen over de manier waarop wij met dieren om kunnen gaan. Wat kun je vanuit deze theorieën zeggen over het dilemma van de hedendaagse dierentuin en wat is uiteindelijk je eigen standpunt? Ben je meer geïnteresseerd in de filosofische visie op onze omgang met dieren? Kijk eens rond op de filosofiepagina van het Alfasteunpunt. Hier vind je interessante onderwerpen over dierethiek.

Voor vragen of meer informatie kun je ons bereiken via: alfasteunpunt@rug.nl

Laatst gewijzigd:21 augustus 2018 11:52