Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieStudieondersteuningProfielwerkstukAlfasteunpuntGeschiedenis

Propaganda in de Koude Oorlog en ten tijde van het Kolonialisme

Ook in de tijd na de Tweede Wereldoorlog bleef propaganda een zeer belangrijke rol spelen op het wereldtoneel. Dit gebeurde zowel in de Koude Oorlog, als in  het Kolonialisme. Hieronder volgt eerst een stuk over propaganda ten tijde van het kolonialisme en daarna van propaganda in de Koude Oorlog.

Kolonialisme en dekolonisatie

Hoewel er vanaf de negentiende eeuw al gekoloniseerde landen waren die onafhankelijk werden van hun kolonisator vond de echte dekoloniseringsgolf plaats na de Tweede Wereldoorlog. Oorzaken van de dekolonisatie waren onder andere de inmiddels beter opgeleide inheemse elite die in opstand kwam en het feit dat de Europese mogendheden na de Tweede Wereldoorlog uitgeput waren en veel van hun aanzien in de wereld hadden verloren. Daarnaast waren de twee nieuwe grootmachten, de Verenigde Staten en de Sovjet Unie, grote tegenstanders van het kolonialisme. Alhoewel later zou blijken dat zij wel hun eigen invloedssfeer uit wilden breiden. Propaganda speelde een belangrijke rol in het opwekken van nationalistische gevoelens van de oorspronkelijke bevolking van de kolonies, maar ook in de pogingen van de kolonisator om de kolonie te behouden voor het ‘moederland’.

De kolonisator wilde laten zien dat de kolonie zijn rechtmatig en onmisbaar eigendom was. Terwijl de inheemse nationalisten wilden laten zien dat de kolonialisten onrechtmatige buitenlandse agressors waren. Daarnaast werd er in eigen land door de kolonisator propaganda gebruikt om mensen te overtuigen van de noodzaak van de kolonie. Zo werd er in Nederland gezegd dat Indië de kurk was waar Nederland op dreef en dat Nederland tot het niveau van Denemarken zou afzakken als Indonesië verloren zou worden. Er zijn veel afbeeldingen van kolonialistische propaganda te vinden op internet, zoals de afbeelding hiernaast.

Van de koloniale tijd is veel propagandamateriaal te vinden. Zowel op het internet als in de bibliotheek. Misschien kun jij in je profielwerkstuk beeldmateriaal uit de koloniale tijd analyseren. Wat voor propaganda gebruikten de kolonisators? En bleken de doembeelden die geschetst werden achteraf werkelijkheid te worden? En wat kun je terug vinden van de affiches van de gekoloniseerden? Hoe beelden zij de vijanden af? Hoe werd de vijand zwart gemaakt? Wat zeggen ze over de vraag hoe er in Indië aangekeken werd tegen Nederland? Misschien kun je aan de hand van beeldmateriaal over de koloniale tijd wel reconstrueren hoe het dekolonisatieproces verliep. Het is wel belangrijk om één land te kiezen, omdat je onderwerp anders snel veel te breed wordt.

Is This Tomorrow, een anticommunistische strip uit 1947
Is This Tomorrow, een anticommunistische strip uit 1947

De Koude Oorlog

Na de Tweede Wereldoorlog en ten tijde van het dekolonisatieproces ontstond er een nieuwe oorlog, de Koude Oorlog. Net als in elke oorlog was propaganda ook nu zeer belangrijk. Te meer omdat er twee grote ideologieën tegenover elkaar kwamen te staan. De twee grootste tegenpolen, de Verenigde Staten en de Sovjet Unie, probeerden met propaganda steun te krijgen voor hun ideologie. De Verenigde Staten voor haar vrijheid en kapitalisme en de Sovjet Unie voor haar streven naar gelijkheid en de communistische heilstaat. Zij gebruikten hiervoor veel negatieve propaganda over de tegenpartij. Deze strijd bleef niet beperkt tot de Verenigde Staten en de Sovjet Unie, maar verdeelde de hele wereld.

Wat hierbij ook een grote rol speelde was de aanwezigheid van atoomwapens. Deze wapens zorgden namelijk voor een enorme spanning in de wereldpolitiek en ook bij de wereldbevolking. Uiteindelijk zorgde de dreiging van totale vernietiging van de wereld er mede voor dat er geen atoomwapens gebruikt werden (na Hiroshima en Nagasaki in de Tweede Wereldoorlog). Er bestond echter wel een grote angst voor een atoomoorlog. Een erg grappige, maar ook serieuze film over de angst onder de bevolking hierover is Atomic Cafe. Deze film laat zien hoe in de Verenigde Staten de bevolking werd voorgelicht over de bom. Het is een mooi voorbeeld van propaganda in de jaren vijftig in de Verenigde Staten.

Maar ook in Nederland speelden de Koude Oorlog en de atoomdreiging een belangrijke rol in de verkiezingen. Ontwapening was een belangrijk thema in de jaren zeventig in Nederland en hier speelde de Pacifistische Sociale Partij (PSP) op in in haar affiches. Kijk maar eens op de website van Documentatiecentrum Nationale Politieke Partijen (DNPP) voor veel politieke affiches. Je kunt ook een bezoek brengen aan het DNPP van de Rijksuniversiteit Groningen. Hier zou je onderzoek kunnen doen naar de ontwikkeling van verkiezingsposters van bepaalde partijen. Het DNPP bezit erg veel bruikbaar materiaal hiervan en veel staat ook online. Kijk voor meer informatie hier.

Het Alfasteunpunt

Zoals in de inleiding gezegd is, is propaganda van alle tijden en is het te vinden in een grote variatie aan communinicatie uitingen. Dit maakt het een boeiend onderwerp met vele mogelijkheden voor een profielwerkstuk. Mocht je je profielwerkstuk over propaganda gaan doen en na het lezen van dit stuk nog vragen hebben dan kun je ons altijd een e-mail sturen op alfasteunpunt@rug.nl.


Laatst gewijzigd:09 oktober 2017 14:04