Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntFilosofie

Oosterse filosofie

Wie was Boeddha en wat dacht hij? Waarom was Confucius de belangrijkste filosoof van China? En hoe denken hindoeïstische wijzen over het menselijk geluk? Als je in deze vragen geïnteresseerd bent, kun je een profielwerkstuk maken over oosterse filosofie. Denken de filosofen uit het Oosten heel anders over de mens dan die uit het Westen? Of zijn er juist belangrijke overeenkomsten? Een goede manier om een profielwerkstuk over dit onderwerp op te zetten, is door een westerse en een oosterse denker met elkaar te vergelijken. Je bent dan bezig met zogenaamde comparatieve oftewel vergelijkende filosofie.

Oosterse Filosofie
Oosterse Filosofie

Indiase filosofie: het hindoeïsme en het boeddhisme

Als je aan India denkt, zie je al snel de Ganges voor je. Deze brede rivier stroomt door enkele van de belangrijkste steden van het land. Vaak zie je oude mannen met baarden en kleurrijke gele en rode gewaden die naar de rivier toelopen, waarin ze zich beginnen te wassen. Ondertussen bidden ze of prevelen heilige teksten.

Deze oude mannen zijn Brahmanen, leden van de hoogste Indiase kaste. De Brahmanen zijn aanhangers van de hindoeïstische filosofie, die al meer dan tweeduizend jaar oud is. Om deze filosofie te begrijpen, moet je iets weten van drie kernonderwerpen, namelijk reïncarnatie, karma en verlossing.

- Meer informatie over de drie kernbegrippen van de Indiase filosofie

de Ganges in India
de Ganges in India

Het heilige boek van het hindoeïsme wordt de Veda genoemd. Eigenlijk is het niet één boek, maar een gigantische verzameling teksten die tussen 1500 en 600 voor Chr. ontstonden. Het meest filosofische gedeelte van de Veda bestaat uit de zogenaamde Upanishads: teksten waarin de leer over reïncarnatie, karma en verlossing wordt uitgelegd. De Upanishads werden in de negentiende eeuw ook in het Westen bekend. De filosoof Arthur Schopenhauer was diep onder de indruk van deze teksten en verwerkte sommige opvattingen in zijn eigen filosofie. Voor een profielwerkstuk is het interessant om uit te zoeken hoe hij precies door de Indiase filosofie is beïnvloed.

Welke onderdelen uit het Indiase denken neemt Schopenhauer precies over? En hoe verbindt hij Westerse en Oosterse filosofie?

Eeuwenlang was het hindoeïsme de belangrijkste godsdienstige en filosofische stroming van India. In de zesde eeuw voor Christus kwam hier echter verandering door het optreden van Boeddha (560-480 voor Chr.), de stichter van het naar hem vernoemde boeddhisme. Boeddha had grote kritiek op bepaalde ideeën uit het hindoeïsme. Zo moest hij niets hebben van de hindoe-gedachtes dat er goden bestaan en dat de mens een onsterfelijke ziel heeft. Wel was hij het eens met de leer van reïncarnatie, karma en verlossing. Na Boeddha's dood werd zijn leer al snel bijzonder populair in India en later in China en heel Zuid-Oost Azië.

Voor een profielwerkstuk is het interessant om een vergelijking te maken tussen het hindoeïsme en het boeddhisme. Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen deze stromingen? En welke spreekt jou het meeste aan? In combinatie met het vak godsdienst zou je ook een vergelijkend profielwerkstuk kunnen schrijven over het boeddhisme en het christendom. Geloven boeddhisten ook in een god? En hoe zit het met de boeddhistische normen en waarden? Een andere manier om je profielwerkstuk aan te pakken is om op school een debat te organiseren over het bestaan van God of goden. Je kunt medeleerlingen bijvoorbeeld vragen om tijdens dit debat de standpunten van het christendom, boeddhisme, hindoeïsme of taoïsme te verdedigen, zodat je een levendige uitwisseling van ideeën krijgt.

De taoïstische filosoof Zhuang Zi
De taoïstische filosoof Zhuang Zi

Chinese filosofie: taoïsme en confucianisme

Dankzij de Olympische Spelen worden we tegenwoordig volop met China geconfronteerd. Soms wordt er in de media beweerd dat Chinezen heel anders denken dan westerlingen en dat we bepaalde aspecten van hun denken niet kunnen begrijpen. Maar is het is de vraag of het Chinese denken echt zo ontoegankelijk is. Ben je geïnteresseerd in deze vraag? Maak dan een profielwerkstuk over Chinese filosofie!

Om met je profielwerkstuk te beginnen, moet je eerst iets weten over de achtergrond van het Chinese denken. China is een geweldig groot land waar in de loop van de geschiedenis veel verschillende filosofieën ontstonden. Twee belangrijke stromingen zijn het taoïsme en het confucianisme. Denkers uit deze tradities denken verschillend over de mens, de staat en het goede leven. Het is daarom interessant om in een overkoepelend profielwerkstuk het confucianisme met het taoïsme te vergelijken. Maar je kunt de stromingen ook apart bestuderen.

Leef zo vrij als een vlinder: Zhuang Zi over de mens

Zhuang Zi (spreek uit: 'Tswang Tse', 369-286 voor Chr.), één van belangrijkste denkers uit het taoïsme, was een bijzondere man. Zo liep hij constant met een zakje ijsklontjes op zijn pet rond om het hoofd koel te houden. En toen er een paar boodschappers van een steenrijke vorst langskwamen met de vraag of hij voor hun heer wilde werken, antwoordde Zhuang Zi: ‘Scheer je weg! Ik geef er de voorkeur aan om in m’n modderpoel te blijven spelen, in plaats van me door een potentaat in het gareel laten slaan! Nooit van m’n leven zal ik een ambt aanvaarden, maar altijd fijn blijven doen waar ik zelf zin in heb.’

Je raadt het al: Zhuang Zi had een hekel aan autoriteit. Hij had het niet op dingen die de menselijke vrijheid in de weg staan. Deze vrijheid is dan ook het belangrijkste onderwerp van zijn Taoïstische filosofie. Volgens de taoïsten is de wereld zomaar ontstaan. Er is geen sprake van een scheppende of almachtige God. De oorsprong van de wereld -Tao- is onkenbaar. We kunnen er met ons beperkte verstand niet bij. Bij een profielwerkstuk over het taoïsme zou je de belangrijkste ideeën van deze stroming uit kunnen zoeken. Hoe denken de taoïsten precies over de wereld en de mens? En wat hebben we tegenwoordig nog aan het taoïsme?

Confucius
Confucius

Ontwikkel je menselijkheid! De filosofie van Confucius

‘Zigong vroeg: ‘Is er een woord waarnaar men gedurende zijn gehele leven kan handelen?’ De Meester (Confucius) zei: ‘Dat is dan wel “wederzijdsheid”. Wat je voor jezelf niet wilt, leg dat ook niet op aan anderen.’

Dit citaat uit een boek met gesprekken bevat Confucius’ filosofie in een notendop. Hij was van mening dat je steeds moet proberen om rekening te houden met anderen om zo een beter mens te worden.

Confucius (551-497 voor Chr.) is de bekendste Chinese filosoof. Zijn ideeën hebben tot op de dag van vandaag invloed in het land. Hij leefde in een roerige periode, waarin veel oorlog werd gevoerd, hongersnoden uitbraken en natuurrampen plaatsvonden. De hoge cultuur dreigde verloren te gaan. Confucius zag dit alles met lede ogen aan en ontwikkelde een filosofie om het leven van de mens én het functioneren van de samenleving te verbeteren. Zijn filosofie is een deugdethiek omdat het niet om het volgen van regels gaat, maar om het ontwikkelen van goede karaktereigenschappen: de deugden.

Centraal in Confucius’ filosofie staat de ontwikkeling van de hoogste deugd, menselijkheid oftewel 'ren'  in het Chinees. Menselijkheid wil zeggen dat je anderen met hetzelfde respect behandelt als jezelf. Omdat deze deugd heel moeilijk te ontwikkelen is, kun je er je hele leven mee bezig zijn. Uiteindelijk kun je dan spontaan op een ‘menselijke’ manier handelen.

Het hoogste confucianistische ideaal is dat van 'de wijze': een persoon die zijn menselijkheid optimaal heeft ontplooid. Confucius benadrukt in zijn gesprekken dat de wijze een zeldzaam individu is: zelf heeft hij er nog nooit één ontmoet. Het lagere ideaal van 'de edele', oftewel junzi, is makkelijker te verwezenlijken. De edele heeft door het oefenen van de deugden een zekere morele perfectie bereikt en is het tegenovergestelde van de ‘kleine’ mens: ‘De edele zoekt het in zichzelf, de kleine mens in anderen’.

Confucius leefde ongeveer in dezelfde tijd als de Griekse denker Aristoteles. Beiden hebben een deugdethiek ontwikkeld. In je profielwerkstuk zou je kunnen bekijken hoe hun filosofieën overeenkomen en verschillen. Betekent de ‘deugd’ bij Confucius hetzelfde als bij Aristoteles? Ook zou je op school een enquête af kunnen nemen onder docenten en medeleerlingen over de deugd. Zo kun je erachter komen wie op school stiekem een Confucianist of aanhanger van Aristoteles is. Een ander interessant onderwerp is om te bekijken hoe het Confucianisme zich na de dood van Confucius ontwikkelde. Dat kun je bijvoorbeeld doen aan de hand van een vergelijking tussen de confucianistische filosofen Mencius en Xunzi.

Meer weten over oosterse filosofie?

Als je meer informatie over het onderwerp oosterse filosofie wilt, kun je naar het alfasteunpunt mailen. Ook voor vragen over hoe je een profielwerkstuk over oosterse filosofie moet schrijven, kun je bij ons terecht. Email: alfasteunpunt@rug.nl. Vind je dit onderwerp leuk? Overweeg dan om Wijsbegeerte of Religiewetenschappen te studeren. Kom eens naar de open dag, of volg een webklas!

Laatst gewijzigd:25 juli 2018 11:37