Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieStudieondersteuningProfielwerkstukAlfasteunpuntFilosofie

Spinoza over emoties

Spinoza
Spinoza

Stel je voor, je bent verschrikkelijk verliefd op een klasgenoot maar hij of zij is niet verliefd op jou en wijst je af. Op deze afwijzing kun je op verschillende manieren reageren. Aan de hand van Spinoza’s theorie over emoties kun je beredeneren wat de beste reactie is. Dit is natuurlijk een ontzettend leuk onderwerp voor je profielwerkstuk!

Op welke manieren kun je reageren op de afwijzing? Eén manier om te reageren is om ontzettend boos worden op je klasgenoot: hij of zij is de persoon die er voor zorgt dat jij je ellendig voelt. Ook kun je die andere knappe klasgenoot waar je grote liefde wel een oogje op heeft de schuld geven van deze pijnlijke situatie. In beide gevallen leg je eigenlijk de schuld buiten jezelf. Volgens Spinoza is de schuld van jouw emotie neerleggen bij iemand anders echter altijd de verkeerde manier van reageren. Waarom? Laten we hiervoor nauwkeuriger kijken naar Spinoza’s theorie over emoties.

Spinoza’s theorie over emoties

Een emotie of passie is bij Spinoza een affect, dus een aandoening van het lichaam, verbonden met een voorstelling. Als je bijvoorbeeld honger hebt, dan zal je een gevoel van honger krijgen. Dit is een ‘affect’ of een `aandoening van ons lichaam’.

Wanneer iets nuttig is voor ons voortbestaan dan ervaren we het als prettig. Bedreigt het ons in ons voortbestaan, dan ervaren we het als onprettig. Het gevoel van honger zal geen prettig gevoel geven maar het stillen van de honger door het eten van een broodje wel. Deze prettige of onprettige gevoelens zijn zelf echter nog geen emoties.

Een emotie is volgens Spinoza altijd verbonden met een ‘voorstelling’. De voorstelling die we verbinden met een lichamelijk gevoel juist of onjuist kan zijn. Als we ons bijvoorbeeld niet goed voelen door de honger, maar denken dat we ziek zijn, dan is de voorstelling die we verbinden met het onprettige lichamelijke gevoel onjuist. We kunnen het beste met emoties omgaan volgens Spinoza door de onjuiste voorstelling die erbij hoort te vervangen voor een juiste voorstelling. Spinoza's theorie wordt gezien als een cognitieve theorie van emoties omdat emoties volgens Spinoza een element van kennis bevatten: de voorstelling die juist of onjuist kan zijn.

Laten we nu terugkomen op het voorbeeld over de afwijzing. Volgens Spinoza hebben mensen geen vrije wil. Het is dus niet de schuld van anderen als wij ons vervelend voelen. Als we de schuld van onze emoties neerleggen bij iemand anders dan verbinden we volgens Spinoza een verkeerde voorstelling met het nare lichamelijke gevoel. In zijn ogen is het dus verkeerd om in het geval van de afwijzing de schuld neer te leggen bij een andere klasgenoot of bij de persoon die je afwijst. Maar eigenlijk is het in alle gevallen verkeerd andere mensen de schuld te geven voor jouw onbehagen. Dit zorgt voor een hoop ellende in de wereld.

Voor je profielwerkstuk kun je Spinoza’s theorie over emoties in hoofdstuk drie van de Ethica verder bestuderen. Je kunt Spinoza bijvoorbeeld proberen toe te passen op situaties waarin heftige emoties voorkomen. Hoe moeten we daarmee omgaan? Ben je het eens met Spinoza’s theorie?

Liefdesverdriet
Liefdesverdriet
Spinoza en boeddhisme

Voor je profielwerkstuk zou het ook erg interessant zijn om Spinoza te vergelijken met de boeddhistische benadering van emoties. Het Boeddhisme gaat uit van een noodzakelijk lijden in de wereld. In plaats van andere mensen de schuld te geven van dit lijden of te denken ‘dit had anders kunnen gaan’, moeten we volgens de Boeddhistische leer de oorzaak van het lijden leren kennen. Op die manier kunnen we het lijden accepteren in plaats van te lijden. Dit lijkt erg op de theorie van Spinoza die ook stelt dat we anderen niet de schuld moeten geven van ons lijden aan emoties.

Een verschil tussen het boeddhisme en Spinoza is dat het boeddhisme haar leer op een meer praktische manier heeft uitgewerkt. Zo is er bijvoorbeeld ‘het achtvoudige pad’ dat stelt hoe je moet leven en hoe je op een goede manier met je emoties kan omgaan. Voor je profielwerkstuk zou je kunnen proberen zo'n pad te ontwerpen voor Spinoza’s leer. Hoe zou je moeten leven als ‘Spinozist’?

In therapie bij Spinoza:

In het derde deel van zijn Ethica bespreekt Spinoza de manier om negatieve emoties of passies om te zetten in positieve emoties en te voorkomen dat je aan negatieve emoties lijdt. Spinoza beschrijft meerdere manieren om met negatieve emoties om te gaan. De eerste manier om negatieve emoties te bestrijden is met behulp van andere passies. Zo kun je met angst bijvoorbeeld verkeerde verlangens bestrijden. Als we blind onze verlangens volgen dan doen we waarschijnlijk domme dingen. Angst voor de nare gevolgen kan bijvoorbeeld ons verlangen om iets te stelen dat we graag willen hebben, bestrijden. De beste manier echter om passies te bestrijden is volgens Spinoza het verkrijgen van wat hij 'adequate kennis' noemt. Voor je profielwerkstuk zou je Spinoza kunnen lezen als een soort filosofische therapie. Op wat voor manier zouden we met onze emoties moeten omgaan volgens Spinoza? Wat is adequate kennen en hoe kunnen we adequate kennis verkrijgen?

angst
angst
Spinoza en cognitieve therapie

Ook interessant is om Spinoza’s leer te vergelijken met rationeel emotieve therapie (RET). Dit is een therapievorm die ervanuit gaat dat we beter met emoties om kunnen leren gaan door in te zien welke overtuigingen ten grondslag liggen aan de emoties die we hebben en deze overtuiging te vervangen door een andere positieve overtuiging. Als je bijvoorbeeld bang bent om te presenteren, dan leer je er achter te komen welke gedachtes er voor zorgen dat je zo angstig bent. Dit kan bijvoorbeeld zijn: ‘iedereen gaat me uitlachen’. Door deze gedachte te vervangen door een andere, leer je beter met emoties omgaan. Voor je profielwerkstuk kun je onderzoeken of RET overeen komt met Spinoza’s leer en wat zijn de belangrijke verschillen zijn.

Meer weten?

Lijkt dit onderwerp je interessant dan is de studie filosofie misschien wat voor jou! Kom eens naar een open dag of volg een webklas.
Heb je vragen of wil je meer informatie? Mail dan naar: alfasteunpunt@rug.nl

Laatst gewijzigd:25 augustus 2017 13:47