Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieStudieondersteuningProfielwerkstukAlfasteunpuntFilosofie

2. Vrije wil als zelfverwerkelijking

Zelfverwerkelijking
Zelfverwerkelijking

De theorieën over de vrije wil hebben eigenlijk allemaal gemeen dat ze de vragen stellen: 'aan welke voorwaarden moeten wij als mensen voldoen om een vrije wil te hebben?' en 'Voldoen wij aan die voorwaarden?'. De 'harde determinist' stelt dus eigenlijk dat we, om een vrije wil te hebben, aan de voorwaarde moeten kunnen voldoen van keuzemogelijkheid. Omdat alles gedetermineerd is door natuurwetten, hebben we die keuzemogelijkheid niet. Er wordt dus niet aan de voorwaarden voor het hebben van een vrije wil voldaan en dus hebben wij geen vrije wil.

Je kunt vrije wil echter ook vanuit een andere hoek benaderen. In plaats van te kijken naar de voorwaarden waar we aan moeten voldoen, om een vrije wil te hebben, kan de vrije wil ook als volgt bekeken worden:

"Een handeling uit vrije wil is een handeling waarin tot uitdrukking komt wat de handelende persoon zelf belangrijk vindt. Om een vrije wil te hebben, moet je een individu zijn met een eigen mening over wat belangrijk voor je is en wat niet. Met 'vrije wil' bedoelen we dus het vermogen om op basis van je eigen mening beslissingen te nemen" (Vrije wil, p. 21).

Als je hierover je profielwerkstuk schrijft, dan laat je het natuurwetenschappelijke perspectief buiten beschouwing. Als je geïnteresseerd bent in vragen zoals, 'wie ben je zelf eigenlijk?' en 'wanneer is een handeling authentiek en wanneer niet?' Is je seksuele geaardheid bijvoorbeeld een onderdeel van je zelf? En maak je echt je eigen keuze als het gaat om de studie die je wilt gaan doen en de kleren die je draagt, of worden deze keuzes beïnvloed door ouders, klasgenoten en modebladen?

Binnen deze opvatting van vrije wil wordt er dus eigenlijk gevraagd wat 'het zelf' is. Is er wel een zelf met een eigen mening dat op basis daarvan eigen beslissingen kan maken? Binnen de filosofie worden ten opzichte van deze vraag verschillende standpunten ingenomen. De filosoof David Hume is bijvoorbeeld sceptisch en stelt dat als we zoeken naar een zelf, we eigenlijk niets kunnen vinden. Het zelf is niets anders dan een bundel van verschillende verlangens. De keuzes die we maken zijn in deze visie enkel gebaseerd op het verlangen dat op dat moment het sterkste is. Andere filosofische theorieën gaan daar tegenin. Volgens Mill en Frankfurt is er wel zoiets als een zelf. Het is een soort van psychologisch gegeven: als persoon zit je nu eenmaal zo en zo in elkaar en op basis daarvan kun je keuzes maken die meer of minder bij jezelf passen.

Voor je profielwerkstuk is het interessant om deze standpunten met elkaar te vergelijken. Welke van de standpunten vind je het meest overtuigend. Ook kun je ze toepassen op een voorbeeld. Hierboven hebben we het voorbeeld van homoseksualiteit genoemd. Is dat bijvoorbeeld een onderdeel van jezelf? En zo ja, wat betekent dat dan? Betekent het dat je er zelf voor hebt gekozen? Of juist omgekeerd, dat je er niet voor hebt gekozen maar dat de keuzes die je maakt op basis van dit gegeven wel een vrije uitdrukking zijn van jezelf.

Lijkt dit onderwerp je interessant dan is de studie filosofie misschien wat voor jou! Kom naar een open dag, of volg een webklas!

.
.
Laatst gewijzigd:08 juni 2017 11:08