Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpunt

Modern scepticisme

Descartes: Het Twijfel Argument

Hoe weet je zeker dat wat je om je heen ziet echt is? We gaan ervan uit dat de huizen, bomen en mensen die we om ons heen zien echt bestaan. Maar stel nou dat je zintuigen worden bedrogen door een boze demon die ervoor zorgt dat je je alleen maar inbeeldt dat de dingen om je heen echt zijn, maar in feite bestaan ze helemaal niet. Kan je met zekerheid zeggen dat dit niet het geval is?

Descartes
Descartes

Dit bovenstaande scenario fascineerde Descartes. Hij was een filosoof die als missie had om zekere kennis te ontdekken. In deze zoektocht ontdekte hij dat we erg veel redenen kunnen hebben om aan onze kennis te twijfelen. We zouden alles kunnen dromen, of bedrogen worden door een boze demon. Daarom definieerde Descartes kennis in termen van twijfel. Als we echte, zekere kennis willen hebben, dan moet deze kennis helemaal vrij zijn van twijfel.

Descartes zet zich in De Meditaties af tegen het Aristoteliaanse idee dat alle kennis via de zintuigen komt. Descartes trekt juist alle zintuigelijke waarneming in twijfel. Hij vraagt zich af hoe we van iets zeker kunnen zijn en bedenkt allerlei redenen waarom we onze zintuigelijke kennis niet kunnen vertrouwen. Hoewel Descartes dus een rigoureus scepticisme toepast, is zijn doel wel constructief; hij wil de fundamenten van onze kennis testen. Om zekere kennis te bereiken gebruikt Descartes de methode van twijfel. Deze methode omschrijft hij als volgt:


Throughout my writings I have made it clear that my method imitates that of the architect. When an architect wants to build a house which is stable on ground where there is a sandy topsoil over underlying rock, or clay, or some other firm base, he begins by digging out a set of trenches from which he removes the sand, and anything resting on or mixed in with the sand, so that he can lay his foundations on firm soil. In the same way, I began by taking everything that was doubtful and throwing it out, like sand … (Replies 7, AT 7:537)

Een heel goede vraag voor een pws zou kunnen zijn:

Waarom vindt Descartes het zo belangrijk om, zoals hij aan het begin van de Meditaties schrijft, ''eenmaal in zijn leven'' (semel in vita) alles te betwijfelen om zo tot absolute zekerheid te komen? Hierover zijn de meningen verdeeld. Volgens de historicus Richard Popkin had de 17e eeuw last van een ''sceptische crisis''. Door de opkomst van het protestantisme en de herontdekking van klassiek scepticisme kwamen traditionele kennisclaims opeens ter discussie te staan. Volgens andere, zoals Daniel Garber, zit het anders. In een paper met de titel ‘Semel in vita’ stelt Garber dat de verklaring van Descartes' project in de nieuwe wetenschap zit. Volgens Descartes' natuurwetenschap zijn de kleuren, geuren en smaken die wij ervaren helemaal geen eigenschappen van de dingen. De lichamen om ons heen bestaan uit kleurloze, reukloze en geurloze massa. De kleur, geur en smaak die wij ervaren is in the eye of the beholder. Met andere woorden: onze zintuigen misleiden ons structureel! Dat roept de vraag op waar we dan wel onze wetenschap op moeten bouwen. Om die zoektocht te beginnen, maakt Descartes in eerste instantie korte metten met alle overtuigingen die hij op zintuiglijke ervaringen heeft gebaseerd. Hij laat zien dat die allemaal betwijfelbaar zijn.

Een klassieke puzzel

Een klassieke puzzel is: werkt Descartes' oplossing? Hij zegt: ik kan niet twijfelen aan datgene wat ik helder en onderscheiden inzie. Als zelfs dat betwijfelbaar was, dan zou God me bedriegen, en dat is niet mogelijk. Maar tegelijkertijd bewijst hij het bestaan van God op grond van een helder en onderscheiden idee. Dus: mijn heldere en onderscheiden ideeën bewijzen dat er een goede God bestaat. En omdat er een goede God is, deugen mijn heldere en onderscheiden ideeën. Maar dat is circulair. Dit wordt wel ''de cirkel van Arnauld'' genoemd (Antoine Arnauld formuleerde het probleem in de 17e eeuw), of ''de Cartesiaanse cirkel''. Komt Descartes hieruit? Of lijkt het erger dan het is?

Moderne variant van de boze demon-hypothese
Brain in a vat
Brain in a vat

Er is ook een moderne variant van de boze demon-hypothese. Dit is de “hersenen in een vat” hypothese: alles wat ik zie is een illusie; eigenlijk ben ik een brein in een vat dat in een laboratorium ligt met allemaal andere breinen. We zijn allemaal aangesloten op een super computer die ons idee van ons lichaam en ons leven simuleert. Maar dit lichaam en ons leven zoals we dat nu kennen is een illusie. We zijn slechts een brein in een vat in een laboratorium.

Voor je PWS kun je een vergelijking trekken tussen het Boze Demon argument en de hedendaagse variant, de “hersenen in een vat”. Wat voor doel hebben deze argumenten en waarom blijven ze relevant? Kunnen we zeker weten dat we geen brein in een vat zijn?

Hume: Het Probleem van Inductie

Instances of which we have had no experience resemble those of which we have had experience.

Hume (THN, 89)

Inductie is een redeneermethode die we bijna de hele dag gebruiken en waar we veel van onze kennis uit halen. Bijvoorbeeld, ik kan zeggen dat ik zeker weet dat elke ochtend de zon op komt, want alle voorgaande ochtenden ging de zon ook op. Daarom zal de zon morgen ook op gaan. Maar deze manier van redeneren heeft een groot probleem: het kan nooit worden gerechtvaardigd. Het idee achter inductie is dat alle toekomstige gebeurtenissen hetzelfde zullen zijn als alle voorgaande gebeurtenissen; er wordt dus een uniformiteit in de natuur voorondersteld.

Wat is hier nou zo problematisch aan? Ten eerste vereist deze inductieve methode dat het noodzakelijk waar is dat de toekomst lijkt op het verleden. Maar dit weten we helemaal niet zeker! De toekomst zou zo maar anders kunnen zijn. Ten tweede gaat een van de meest voor de hand liggende verdedigingen voor inductie niet op. We zouden namelijk kunnen zeggen dat inductie waar is, omdat het meestal of altijd opging in het verleden. Maar als we dit zeggen dan gebruiken we juist de methode die we moeten rechtvaardigen als rechtvaardiging. Dat kan niet want deze methode staat nu juist ter discussie!

Laatst gewijzigd:18 september 2017 10:37