Vogels op eiland tonen link tussen afweer en darmbacteriën

Een team van wetenschappers onder leiding van de Britse Universiteit van East Anglia (UEA), met daarin de RUG-hoogleraren Jan Komdeur en Hannah Dugdale, heeft een verborgen link ontdekt tussen gezonde darmen en het afweersysteem – en dat dankzij de Seychellenrietzanger, een zangvogeltje dat leeft op het Seychellen-eiland Cousin. Het onderzoek laat zien hoe het afweersysteem van dieren en de verzameling van bacteriesoorten in de darm samen evolueren – waarschijnlijk ook bij mensen.

FSE Science Newsroom | Tekst Universiteit van East Anglia / René Fransen

Het eiland Cousin is klein en ligt afgelegen, zodat de rietzangers het nooit kunnen verlaten. Alle rietzangers op het eiland zijn voorzien van pootringen met een kleurencode, waardoor de onderzoekers hun gedrag, gezondheid en genen gedurende vele jaren kunnen volgen. De vogelpopulatie op het eiland vormt een soort laboratorium, maar in een volledig natuurlijke setting.

Oudste veldonderzoek

‘Dit biedt ons het beste van twee werelden’, zegt UEA-hoogleraar Richardson. ‘We kunnen de vogels in de vrije natuur bestuderen, met hun natuurlijke dieet en darmbacteriën, maar tegelijkertijd gedetailleerde informatie verzamelen over individuele dieren.’ Dit natuurlijke laboratorium is in 1985 opgezet door Jan Komdeur, die toen de Seychellenrietzangers begon te observeren.

‘Het is inmiddels een van de oudste veldonderzoeken en loopt inmiddels al 42 jaar op rij,’ vertelt hij. ‘En het omvat een grote verscheidenheid aan belangrijke onderzoeksgebieden, waaronder klimaatverandering en natuurbehoud, de evolutie van sociaal gedrag, genetica en veroudering.’

Voor dit nieuwste onderzoek hebben wetenschappers vogelpoep verzameld om de darmbacteriën daarin te analyseren. Ze vonden dat het afweersysteem van een vogel er mede voor zorgt welke micro-organismen er in de darmen kunnen leven. En op hun beurt steunen en trainen de micro-organismen het afweersysteem van de vogel.

Het mechanisme ontrafelen

Het onderzoek richtte zich op een groep genen die een centrale rol spelen in het afweersysteem van de meeste gewervelde dieren, inclusief de mens: het major histocompatibility complex (MHC). Door wilde vogels in hun natuurlijke omgeving te onderzoeken konden de wetenschappers aantonen dat de variatie in afweergenen nauw verbonden is met zowel de samenstelling als de functie van darmbacteriën. Op die manier vormen de afweergenen de samenstelling van bacteriesoorten in de darmen van wilde dieren, met mogelijk voordelige gevolgen voor gezondheid en overleving.

‘Aangezien de vogels het eiland nooit verlaten, weten we dat een vogel die we een jaar niet hebben gezien dood is. Hij kan niet ergens anders heen zijn gevlogen’, legt Hannah Dugdale uit. ’Seychellen rietzangers met meer diverse afweergenen hebben een hogere kans om te overleven, en nu verbindt ons onderzoek die diversiteit aan de functie van de darmbacteriën. Maar er is nog wel meer onderzoek nodig om het mechanisme daarachter te ontrafelen.’

‘Dit onderzoek helpt ons om beter te begrijpen hoe het afweersysteem en de darmbacteriën gezamenlijk evolueren. En we verwachten dat iets vergelijkbaars speelt bij mensen,’ zegt dr. Chuen Zhang Lee, die het onderzoek uitvoerde als onderdeel van zijn promotietraject aan de UEA. Belangrijk is dat het project zich niet beperkte tot het identificeren van bacteriesoorten in de vogeldarmen. ‘We hebben ook gekeken naar wat die bacteriën precies doen. Bijvoorbeeld of ze een bijdrage leverden aan de stofwisseling, het verwerken van voedingsstoffen, of de bescherming tegen virussen en andere infecties.’

Werking van het afweersysteem

Op die manier maakte het team meer dan een catalogus van micro-organismen; ze konden zo begrijpen hoe afweergenen de samenstelling van bacteriesoorten in de darm vormgeven, op een manier die gevolgen heeft voor gezondheid en overleving. De resultaten laten zien dat afweergenen die aanwezig zijn bij alle gewervelden nauw samenwerken met bacteriën. Lee: ‘Ons werk suggereert een wederkerige relatie: afweergenen beïnvloeden de darmbacteriën, en die hebben weer invloed op de werking van het afweersysteem.’

Hoewel het onderzoek is uitgevoerd bij vogels, benadrukken de onderzoekers dat de onderliggende mechanismen vermoedelijk aanwezig zijn bij veel diersoorten, waaronder de mens. Daarom kunnen deze nieuwe inzichten invloed hebben op verder onderzoek naar de afweer, de gezondheid van de darmen en ziekten.

Referentie: Chuen Zhang Lee, Sarah F. Worsley, Charli S. Davies, Jan Komdeur, Falk Hildebrand, Hannah L. Dugdale and David S. Richardson: Host immunogenetic variation and gut microbiome functionality in a wild vertebrate population. Microbiome, 12 March 2026