Hoe weet je dat je op het punt staat een grote verandering mee te maken? Kan je dat merken op het moment zelf of is dat meestal beter achteraf te plaatsen? Toen de kunstmatige intelligentie begon op te komen, had ik nooit gedacht dat het door zoveel mensen en vooral bedrijven gebruikt zou worden. Ik zag het eerder als een trend, een grappig speeltje waar je gekke plaatjes mee kon maken. Vandaar dat het zo bijzonder is dat Herman Gorter het doorhad toen Amsterdam tegen het einde van de negentiende eeuw veranderde van een suffe naar een levendige stad.

Lente

In het eerste jaar van mijn studie Nederlands volgde ik de cursus Literaire Canon, waarin we het gedicht Mei van Herman Gorter bespraken. Dit begint met “een nieuwe lente en een nieuw geluid”, waardoor hij in de eerste regels al aankondigt dat er vernieuwing aan de horizon verschijnt. In het gedicht zien we deze nieuwigheid in de natuur, waar alle planten voor het eerst weer bloeien.

Maar Gorter was geïnspireerd door zijn stad Amsterdam, die hij om zich heen zag veranderen. De winkels kregen de grote ramen die ze nu nog steeds hebben en de stad werd als het ware een maatschappij op zich. Hij begon met zijn vrienden nieuwe sporten zoals tennis te spelen. Hij was altijd al gefascineerd door maatschappelijke verandering, wat ook te maken heeft met zijn socialisme, en daarom kon hij erover schrijven toen zijn stad begon te bloeien. 

Natuur en maatschappij

Gorter beschouwde de menselijke maatschappij als een voortvloeisel van de natuur. Hij schreef eens dat de maatschappij is ontstaan door de natuurlijke ontwikkeling van de mens. Door deze ontwikkeling krijgt de natuur het echter wel zwaarder te verduren: de mens houdt meer rekening met zichzelf dan met de natuur. Het is niet gek om te denken dat Gorter sympathie zou hebben voor de klimaatactivisten van Extinction Rebellion.

Mijn favoriete deel van Mei, het eerste, speelt zich af met groen alom en de dichter bezingt de schoonheid van de planten die bloeien in mei, met de maand gepersonifieerd als een meisje. Wanneer er waterdruppels uit haar mond op de grond vallen, groeit er een bloemetje op de plaats van de druppel: overal waar zij gaat is er leven. In het laatste deel van Mei gaat Mei met de dichter naar een oude stad, waar de natuur slechts in kleine mate aanwezig is. Maar wanneer ze zijn kamer binnenkomen bloeit deze op, niet met groen, maar met licht. 

Hiermee maakt Gorter zijn dubbele visie op de natuur en maatschappij dus duidelijk: de ontwikkeling van de mens verdringt de natuur, maar is ook zelf natuur. Daarom kan ook een kamer bloeien.

Muziek

Mei heeft een duidelijk ritme, wanneer je het gedicht leest is het alsof je de natuur kan horen zingen. Wanneer Mei door de avond loopt, wordt dat als volgt beschreven: Zij ook en liep door weien een lang end/ Waar ’t gras vol lag gestrooid van schitterend/ nat diamantgruis. Met gestraalden baard/ Raakte de zon de donkerflonkerende aard/ En lonkte stil oogglanzend. Gorter schreef in een brief dat het binnenste van poëzie niets is dan muziek. Een goed vers neem je volgens Gorter eerst tot je met de oren, en met alleen de klanken kan al een betekenis gevormd worden door de luisteraar. Probeer het zelf maar, als je het citaat hierboven voorleest merk je meteen waar Gorter het over had.

In een andere brief schreef Gorter over Mei: "Wat nu het ding zelf betreft, ik heb iets willen maken van heel veel licht en met een mooie klank, verder niets. Er loopt een geschiedenis door, en er zit een beetje philosophie in, maar dat is om zoo te zeggen bij ongeluk”. Misschien heeft het gedicht dus in opzet niets met de natuur en maatschappij te maken, maar klonk het gewoon mooi. Maar dat maakt de connectie met de natuur en maatschappij niet per se onwaar.

Geen oplossing

Ik moet eerlijk toegeven dat ik Mei nog niet helemaal snap, ondanks het college en de artikelen erover. Misschien is dat wel het belangrijkste dat ik tot nu op de opleiding geleerd heb: een tekst heeft niet een “diepere betekenis” die het werk compleet opheldert. Er is niets waardoor een tekst opeens klopt en je ermee klaar kan zijn.

Andere mensen halen andere dingen uit een tekst, en dat hoeft helemaal niet te zijn wat een schrijver daar zelf mee bedoeld heeft. Het gaat er veel meer om wat een tekst met jou doet, en hoe dat gebeurt. Mei zit bomvol met dingen om te bespreken, deze blog is slechts een beginnetje. Ik kan er heel andere dingen uithalen dan jij. Aan alle kanten barst de bloei eruit, dus je kan lekker blijven plukken.