Hubble onthult een fusie in de vroege jaren van de Melkweg

Ons eigen sterrenstelsel, de Melkweg, is mede door het opslokken van kleinere sterrenstelsels tot zijn huidige omvang gegroeid. Nu leveren nieuwe gegevens van de Hubble-ruimtetelescoop van NASA/ESA onomstotelijk bewijs dat een dwergsterrenstelsel in de vroegste fasen van de evolutie van de jonge Melkweg met deze is samengesmolten. Deze ontdekking breidt onze kennis van de geschiedenis van ons sterrenstelsel uit tot 1,8 miljard jaar verder terug in de tijd dan voorheen. De resultaten zijn op 17 augustus gepubliceerd in het tijdschrift Nature Astronomy.

Tekst: ESA / FSE Science Newsroom

De Melkweg is tegenwoordig een enorm spiraalstelsel met daarin honderden miljarden sterren. Ons sterrenstelsel was echter niet altijd zo groot; het is gegroeid doordat zich nieuwe sterren vormden uit gaswolken en er kwamen sterren bij via fusies met andere sterrenstelsels. De meest recente fusie in de geschiedenis van de Melkweg was met het dwergstelsel Sagittarius. Die begon meer dan 6 miljard jaar geleden en gaat vandaag de dag nog steeds door. Tien miljard jaar geleden nam de Melkweg een ander dwergsterrenstelsel op, genaamd Gaia-Sausage-Enceladus, zoals een team onder leiding van sterrenkundige Amina Helmi van de Rijksuniversiteit Groningen ontdekte.

Maar de geschiedenis van ons sterrenstelsel gaat nog verder terug. Een internationaal team van astronomen, waaronder Helmi en haar team, heeft onomstotelijk bewijs gevonden voor een eerdere fusie die ongeveer 11,8 miljard jaar geleden plaatsvond, slechts 2 miljard jaar na de oerknal. Ze analyseerden 39 bolvormige sterrenhopen in het hart van ons sterrenstelsel, waar de overblijfselen van de oudste fusies te vinden zouden moeten zijn. Ze verwachtten dat deze steekproef zowel bolvormige sterrenhopen zou bevatten die zich binnen de jonge Melkweg hadden gevormd, als hopen die afkomstig zijn uit de fusie met Gaia-Sausage-Enceladus.

Gevoelige waarnemingen

Met behulp van de gevoelige waarnemingen van de Hubble-telescoop stelde het team echter vast dat er een derde populatie bolvormige sterrenhopen in de binnenste regionen van onze Melkweg aanwezig was. Deze hopen zijn ouder dan de groep die afkomstig is uit de fusie met de Gaia-Sausage-Enceladus, maar jonger dan de sterhopen die in de Melkweg zijn ontstaan. Ze moeten dus afkomstig zijn van een afzonderlijke en nog vroegere fusie. Hoewel deze fusie al door andere teams was verondersteld, was het bewijs nog nooit zo duidelijk. De Melkweg heeft een dwergsterrenstelsel opgeslokt dat ongeveer 500 miljoen keer de massa van de Zon aan sterren bevatte.

Zo’n grote fusie zo vroeg in de vorming van de Melkweg heeft ingrijpende gevolgen voor de evolutie van ons sterrenstelsel. ‘In sommige eerdere studies is gesteld dat de vroegste fasen van de evolutie van ons sterrenstelsel werden bepaald door sterren die uitsluitend in ons eigen sterrenstelsel waren ontstaan’, legt Davide Massari van het Observatorium voor Astrofysica en Ruimtewetenschappen in Bologna (Italië) uit, hoofdauteur van het artikel in Nature Astronomy: ‘Wij hebben nu aangetoond dat we ook rekening moeten houden met sterren die in externe sterrenstelsels zijn ontstaan.’

Referentie: Davide Massari et al. Evidence of a massive accretion event 1.8 billion years before the Gaia-Sausage-Enceladus merger. Nature Astronomy 17 augustus 2026

Prof. Amina Helmi ontvangt in september de prestigieuze Kavli-prijs 2026 voor haar baanbrekende onderzoek naar de geschiedenis van de Melkweg.