Wat de geur van de zee doet met de wolken boven Antarctica

Op 15 december gingen Jacqueline Stefels en Maria van Leeuwe aan boord van de ijsbreker Polarstern voor een expeditie naar Antarctica. Tijdens de expeditie zullen ze samenwerken met een internationaal team van wetenschappers om de toestand van de biodiversiteit in de Weddellzee te onderzoeken. Stefels en Van Leeuwe willen onderzoeken welke invloed zee-ijs en de samenstelling van algen-gemeenschappen hebben op het regionale klimaat in Antarctica en met name de Weddellzee. Ze hopen dat hun onderzoek gaat helpen om de biodiversiteit van de Weddellzee te beschermen.

FSE Science Newsroom | Leoni von Ristok

'Om van de Weddellzee een beschermd zeegebied te maken, moeten we aantonen dat wat het gebied te bieden heeft van grote waarde is voor de mens.' vertelt Stefels. 'Dat betekent dat we de waarde van dit ecosysteem moeten vertalen naar dollars, want alleen zo kan je mensen overtuigen dat iets beschermd moet worden.'

Stefels en Van Leeuwe zijn onderdeel van een groter team van wetenschappers die met de Polarstern op pad gaan om de biodiversiteit en het ecosysteem van de Weddellzee in kaart te brengen. Ze doen dit binnen het Europese samenwerkingsverband Weddell Sea Observatory of Biodiversity and Ecosystem Change (WOBEC). Dat wil met dit project de oostelijke Weddellzee structureel observeren, om bij te dragen aan de discussie binnen de Convention for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources (CCAMLR) om van de Weddellzee een beschermd zeegebied te maken (WSMPA).

De Weddellzee is een nog onaangetast gebied in de Zuidelijke Oceaan. Het is belangrijk vanwege de grote  biodiversiteit, die op haar beurt weer sterk afhankelijk is van het zee-ijs.

Dit zee-ijs speelt tevens een belangrijke rol in de regulering van het klimaat. Het ontstaat uit bevriezend oceaanwater en drijft op het wateroppervlak. Het onderscheidt zich daarmee van andere ijssoorten aan land, die door bevriezing van neerslag ontstaan. In de bruin gekleurde laag aan de onderkant van het zee-ijs leven talloze verschillende dieren en algen.

'Krill begraast deze algen als “koeien” van het ijs,' vertelt Stefels. 'Het zee-ijs staat daardoor aan de basis van de rijke Antarctische voedselketen: enorme hoeveelheden krill, zeezoogdieren, pinguïns en vis zijn afhankelijk van de algen die aan de onderkant van zee-ijs gedijen.'

Om te kunnen overleven in zout water bij lage temperaturen gebruiken algen dimethylsulfoniopropionate (DMSP). DMSP werkt als antivries en zout-regulator. 

Wanneer het warmer wordt en de algen afsterven, komt het vluchtige dimethylsulfide (DMS) vrij. Dit is een soort antibroeikasgas, dat in de atmosfeer zorgt voor extra dichte wolken. Die wolken blokkeren het zonlicht, hebben daardoor een verkoelend effect en vertragen de opwarming van de aarde. DMS zorgt is ook verantwoordelijk voor de kenmerkende  geur van de zee.

Krill is cruciaal voor het voedselweb van Antarctica. Maar miljoenenbedrijven exploiteren deze kleine garnaalachtige schaaldiertjes. ‘Er spelen grote en tegenstrijdige belangen, die het proces vreselijk traag en ingewikkeld maken, want het gebied beschermen zou bijvoorbeeld ook betekenen dat er minder gevist mag worden,’ vertelt Stefels.

'De Weddellzee is een van de laatste grotendeels ongerepte zeegebieden op onze planeet. Het dient als toevluchtsoord voor veel koudeminnende soorten in tijden van door de mens veroorzaakte klimaatverandering', legt dr. Hauke ​​Flores, mariene bioloog bij het AWI en coördinator van WOBEC, uit. 'Met dit onderzoek leggen we de basis voor de vroegtijdige ontdekking van veranderingen in dit waardevolle ecosysteem. En het draagt bij aan de ontwikkeling van effectieve strategieën om dit zeegebied te beschermen.'

Volg de Polarstern live! Bekijk waar het schip zich nu bevindt, waar het is geweest, wat er onderweg is gebeurd en nu gaande is.