Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsFaculteit der Letteren

Tentoonstelling 'De Stad als Klooster' MKR in Uden

Vanaf:di 06-11-2018
Tot en met:ma 28-01-2019
Waar:Museum voor Religieuze Kunst, Uden
affiche

De Stad als Klooster - Devotie in de late middeleeuwen

Vanaf 6 november 2018 presenteert het MRK Uden De Stad als Klooster, een grootse tentoonstelling over de rijke leescultuur en devotie in stad en klooster tijdens de late middeleeuwen. De tentoonstelling is samengesteld naar aanleiding van het NWO gefinancierde onderzoeksproject "Cities of Readers: Religious Literacies in the Long Fifteenth Century”, uitgevoerd door de Rijksuniversiteit Groningen.

Uit onderzoek door Cities of Readers , blijkt dat middeleeuwse burgers actieve lezers en schrijvers waren van religieuze teksten. Nog voor de reformatie lazen leken dezelfde spirituele geschriften als kloosterlingen en wisselden ze hun werkzaamheden af met gebed en devotie. De hele stad was een klooster, zoals Erasmus constateerde.

Aan de hand van tientallen topstukken uit het MRK, musea en bibliotheken wordt de bezoeker meegenomen in de wereld van de late middeleeuwen. De bezoeker ontdekt de religieuze leescultuur van stedelijke lekengemeenschappen en hun nauwe banden met kerk en kloostergemeenschappen. De tentoonstelling is ingericht met bijzondere kunst- en gebruiksvoorwerpen en middeleeuwse handschriften die een huiskamer, kerk, leeskamer en schrijfatelier vormen. Beleving en inleving staan centraal. Zo wordt de bezoeker uitgedaagd een virtuele pelgrimage af te leggen, zelf aan de schrijftafel plaats te nemen en met een rozenkrans in de hand de getijden van de dag af te leggen. Hierdoor wordt de weg geopend naar een dieper begrip van geloofsbeleving en kunst uit de late middeleeuwen.

Bijzondere bruiklenen

Voor de tentoonstelling wordt een beroep gedaan op de omvangrijke en bijzondere eigen collectie van het MRK, zoals een zeldzame gebedsnoot en werken van de Meester van Koudewater. De collectie wordt versterkt door bruiklenen uit binnen- en buitenland. Zo wordt het enige buidelboek in Nederland uit Museum Meermanno getoond, het vroeg zestiende-eeuwse schilderij Hieronymus in zijn werkvertrek door Marinus van Reymerswale en verbazingwekkend veel andere middeleeuwse kunstwerken die lezende mensen laten zien. Met name de laatmiddeleeuwse leescultuur en het boekenbezit spelen een belangrijke rol. Daarom ontvangt het MRK boeken die allemaal ooit in handen waren van leken, geschreven in ateliers maar vooral ook door vlijtige burgers, zoals een barbier uit Dordrecht. De originele middeleeuwse boeken komen uit onder andere de Koninklijke Bibliotheek Den Haag en Universiteitsbibliotheek Leiden. Start en finale van de tentoonstelling vormen hedendaagse kunstwerken die het religieuze leven buiten en achter de kloostermuren als inspiratiebron hebben: Catherine’s Room door Bill Viola uit Museum De Pont en een door het MRK in opdracht gegeven animatie door Jasper Kuijpers.

Cities of Readers

Het project Cities of Readers onderzoekt de tot nu toe vrijwel onbekende religieuze lees- en schrijfcultuur van leken in de veertiende en vijftiende eeuw tot de periode vlak voor het daadwerkelijk doorbreken van de Reformatie (ca. 1550). Het gaat vooral om stedelingen die handwerk, handel en gezinsleven combineerden met religieuze leesactiviteiten en die daardoor een eigen religieuze identiteit creëerden, waarbij het actieve leven in bedrijf en gezin als gelijkwaardig aan het beschouwende leven gezien werd, of zelfs superieur daaraan. Door uitkomsten van het onderzoek is het mogelijk dieper door te dringen in de teksten, spirituele oefeningen, visuele en materiële cultuur van laatmiddeleeuwse stedelingen.

Waarde voor het MRK

Het onderzoek dat is uitgevoerd door Rijksuniversiteit Groningen biedt nieuwe inzichten in de collectie van het MRK. Meest evident, maar snel over het hoofd gezien, is dat het boek vrijwel nooit op voorstellingen en in beeldhouwkunst uit de late middeleeuwen ontbreekt. Sterker nog, het boek is prominenter aanwezig dan in andere tijdvakken. Objecten werden niet louter en alleen als kunstobjecten uitgestald, maar werden tevens ingezet als handvatten voor het beleven en het ervaren van het religieuze leven en als hulpmiddel om in contact te komen met het goddelijke. Door de uitkomsten van het onderzoek door Cities of Readers wordt een nieuwe interpretatie gegeven aan de grootschalige collectie middeleeuwse kunst uit het MRK.

Audiotour

Nieuw is dat bij de tentoonstelling een audiotour is ontwikkeld voor volwassenen en kinderen. De tour is gratis verkrijgbaar bij de balie van het museum. Voor mensen met gehoorproblemen is tevens een rondleiding in groot lettertype beschikbaar. Vraagt u hiernaar aan de balie.

Evenementen

De tentoonstelling wordt geopend met een publieke lezingendag door de onderzoekers van Cities of Readers en prominente buitenlandse onderzoekers, bedoeld voor wetenschappers en gevorderde studenten. Op donderdagavond 8 november is er een vrij toegankelijke publiekslezing in het Nederlands. Gedurende de tentoonstellingsperiode worden op meerdere momenten lezingen en rondleidingen georganiseerd en tal van activiteiten georganiseerd, zoals een workshop kalligrafie en paleografie.

Meer informatie