Slaperige muis vergeet ontmoetingen, een astmamedicijn brengt herinneringen terug

Na een slechte nacht voelen we ons vaak duf, en dat kan ook effect hebben op ons geheugen. Het is dan bijvoorbeeld lastig te bedenken waar we waren, wie we hebben ontmoet en wat er gebeurde. RUG-neurowetenschapper Robbert Havekes bestudeert zulk geheugenverlies door te weinig slaap. In een nieuw onderzoek dat op 10 juni is verschenen in het tijdschrift Science Advances laten Havekes en zijn mede-onderzoeker Adithya Sarma zien dat muizen ontmoetingen met soortgenoten vergeten door slaaptekort. Maar zij vonden ook dat deze sociale herinneringen niet weg zijn, de muizen kunnen ze alleen niet meer oproepen.

Havekes en zijn team bestudeerden muizen die verschillende soortgenoten ontmoetten in steeds dezelfde omgeving. Normaal gesproken zouden ze die soortgenoten herkennen als ze hen daarna nog een keer zien. Maar als ze te weinig slaap hebben gehad na de eerste kennismaking, herkennen ze de muizen bij de tweede ontmoeting niet. Wanneer ze voor die tweede ontmoeting echter het door mensen gebruikte astmamedicijn roflumilast krijgen toegediend, kunnen ze die muizen wél herkennen.

Dit wijst erop dat het geneesmiddel de muizen toegang geeft tot herinneringen die ze eerder niet konden oproepen. In vorig onderzoek ontdekte Havekes iets vergelijkbaars voor ruimtelijke herinneringen: door slaaptekort vergaten muizen informatie over een doolhof dat ze bezocht hadden, en roflumilast maakte die herinneringen weer toegankelijk.

Ervaringen onderscheiden

Het team vond hiervoor ook bewijs met behulp van optogenetica, een techniek waarmee het mogelijk is specifieke groepen hersencellen (geheugensporen) te activeren met licht. Door de hersencellen die betrokken waren bij de sociale interacties op deze manier te activeren, konden de onderzoekers de toegang tot de vergeten herinneringen weer herstellen. Dit herstel was tot enkele dagen na de sociale interactie mogelijk, wat erop wijst dat de herinneringen al die tijd nog aanwezig waren.

‘We wisten al dat ruimtelijke herinneringen gevoelig zijn voor slaaptekort, en dat de hippocampus, het hersengebied dat verantwoordelijk is voor geheugen en leren, daarbij een grote rol speelt’, legt Havekes uit. ‘Wat we nog niet wisten, is dat slaaptekort ook het terughalen van herinneringen aan sociale interacties blokkeert, via hetzelfde hersengebied.’ Maar dat is ook logisch, vertelt Sarma: ‘In het dagelijks leven ontstaan sociale herinneringen nooit in isolatie. We ontmoeten vaak verschillende mensen op dezelfde plek, en we moeten die als aparte ervaringen kunnen onderscheiden.’ Havekes: ‘We zagen dat slaaptekort beide soorten herinneringen aantast via een vergelijkbaar proces, dat is te herstellen met behulp van roflumilast.’

Ploegendienst

De volgende uitdaging is om het exacte mechanisme hiervan te achterhalen. Havekes: ‘Als we begrijpen wat het onderliggende mechanisme is zouden we nieuwe manieren kunnen ontwikkelen om herinneringen aan sociale ontmoetingen goed en duurzaam te herstellen. En dan kunnen we ook andere vormen van geheugenverlies aanpakken.’ Dit kan belangrijk zijn bij de behandeling van geheugenverlies veroorzaakt door de ziekte van Alzheimer, of bij mensen die slecht slapen, zoals ouders van jonge kinderen, of mensen die bijvoorbeeld in ploegendienst werken.

Referentie: Adithya Sarma et al., Sleep deprivation impairs retrieval of long-term social memories. Science Advances, 10 juni 2026