Skip to ContentSkip to Navigation
Expertisecentrum CIBIFOnderdeel van Rijksuniversiteit Groningen

Expertisecentrum CIBIF

Faculteit Economie en Bedrijfskunde
Centre of Expertise CIBIFBlog
Header image Centre of Expertise CIBIF

Transparante advieskosten

Datum:08 februari 2018
Auteur:Marc Kramer
Marc Kramer
Marc Kramer

MIFID II verbiedt sinds begin 2018 het ontvangen van provisies bij onafhankelijk advies. In Nederland bestaat het provisieverbod al sinds 2013. Vorige week presenteerde het Ministerie van Financiën een eerste grondige evaluatie. Volgens de minister is het provisieverbod “effectief”. Ook binnen de verzekeringsbranche vindt momenteel een discussie plaats over actieve provisietransparantie bij schadeverzekeringen. Hoewel niet identiek aan een provisieverbod, worden bij een dergelijke verplichting advieskosten ook transparant.

De eerste indruk is dat de kosten van advies [bijvoorbeeld bij hypotheken] zijn gedaald en dat advieskwaliteit is verbeterd.  In het Verenigde Koninkrijk zijn de ervaringen met het provisieverbod echter niet louter positief. Men spreekt daar van een advice gap: minder vermogende consumenten krijgen geen toegang meer tot adviesdiensten op het gebied van vermogensbeheer. Het aantal financieel adviseurs is daar dan ook fors gedaald. Naast dergelijke effecten aan de aanbodkant van de markt, moeten ook de effecten aan de vraagkant worden bekeken. Enkele CIBIF-onderzoekers hebben daarom onderzocht hoe financiële consumenten reageren op het provisieverbod.

Bij de keuze tussen het inhuren van een financieel adviseur of execution-only moet een consument een afweging maken tussen de voor- en nadelen van beide opties. Een fundamenteel probleem hierbij is dat de baten van financieel advies voor een consument lastig goed zijn in te schatten. Zo voorkomt een adviseur wellicht de aanschaf van een verzekeringspolis die toch niet blijkt uit te betalen, een beleggingsfonds met een hoge expense ratio, of een hypotheek die bij onvoorziene life events niet zonder hoge kosten blijkt aan te passen. Feitelijk wordt van een consument verwacht dat zij de contante waarde van het verschil tussen de uitkomsten van een financieel product die met advies zou zijn aangeschaft en de keuze die de consument zelf van plan is te maken vergelijkt met de advieskosten die ineens moeten worden betaald: dat lijkt op voorhand een moeilijke, zo niet onmogelijke opgave. In het oude systeem was van deze asymmetrie geen sprake: zowel kosten als baten van financieel advies waren lastig waarneembaar. 

De experimentele CIBIF-studie liet consumenten een keuze maken tussen het zelfstandig afsluiten van een hypotheek, of daarvoor tegen betaling een adviseur in te schakelen.  Hierbij werden consumenten gerandomiseerd geplaatst in de situatie van vóór of na de invoering van het provisieverbod. Het kernverschil hierbij is natuurlijk de mate van transparantie van de advieskosten.

Onderzoek binnen de gedragseconomie heeft al uitgewezen dat er grote gedragseffecten kunnen ontstaan door de framing van keuzeopties en de neiging van mensen tot kortzichtigheid. Ook in onze studie bleken deze effecten groot: de neiging van mensen om een adviseur in te schakelen daalt fors in een wereld met het provisieverbod. Zo daalde bijvoorbeeld de adviesvraag bij het herfinancieren van een hypotheek [een niet eenvoudige beslissing met potentieel grote consequenties] met meer dan 20 procentpunten. Zeker omdat dit ook de groep laag financieel geletterden betrof, lijkt dit een zeer ongewenst neveneffect van het provisieverbod.  Ook in de discussie over actieve provisietransparantie, bestaat de angst dat er een te grote focus op de prijs van het advies zou kunnen ontstaan. Onze studie bevestigt dat beeld.

Moeten we dan terug naar de situatie van vóór het provisieverbod? Gezien de diverse misselling schandalen in het verleden lijkt dat geen goed idee. Beter is om de klant de keuze te geven tussen het betalen van een eenmalig adviesfee óf een advies-abonnement. Als advieskosten in maandelijkse termijnen worden geïncasseerd, worden die in de perceptie van de consument voordeliger. En, omdat consumenten maandelijks worden geconfronteerd met de term ‘advieskosten’ via hun bankafschrift, zal meer het nuttige besef ontstaan om [samen met de adviseur] de financiële huishouding af en toe eens door te lichten.   

Reacties

Reacties laden...