Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsFaculteit Gedrags- en MaatschappijwetenschappenOnderzoekImpressies over het onderzoek

Beïnvloed door de tijdgeest

Iris Smits  

“Jongeren vormen sociale tijdbom” kopt de Volkskrant op 1 december jongsleden. Het artikel beschrijft een onderzoek van onderzoeksbureau Motivaction waarin gesteld wordt dat jongeren harder, assertiever en hedonistischer zijn dan jongeren
van vorige generaties (Onderzoeksbureau Motivaction, 2009 in Trouw, 2009). Alhoewel het een aantrekkelijke conclusie is (wie wil nu niet geloven dat vroeger alles beter was) is het niet duidelijk of hun onderzoeksdesign toereikend genoeg is om deze conclusie te trekken.
Onderzoek naar generationele veranderingen in persoonlijkheid vraagt om specifieke onderzoeksdesigns: Om zinnige conclusies te kunnen trekken moeten over allerlei jaren heen mensen van dezelfde leeftijd onderzocht worden. Immers, de vraag is niet of jongeren van nu verschillen van de ouderen van nu maar of jongeren van nu verschillen van de jongeren van toen. Bovendien moet vastgesteld worden of de vragenlijst die je gebruikt om persoonlijkheid te meten wel hetzelfde geïnterpreteerd wordt over de jaren heen.
Een vraag als: “ik vind het heel normaal dat mannen vrouwelijke eigenschappen laten zien” (vraag uit het onderzoek van Motivaction, in Kist, 2009) hangt sterk af van wat onder ‘vrouwelijke eigenschappen’ verstaan wordt. Dat steeds minder jongeren met deze stelling instemmen betekent volgens het artikel van Kist in NRC.Next (Kist, 2009): “Vaarwel metroman.” Het lijkt mij echter waarschijnlijker dat het precies andersom is: Door de komst van een term als ‘metroman’ worden minder eigenschappen als vrouwelijk gezien; een goed verzorgde man was vroeger misschien vrouwelijk, nu is het een ‘stoere metroman’. Of deze vraag en andere vragen nu anders geïnterpreteerd worden dan vroeger weet ik natuurlijk niet, het is alleen zeker dat die mogelijkheid er is. Zeker is ook, dat je dat kan onderzoeken.
Recent heb ik hier samen met Dolan, Vorst, Wicherts (UvA) en Timmerman (RUG) onderzoek naar gedaan. We hebben mensen die jongvolwassen waren in 1982 vergeleken met jongvolwassenen in 2007. Om deze vergelijking te maken hebben we eerst getoetst of er vragen waren die verschillend geïnterpreteerd werden over de jaren heen. Vragen die niet hetzelfde maten zijn eruit gehaald. En wat bleek: Jongvolwassenen van nu verschilden maar weinig van jongvolwassenen van toen. Bovendien waren de kleine verschillen die we vonden zeer positief; jongvolwassenen van nu bleken ietsje extraverter, ietsje vriendelijker, ietsje consciëntieuzer en ietsje minder neurotisch in de loop der tijd. Kortom, er lijkt toch nog hoop voor de komende generaties: Er blijkt gelukkig niet uit elk onderzoek dat jongeren een “sociale tijdbom” vormen.


Iris Smits, Promovendus afdeling Psychometrische & Statistische Technieken, Psychologie, FMG

Laatst gewijzigd:23 juni 2016 16:30