Diversiteit voor toekomstbestendige landbouw
22 mei is de Internationale Dag van de Biodiversiteit, een mooi moment om het belang van biodiversiteit te benadrukken en om te kijken hoe we hier samen aan kunnen werken.
Wat is biodiversiteit?
Bij biodiversiteit denken we meestal aan de diversiteit in soorten (bijvoorbeeld een akkerrand met korenbloem, gele ganzenbloem, verschillende klaversoorten, karwij). Maar je kunt ook denken aan de variatie in erfelijk materiaal binnen een soort of populatie (bijvoorbeeld verschillende oogkleuren bij de mens) of de variatie in landschappen en ecosystemen. Bij hoge diversiteit is er veel variatie aanwezig, bij een plek met lage diversiteit komen er bijvoorbeeld maar een paar soorten voor.
Waarom is een hoge biodiversiteit belangrijk?
Biodiversiteit draagt bij aan de veerkracht in een ecosysteem. Alle verschillende onderdelen van dit systeem vormen samen een voedselweb. Denk aan de aardappelplant, waar een bladluis op zit, die kan worden gegeten door een lieveheersbeestje, dat weer gegeten kan worden door een meesje, en die vervolgens door een sperwer gegeten wordt.
Als er een soort wegvalt, kunnen andere soorten deze functie in het ecosysteem overnemen. Maar als er te veel onderdelen wegvallen, stort het systeem in elkaar. De veerkracht van een ecosysteem wordt steeds belangrijker door meer weersextremen als gevolg van klimaatverandering of het verspreiden van ziektes. Voor een toekomstbestendig boerenbedrijf is een hoge biodiversiteit dus ook cruciaal.
Biodiversiteit en landbouw
De landbouw speelde vroeger een belangrijke rol in het bevorderen van de biodiversiteit, maar de laatste tientallen jaren draagt de landbouw juist bij aan een afname in biodiversiteit. Dit komt onder andere door het gebruik van pesticiden en kunstmest, en de inzet van maar één gewas (monocultuur). Dit heeft een negatief effect op de bodemdiversiteit (en waterkwaliteit en gezondheid), maar ook op de diversiteit boven de grond (insecten, vogels etc.). Een ander voorbeeld is Phytophthora, over grote oppervlakken met aardappelmonoculturen kan deze schimmel zich makkelijk verspreiden. Meer variatie op het land, denk aan strokenteelt, kan dit risico verkleinen.
Hoe zorgen we voor meer biodiversiteit?
Voor de toekomst van de natuur en duurzame voedselproductie is een hogere biodiversiteit essentieel, boven en onder de grond. Een gezonde bodem zorgt voor gezonde gewassen en daarmee gezonde landbouwproducten. Met behulp van bijvoorbeeld strokenteelt, bloemrijke akkerranden, natuurlijke plaagbestrijding en gewasrotatie kan je op het boerenland werken aan een hogere biodiversiteit. Door bijvoorbeeld specifieke planten met veel nectar en stuifmeel te zaaien en schuilplekken te verzorgen, trek je meer lieveheersbeestjes aan en heb je geen pesticiden tegen bladluis (die ook anderen, zoals de lieveheersbeestjes, om zeep helpt) nodig.
Maar, de verantwoordelijkheid voor meer biodiversiteit ligt natuurlijk niet alleen bij boeren, ook hier gaat het om het volledige plaatje. Diversiteit is daarbij weer het sleutelwoord, maar dan in ons hele landbouwsysteem. Denk aan diversiteit in bedrijven, technologieën, investeringen, methoden, zaden, kennis, inkomstenbronnen, maar ook in beleid dat niet dominant op productie gericht is.
Om echt stappen te zetten naar duurzamere landbouw en meer biodiversiteit is een systeemverandering nodig. Dat betekent niet alleen veranderingen in landbouwpraktijken, maar ook in de structuren daaromheen, zoals beleid, kennisproductie en monitoring.
Denk bijvoorbeeld aan de manier waarop we biodiversiteit monitoren: wat mis je aan details en specifieke context wanneer je dit in algemene cijfers uitdrukt? Ook kennisinfrastructuren spelen hierin een belangrijke rol, omdat zij bepalen welke vormen van kennis als relevant en bruikbaar worden gezien in onderzoek, beleid en praktijk.
Vanuit dit perspectief onderzoekt Marina Bool (onderzoeker bij CDLT) de rol van kennis en kennisdiversiteit in het huidige landbouwsysteem en hoe inclusieve kennisinfrastructuren de transitie naar duurzamere landbouw kunnen ondersteunen. Juist verschillende perspectieven en ervaringen zijn relevant in dit onderzoek. Heb je voorbeelden, inzichten of ideeën die hierbij aansluiten, neem dan contact op met Marina.