Onderzoek & educatie

De wereld is voortdurend in verandering. Boeren worden geconfronteerd met toenemende droogte, geopolitieke ontwikkelingen, strengere regelgeving en veranderende maatschappelijke verwachtingen. Dit onderzoek verkent hoe regeneratieve denkwijzen en praktijken kunnen bijdragen aan een veerkrachtig landbouwsysteem in Limburg, Nederland. Daarbij staat centraal hoe het vermogen van boeren kan worden versterkt om zich staande te houden, zich aan te passen aan veranderende omstandigheden en actief vorm te geven aan transities in een voortdurend veranderende wereld.

Project 1: Aangrijpingspunten voor systeemverandering

Het eerste project identificeert aangrijpingspunten op bedrijfs- en landschapsniveau voor de ontwikkeling van een weerbaar landbouwsysteem in Limburg, waarin ziekten en plagen minder kans krijgen om zich te ontwikkelen. Hierdoor kan het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen zoveel mogelijk worden voorkomen.

Project 2: Schokken en stressfactoren in de landbouw

De bedrijfsvoering van boeren kan sterk worden beïnvloed door schokken (plotselinge gebeurtenissen, zoals een overstroming of een plaaguitbraak) en stressfactoren (langdurige ontwikkelingen, zoals klimaatverandering). Het tweede project onderzoekt de rol van deze factoren in de ontwikkelingspaden van boerenbedrijven. Dit biedt inzicht in wat boeren in staat stelt om hun bedrijfsvoering aan te passen wanneer zij worden geconfronteerd met schokken en stressfactoren.

Project 3: Leren omgaan met verandering en onzekerheid

De toekomst van de landbouw in Nederland wordt gekenmerkt door onzekerheid. Deze onzekerheid kan belemmerend werken en ons gevangen houden in een patroon waarin we steeds opnieuw reageren op de ene crisis na de andere. Proactieve strategieën zijn nodig om de toekomst vorm te geven. Het derde project maakt daarom gebruik van scenarioplanning om proactieve strategieën te identificeren die gewenste transities kunnen stimuleren, ongewenste transities kunnen voorkomen en beide kunnen monitoren.

Regeneratieve landbouw herstelt de bodem en de natuur, maar overstappen is voor boeren een grote stap met financiële en operationele risico's. In dit promotieonderzoek kijken we hoe akkerbouwers in (Noord-)Nederland de overstap maken en er een gezond bedrijf van maken, nu en in de toekomst. Zo willen we boeren en de mensen om hen heen helpen om deze stap met meer vertrouwen te zetten.

Project 1: De overstap maken

De eerste jaren na de overstap zijn vaak het lastigst: de opbrengst daalt tijdelijk en investeringen betalen zich pas later terug. We onderzoeken wat boeren nodig hebben om deze periode goed door te komen, zoals geld, grond, kennis, ondernemerschap en een goed netwerk. Daarvoor praten we met boeren die de overstap hebben gemaakt of er middenin zitten, en met strategisch adviseurs in de agrarische sector.

Project 2: Hoe werken succesvolle regeneratieve bedrijven precies?

We kijken bij boeren die al succesvol zijn overgestapt hoe hun bedrijf in elkaar zit: wat ze verkopen, aan wie en met wie ze samenwerken. Uit deze voorbeelden halen we een aantal herkenbare typen bedrijven. Andere boeren en adviseurs kunnen die gebruiken als inspiratie voor de transitie van andere bedrijven.

Project 3: Hoe ontwikkelen deze bedrijven zich verder?

Een bedrijf staat nooit stil, en keuzes uit het verleden bepalen mee wat er later mogelijk is. We onderzoeken hoe regeneratieve akkerbouwbedrijven zich door de jaren heen hebben ontwikkeld. Samen met experts verkennen we welke kant ze in de toekomst op kunnen gaan.

Landbouw is voor veel boeren meer dan een beroep: het is een manier van leven die nauw verbonden is met identiteit en waarden, die mede bepalen wat als vanzelfsprekend wordt gezien binnen de landbouw. Dit onderzoek richt zich op hoe deze vanzelfsprekendheden de keuzes van boeren beïnvloeden en waar kansen liggen voor regeneratieve landbouw.

Project 1: Vanzelfsprekendheden in de landbouw

Het eerste project onderzoekt de manieren van denken en doen die binnen de landbouw als normaal en vanzelfsprekend worden gezien. Hierbij wordt gekeken hoe formele regels en informele normen en waarden zich vertalen naar dagelijkse routines en praktijken, en daarmee beïnvloeden wat boeren als wenselijk, realistisch, succesvol of überhaupt mogelijk beschouwen.

Project 2: Navigeren in transities

Het tweede project richt zich op boeren in verschillende stadia van transitie naar regeneratieve landbouw. Het onderzoekt hoe zij hun werk vormgeven binnen het bestaande landbouwsysteem en hoe regeneratieve waarden en praktijken zich binnen deze transitie ontwikkelen.

Project 3: Ruimte voor nieuwe perspectieven

Het derde project richt zich op het ondersteunen van verandering in de landbouwpraktijk. Samen met boeren, adviseurs en andere betrokkenen worden praktische werkvormen en hulpmiddelen ontwikkeld die ruimte bieden voor reflectie op vanzelfsprekendheden en het ontwikkelen van alternatieve manieren van denken en doen.

Landschap en water zijn samen een belangrijke kennisbron voor de landbouwtransitie. Zij vormen de basis van de landbouw en brengen historische, ecologische, sociale en economische processen samen. Dit onderzoek richt zich op Oost-Groningen, een grootschalig akkerbouwlandschap dat gevormd is door de wisselwerking tussen mens en water. Door verleden, huidig gebruik en mogelijke toekomstbeelden te verbinden, wordt onderzocht welke gebiedsgerichte keuzes kunnen bijdragen aan veerkrachtige landbouw in een veranderend landschap.  

Project 1: Verleden

Historische waterstructuren worden in kaart gebracht, om de ontwikkeling van het landschap te onderzoeken en welke aanknopingspunten zij bieden voor toekomstig watermanagement ten behoeve van de landbouw.

Project 2: Heden

Er wordt onderzocht hoe boeren, bewoners, beleidsmakers en andere betrokkenen het landschap gebruiken, ervaren en waarderen. Verschillende invalshoeken zijn van belang voor het creëren van een gedragen toekomstperspectief.

Project 3: Toekomst

Bevindingen uit het eerste en tweede project worden samengebracht voor het maken van toekomstscenario's. Samen met belanghebbenden wordt verkend welke plaatsgebonden keuzes kunnen bijdragen aan toekomstbestendige landbouw en waterbeheer in Oost-Groningen.

Kennis speelt een centrale rol in de landbouwtransitie, van het boerenerf tot beleid en onderzoek. Maar welke vormen van kennis tellen mee in besluitvorming? Welke kennis krijgt gewicht in beleid, onderzoek en digitale systemen, en welke kennis blijft buiten beeld? Welke gevolgen heeft dit, en hoe ontstaan deze verschillen?

De onderliggende kennisinfrastructuren bepalen welke specifieke kennis wordt geproduceerd en gebruikt, bijvoorbeeld in beleid en besluitvorming. In dit onderzoek staat de vraag centraal hoe deze kennisinfrastructuren de transitie naar regeneratieve landbouw kunnen ondersteunen. Daarbij wordt ook gekeken naar hoe de natuur en ecologische processen zelf kennis dragen en produceren en hoe dit tot uiting komt in deze infrastructuren. 

Project 1: Kennis en beslissingen op het boerenerf

Begrijpen en in kaart brengen van kennisinfrastructuren in de dagelijkse praktijk op het boerenerf. Welke kennis, informatie en data spelen een rol in de besluitvorming van boeren en welke rol spelen kennisinfrastructuren hierin? Welke potentiële mismatches doen zich voor tussen kennis en praktijken op het boerenerf en formele kennisinfrastructuren die deze praktijken ondersteunen en sturen? Dit eerste project focust zich op boerenbedrijven in de melkveehouderij rondom Amsterdam, met name in het Hollands-Utrechts veenweidegebied. 

Project 2: Verbeteringen samen ontwikkelen

Samen met boeren en adviseurs verkennen en co-ontwikkelen van kennisinfrastructuren om verschillende vormen van kennis beter met elkaar te verbinden en de transitie naar regeneratieve landbouw te ondersteunen. Voortbouwend op de potentiële mismatches van project 1 wordt onderzocht hoe kennisinfrastructuren kunnen worden aangepast, aangevuld of opnieuw ingericht. 

Project 3: Toepassen in de praktijk

Het volgen van het gebruik van deze aangepaste kennisinfrastructuren in de praktijk. Wat verandert er in de manier waarop kennis wordt geproduceerd, gedeeld en erkend, en hoe dragen deze veranderingen bij aan de transitie naar regeneratieve landbouw? 

Dit onderzoek richt zich op de factoren die van invloed zijn op de adoptie van duurzaam landbouwbeleid door boeren en daarmee op de transitie naar regeneratieve landbouw. Het onderzoekt de rol van gedragsfactoren en institutioneel vertrouwen bij beleidsadoptie en gebruikt deze inzichten om gerichte gedragsverandering interventies te ontwikkelen die boeren kunnen ondersteunen in deze transitie.

Project 1: Het toepassen van de eco-regeling onder Friese melkveehouders

Dit project maakt gebruik van interviews om beter te begrijpen waarom melkveehouders in Friesland wel of niet deelnemen aan de eco-regeling. De nadruk ligt op de competenties, kansen en motivaties die van invloed zijn op de beslissing van de melkveehouders om al dan niet deel te nemen.

Project 2: De rol van institutioneel vertrouwen

Dit onderzoek gaat in op de rol van vertrouwen in instellingen bij de acceptatie van duurzaam beleid door boeren. Aan de hand van enquêtegegevens van boeren uit Nederland wordt de relatie onderzocht tussen vertrouwen in instellingen, de perceptie van de legitimiteit van beleid en de acceptatie van beleid.

Project 3: Interventie voor gedragsverandering

Dit project is momenteel nog in ontwikkeling en bouwt voort op de inzichten uit de eerste twee projecten. Het doel is om een gedragsveranderingsinterventie te ontwikkelen en te testen die belangrijke belemmeringen voor beleidsadoptie adresseert en boeren ondersteunt bij het adopteren van duurzame praktijken die bijdragen aan de transitie naar regeneratieve landbouw.

Binnen het CDLT werken we samen aan een transitie naar regeneratieve landbouw. De vraag is: een transitie van wat precies? Vanuit verschillende perspectieven  hebben de PhD-onderzoekers van het CDLT het Nederlandse 
landbouwsysteem in kaart gebracht: van het boerenerf tot beleid in Brussel. 

• Lees hier over hun perspectief op het landbouwsysteem.

Het Centrum voor Duurzame Landbouw Transitie (Rijksuniversiteit Groningen) en het Copernicus Institute (Universiteit Utrecht) hebben in opdracht van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) de handen ineen geslagen om nieuwe businessmodellen te ontwikkelen voor regeneratieve landbouw in Noordoost-Friesland en Twente. Lees het volledige artikel.

• Bekijk hier het rapport
• Bekijk hier de flyer