Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaVideo's van de RUGAdams AppelArchief

03. Leiderschap

Adams Appel: 30 april 2009

Samenvatting

Hebben we leiders nodig?

Julius Caesar, Napoleon, Nelson Mandela. Grote leiders uit de wereldgeschiedenis. Elke tijd vraagt om een eigen leiderschap. In het verleden was dat vaak een autoritaire vorm; tegenwoordig moet een goed leider sociaal vaardig zijn, visionair en vooral charismatisch. Prof.dr. Yme Kuiper, antropoloog en godsdienstwetenschapper is geïntrigeerd door charismatische leiders. Prof.dr. Janka Stoker onderzoekt leiderschap binnen organisaties. Biologie prof.dr. Charlotte Hemelrijk bestudeert dieren: die redden het prima zonder leider.

Inhoudsopgave

De perfecte leider
Zelforganiserende systemen, wat een goed idee!
Charisma is relatief
Meer over de wetenschappers in deze Adams Appel
Andere aspecten van leiderschap (links)


De perfecte leider

Zakenvrouw

Transformationeel, narcistisch, transactioneel, directief, strategisch, authentiek, autoritair, coachend, modern, spiritueel, innerlijk, transcendent, lenig, dynamisch, persoonlijk en vrouwelijk. Al deze termen zijn definities van soorten leiderschap, geen van deze bovenstaande manieren van leidinggeven is de beste. Sterker nog, de perfecte leider bestaat niet. Goede leiders bestaan wel, maar dat is weer afhankelijk van de situatie, wat of wie moet er geleid worden?
De kunst van goed leiderschap is waarschijnlijk het kunnen veranderen van stijl als de situatie daar om vraagt. Natuurlijk zijn er criteria waar een goede leider altijd aan moet voldoen. Zo moet een leider beslissingen kunnen nemen, problemen kunnen oplossen, kunnen plannen en organiseren, goed met mensen kunnen omgaan en mensen kunnen beïnvloeden. Het is echter de manier waarop, die er toe doet.
Neem bijvoorbeeld een bank, in deze tijden van crisis zit de financiële sector te springen om andere soorten leiderschap. De huidige leiderschapsstijl is het transactionele leiderschap. Deze vorm is gebaseerd op ruilen. Als je iets goed doet als werknemer, krijg je daar van je baas een bonus voor. Dit leidt tot werknemers die hun werk vooral doen omdat ze er zelf beter van worden en niet noodzakelijk het bedrijf.
Tijd voor verandering dus en wel richting het transformationele leiderschap, deze leiders richten zich meer op morele waarden, belangen van de hele groep en dus niet langer op het eigenbelang van werknemers. Dit zou beter zijn voor de financiële sector.
Veel stemmen gaan op om meer vrouwen aan de top te zetten. Het schijnt dat vrouwen beter zijn in coachend leiderschap, en dat hebben we nodig.
Het is zo dat vrouwen dezelfde leiderschapskwaliteiten hebben als mannen, ze doen het alleen op een andere manier. Het is waarschijnlijk de onbalans tussen mannen en vrouwen aan de top die crisissen tot gevolg heeft.

Meer informatie

Vrouwen in topposities: na glazen plafond, loert glazen klip
Prof. Janka Stoker: ‘Universiteiten moeten bij sommige vacatures voorrang geven aan vrouwen’
Manager moet zichzelf kennen om echt te veranderen
Adams Appel: Buikdansen als vrouwelijke managementtool


Zelforganiserende systemen, wat een goed idee!

Een zwerm spreeuwen
Een zwerm spreeuwen boven Rome

Als een grote intelligente zwarte wolk vliegt een zwerm spreeuwen over het landschap. Onder luid gekwetter vormen zich de meest fascinerende golven en bewegingen in de lucht. Soms verplaatst de zwerm zich opeens de andere kant op, alsof het afgesproken is.
Zo’n zwerm bestaat uit duizenden spreeuwen en toch zie je ze nooit naar beneden vallen na een ernstige botsing. Nooit zie je één spreeuw de andere kant uitgaan als de rest van de groep. Soms splitst de zwerm zich in twee zwermen, maar ze vinden elkaar altijd binnen korte tijd terug.
Je zou haast gaan denken dat de spreeuwen een duidelijke leider hebben die bepaalt wat er gebeurt, toch is dat niet zo. Zwermen spreeuwen, en ook scholen haringen, vallen onder de term ‘zelforganiserende systemen’. Zonder dat er een leider is, gedragen zij zich als een georganiseerd geheel.
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat dit eigenlijk helemaal niet moeilijk is. In zijn omgeving houdt een spreeuw maximaal zeven anderen in de gaten. Een individuele spreeuw hoeft dan maar op drie dingen te letten: met de zeven anderen vermijdt hij botsingen, zorgt hij dat hij dezelfde kant opvliegt en hij zorgt dat hij in een groepje blijft. Voila, een zwerm.
De spreeuwen doen dus iets vrij ingewikkelds met een paar simpele regels. Dit is iets dat onderzoekers graag willen nabootsen en dit wordt ook al gedaan. Zo werden de virtuele legers in de Lord of the rings films aangestuurd door dit soort simpele regels.
Ook is het handig voor de toekomst als auto’s zonder bestuurder zich op de weg begeven. Het is dan wel zo fijn als die niet botsen. Het zou wel weer vervelend zijn als alle auto’s spontaan dezelfde kant op gingen maar dat is een kwestie van regels aanpassen.

Meer informatie

Science linX


Charisma is relatief

President G.W. Bush
Voormalig president G.W. Bush

Hoe charismatisch je bent hangt niet af van je uitstraling, je zelfvertrouwen of je visie. Het hangt er maar vanaf wie er naar je kijkt of je als charismatisch wordt ervaren.
Voormalig Amerikaans president George. W. Bush wordt door een groot aantal mensen als niet-charismatisch ervaren. Hij is in hun ogen dom, lelijk en vreselijk onhandig. Toch is deze man tot twee keer toe tot Amerikaans president verkozen. Dat wil niet zeggen dat de meerderheid van de Amerikaanse stemmers Bush charismatisch vond. Misschien hebben ze hem wel gekozen om andere kwaliteiten. Toch mag er geconcludeerd worden dat je om Amerikaanse president te worden echt wel wat charisma dient te hebben. Op zijn minst in de ogen van een groot aantal stemmers.
Socioloog Max Weber bedacht ooit een prachtige definitie van charismatisch leiderschap: “berustend op toewijding aan de uitzonderlijke heiligheid, het uitzonderlijke heldendom of voorbeeldige karakter van een individuele persoon, en van de normatieve patronen van orde die door hem worden geopenbaard of opgeroepen”.
Elk van deze punten kan voor Bush per individu anders gelden. Sommige mensen zullen hem zeker als ‘uitzonderlijke held’ ervaren door zijn optreden na 11 september 2001: vol bravoure startte hij de oorlog tegen terrorisme.
Anderen vonden deze ‘heldendaad’ juist onnozel en vonden het ronduit verwerpelijk dat Bush zonder enige bewijzen voor massavernietigingswapens Irak binnentrok.
Ook de ‘voorbeeldigheid’ van Bush kan op meerdere manier ervaren worden. Bush deed zich voor als vroom christen en werd door velen ook zo ervaren. Anderen zagen dat zijn minderjarige dochters drank gebruikten en dat Bush zelf onwaarheden vertelde.
Het charisma van Bush is dus relatief. Het hangt er maar net vanaf wie er naar hem kijkt of hij als charismatisch wordt ervaren.

Meer informatie

Opinie 34: ‘Amerikaanse verkiezingen 2004: niets te kiezen’  

Prof.dr. Yme Kuiper: “Gebruik het woord charisma alleen in héél uitzonderlijke gevallen."


Meer over de wetenschappers in deze Adams Appel

Prof. dr. J.I. (Janka) Stoker

Janka Stoker is hoogleraar leiderschap en organisatieverandering aan de universiteit van Groningen. Ze is haar studie ook aan de RUG begonnen waar ze zich vanaf het begin heeft gespecialiseerd in de organisatiepsychologie. Aan de universiteit van Twente heeft ze haar doctoraal examen behaald met een thesis over het leiden van zelf-managing werkteams. Naast haar hoogleraarschap aan de RUG is zij ook consultant voor het managementadviesbureau Berenschot en is zij jurylid bij de Aletta Jacobsprijs van de RUG.

Prof. Dr. C.K. (Charlotte) Hemelrijk

Charlotte Hemelrijk is hoogleraar zelforganisatie van sociale systemen. Bij de vakgroep theoretische biologie houdt zij zich bezig met primaten, vissen en vogels. Zij  is als student biologie aan de Universiteit Utrecht begonnen. Na haar studie is zij gepromoveerd op sociaal gedrag bij chimpansees. Vervolgens is ze van 1991 tot 2003 verbonden geweest aan de universiteit van Zürich. Daar heeft zij onderzoek naar kunstmatige sociale systemen gedaan. In 2003 is ze aangesteld als Rosalind Franklin Fellow aan de Rijksuniversiteit Groningen, waarna ze in 2006 is begonnen als hoogleraar Zelforganisatie van sociale systemen.

Prof. dr. Y.B. (Yme) Kuiper

Yme Kuiper is bijzonder hoogleraar Religieuze en Historische Antropologie aan de Faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap. Hij heeft sociologie en culturele antropologie aan de RUG gestudeerd. In 1993 is hij gepromoveerd aan de Faculteit der Letteren van de RUG op adel in Friesland 1780-1880. Ook heeft hij geschreven over de biografie van voetbalhelden en over SC Heerenveen. Projecten waarbij hij op dit moment is betrokken zijn religie en biografie én onderzoek naar religieuze elitevorming in Nederland en Europa in de achttiende, negentiende en twintigste eeuw.


Ander aspecten van leiderschap

Volgens Henk te Velde, hoogleraar politieke cultuur van de westerse wereld, toont het kabinet teveel leiderschap uit onzekerheid.

In het najaar van 2009 wordt er een cursus gegeven voor leidinggevenden op HBO- of academisch niveau die willen leren op een coachende manier leiding te geven. Zij willen medewerkers inspireren tot zowel persoonlijke ontwikkeling als het bereiken van gewenste prestaties.

De Vlaamse mystica Antoinette Bourignon (1616-1680) is een van de meest fascinerende vrouwen van de zeventiende eeuw. Zij brak namelijk op twee fronten radicaal met de gevestigde normen en waarden. Buiten alle kerkelijke instanties om fungeerde zij als geestelijk leider voor een groep in velerlei opzichten begaafde mannen. Lees de dissertatie van Dr. Mirjam de Baar: 'Ik moet spreken': het spiritueel leiderschap van Antoinette Bourignon (1616-1680).

In 2005 hield Janka Stoker een rede over veranderend leiderschap. Deze kunt u hier lezen.

Laatst gewijzigd:09 augustus 2018 11:24