Voorlopige resultaten

Momenteel hebben verschillende masterstudenten over verschillende jaren hun onderzoeken binnen dit project afgerond. Lees hier de uitgebreide publiekssamenvatting, waarin meer wordt uitgewijd over de onderzoeksmethodiek en theorie.

Diversiteit en inclusiviteit: regionale en queer representatie

Voortbouwend op onderzoek uit de voorgaande jaren analyseerden masterstudenten Ana Daria Andreescu, Caine Zatorski, Clara Bouwhuis, Claudia Depaepe, Lisa Kuis, Monica Intiso, Tünde Tar de samenstelling van Europese festival line-ups met een focus op diversiteit en inclusiviteit. In dit onderzoek werd extra aandacht besteed aan regionale representatie, genres (specifiek metal) en queer identiteiten. Op verzoek van ESNS lag de focus op regionale verschillen. De studenten kozen voor Oost-Europa, waarbij de line-ups van Sziget en Electric Castle in 2024 en 2025 werden vergeleken met die van ESNS.

Regionale, gender- en ethnische diversiteit

Uit de analyse bleek dat Oost-Europese artiesten bij ESNS beperkt vertegenwoordigd zijn, wat deels wordt verklaard door de sterke West-Europese oriëntatie van het festival. Hoewel Sziget en Electric Castle hogere percentages Oost-Europese acts laten zien, betreft dit voornamelijk nationale artiesten. De vertegenwoordiging van buitenlandse Oost-Europese acts blijft ook daar laag. Tegelijkertijd laten alle drie de festivals een positieve ontwikkeling zien op het gebied van etnische diversiteit. Het aandeel niet-witte acts nam zichtbaar toe, met ESNS als duidelijke koploper. Wat gender betreft zijn de trends minder eenduidig: ESNS kent een afname van niet-mannelijke acts, terwijl Electric Castle juist een stijging laat zien. Sziget vertoont hierin wisselende patronen. Hoewel het afnemende aantal niet-mannelijke acts in het geval van ESNS duidelijk is, is het van de drie festivals nog steeds de duidelijke koploper wat betreft gender vertegenwoordiging. Uit de casestudy van Wacken Open Air blijkt dat in de metalscene genderongelijkheid nog sterker aanwezig is: meer dan 80% van de acts bestaat daar uitsluitend uit mannen.

Queer representatie

Een nieuw onderdeel van het onderzoek is de analyse van queer representatie. Hieruit blijkt dat queer zichtbaarheid op festivals nog relatief laag is (ongeveer 1–6% bij ESNS in recente jaren). Tegelijkertijd is deze representatie weinig intersectioneel: queer artiesten zijn voornamelijk wit en West-Europees, terwijl queer artiesten uit Oost-Europa en artiesten van kleur sterk ondervertegenwoordigd zijn. Uit interviews met artiesten blijkt echter dat zichtbaarheid an sich niet voldoende is. Sociale veiligheid op festivals en inclusieve werkomstandigheden zijn essentieel voor daadwerkelijke inclusie.

Naast het onderzoek zelf werd ESNS Talks gelanceerd, waar de resultaten werden besproken met professionals uit de live-muziekindustrie. Deze gesprekken hebben geleid tot inspirerende gesprekken over diversiteit. Door het verkrijgen van deze nieuwe perspectieven hebben de studenten een breder inzicht gekregen over hoe inclusiviteit en diversiteit in de praktijk werken. 

Groot verschil showcasefestivals en commerciële festivals

In 2023-2024 keken studenten Ricardo Robers, Eryn Kelly, Terezie Kvetonova, Aina Forteza Gomez en Lea Gohdes naar de diversiteit van Europese partners van Eurosonic, zoals Linecheck (Italië), Focus (Wales) en Sofia Live Fest (Bulgarije). Wat blijkt: showcasefestivals hebben een meer evenwichtiger line-up dan commerciële festivals, zoals Sziget (71% man). Ook merkten de studenten een groot verschil tussen festivals uit West-Europa en de voormalige Oostbloklanden.

Festivalprogrammeurs: Mannelijke bands leveren meer op?! 

Deze discrepantie in representativiteit roept natuurlijk vragen op. Hoe kan er zo’n groot verschil zijn? Speelt de demografie van boekingskantoren een rol in welke acts worden geboekt en welke niet? Welke besluitvorming gaat daaraan vooraf? Welke morele en commerciële overwegingen worden er gemaakt? Daarvoor spraken de studenten met vier (mannelijke!) festivalprogrammeurs over kansengelijkheid in de boekingsindustrie en de achterliggende motivatie van programmeurs. Uit de openhartige gesprekken kwam naar voren dat programmeurs primair kijken naar de professionaliteit en kwaliteit van de act, hoe populair de act is (bijvoorbeeld op social media) en of de act bij een festival past. Tegelijkertijd zijn er ook formele en informele netwerken die het boekingsproces beïnvloeden. Dat gaat over vriendschappen en relaties tussen programmeurs en artiesten of hun managers.

Hoewel iedere geïnterviewde aangaf een vrouwelijke boeker in zijn team te hebben, was er geen enkele organisatie met een vrouw in een beslissende functie. Er was maar één festival dat een diversiteitsmedewerker in dienst had. Wel gaven alle programmeurs aan het gesprek over diversiteit op de werkvloer erg belangrijk te vinden. Wanneer er echter financiële prikkels in het spel zijn, kiezen programmeurs toch vaak voor de veilige optie: een grote, vaak mannelijke act. 

De studenten presenteerden de resultaten van hun onderzoek op de ESNS conferentie in januari 2023 en januari 2024 en tijdens het Music Mattersevent in maart 2023.

Diversiteit op Roskilde en ESNS

Student Cultural Leadership Dan Padure deed onderzoek naar de man-vrouwverdeling bij showcasefestivals Eurosonic Noorderslag (Nederland) en Roskilde (Denemarken) over de periode 2016-2022. Ook keek hij naar de representatie van mensen van kleur op deze festivals.

Opvallend aan het onderzoek van Dan is dat het diversiteitsbeleid van beide festivals hun vruchten afwerpt. In 2016 bestond het merendeel van de acts op de line-up uitsluitend uit mannelijke leden (71% bij Roskilde en 60% bij ESNS), maar sinds 2019 zien we een verschuiving naar een meer 50/50 verdeling. Er was zelfs een meerderheid van de acts met een gemengde of volledig vrouwelijke artiesten: 60% op Roskilde en 57% op ESNS. Een belangrijke nuance is dat het totale aantal mannelijke artiesten op dit moment in beide gevallen nog steeds aanzienlijk hoger is. We zien echter een sterke daling in het aantal volledig mannelijke acts, ten gunste van meer diverse acts.

Volgens Dan groeit sinds 2016 ook de aandacht voor de representatie van niet-witte artiesten op festivals, met Roskilde als duidelijke voorloper, hoewel het moeilijk is om harde conclusies aan de cijfers te verbinden. Dit komt omdat de focusgebieden en boekingsprocessen van beide festivals erg verschillen. Uit het onderzoek van Dan komt wel naar voren dat er sinds 2020 meer aandacht komt voor diversiteit op het podium. De discussies rondom onderwerpen als geestelijke gezondheid en sociale bewegingen zoals ‘Black Lives Matter’ hebben misschien een rol gespeeld achter de versnelling van een meer representatief line-up beleid.

Vrouwen zwaar ondergerepresenteerd bij ESNS Exchange-programma

Gaststudent Juan Carlos Mendez Alvarez (Universiteit Utrecht) focuste zich in zijn onderzoek op hoe de genderbalans van line-ups op ESNS verschilde met de acts die via het uitwisselingsprogramma ESNS Exchange werden geboekt. Juan Carlos keek in zijn onderzoek naar de artiesten die tussen 2016 en 2019 twee maal of meer door het ESNS Exchange-programma zijn geboekt.

Uit de onderzoeksgegevens van Juan Carlos blijkt dat, zelfs bij een 50/50-beleid vanuit ESNS, gemiddeld ongeveer 80% van de geboekte acts door het ESNS Exchange programma mannelijk is, tegenover 20% vrouw. In 2019 was bijvoorbeeld 40% van de ESNS-acts vrouw, maar dit zie je niet terug in de geboekte acts via het ESNS Exchange-programma - 83% van de geboekte acts is man.

Vervolgonderzoek

Vanuit ESNS liggen er nog veel vragen op de kast. Geïnteresseerd in een vervolgonderzoek? Mail dan met tawi rug.nl.

• Hoe is de genderverdeling bij boekingskantoren? Zijn daar scheve verhoudingen en kan dat het verschil van het onderzoek van Juan Carlos verklaren? Wat zijn de beweegredenen van boekers bij het boeken via het ESNS Exchange-programma van ESNS? Welke keuzes maken zij?

• Hoe divers zijn andere festivals in Europa, zoals Glastonbury, Reading festival, Leeds festival en Rock am Ring? Zien we daar dezelfde patronen terug?

• Zijn er metingsmethodieken op basis van diversiteit die ESNS kan gebruiken? Kunnen we komen tot een standaard waarin je events met elkaar kunt vergelijken?

• In hoeverre speelt dit thema in niet-westerse Europese landen? Welke thema’s vinden oost-Europese landen belangrijk?

• Hoe communiceren festivals over hun diversiteitsbeleid? Hoe zie je dat terug in hun social media en website?

• Living lab: hoe divers is het publiek dat ESNS bezoekt? Zijn deze bezoekers representatief voor de Europese/Nederlandse demografische kenmerken?

• Hoe divers zijn de Live Europe Music Venues (clubs waar ESNS mee gepartnerd is)? En hoe verhoudt zich dat tot de programmering op ESNS?