10 jaar Nobelprijs Ben Feringa

Woensdagochtend, 5 oktober 2016: hoogleraar organische chemie Ben Feringa krijgt onverwachts een telefoontje uit Stockholm. Even later horen collega’s een brul van blijdschap op de gang. Feringa blijkt samen met Fransman Jean-Pierre Sauvage en de Brit James-Frazer Stoddard de Nobelprijs voor Scheikunde te ontvangen. Op zaterdag 10 december 2016 neemt Feringa samen met hen de Nobelprijs in ontvangst uit handen van de Zweedse koning Carl Gustaf. 

Nu, tien jaar later, blikken we terug op deze bijzondere gebeurtenis.

De aanleiding: moleculaire nanomachines

Feringa, Sauvage en Stoddard krijgen de hoogste wetenschappelijke onderscheiding voor hun baanbrekende onderzoek naar moleculaire nanomachines. In 1999 ontdekt Feringa de ‘moleculaire motor’, een door licht voortgedreven roterende molecuul. Een doorbraak van wereldformaat met mogelijk spectaculaire toepassingen. De moleculen kunnen namelijk als motor fungeren in zogenoemde nano-voertuigen, die tot tachtigduizend keer kleiner zijn dan een menselijke haar. Zo zouden ze medicijnen heel gericht naar de juiste plekken in het lichaam kunnen vervoeren. 

Zo werken de nanomachines:

Wil je meer weten over Feringa’s ontdekking? Lees dan dit inspirerende achtergrondverhaal. 

Pleitbezorger fundamenteel onderzoek

Gedurende zijn carriere is Feringa pleitbezorger van fundamenteel onderzoek. Zelf zegt hij daarover: ‘Er zijn vragen waarbij het antwoord en de route ernaartoe al nagenoeg bekend zijn. Het moet alleen nog even ingevuld worden. Maar helemaal aan de andere kant van het spectrum liggen de echte uitdagingen, waar de route onbekend is, waar je zelfs de vraag eigenlijk niet precies weet en het antwoord al helemaal niet. Dat zijn de meest spannende. Maar ook de moeilijkste.’

Feringa vervolgt: ‘Soms vind je heel verrassende dingen, maar je moet bij dit – fundamentele – onderzoek je ogen onderweg goed openhouden en vooral niet te bang zijn de grenzen op te zoeken. Universiteiten zijn een plek waar rebelse ideeën kunnen ontstaan, waar een grote vrijheid van denken is. Ze moeten een speeltuin voor de wetenschap zijn en blijven. Maar natuurlijk wel op internationaal topniveau.’

Feringa's Nobelprijs in beeld

Het telefoontje op 5 oktober 2016 leidt tot een kettingreactie aan gebeurtenissen in de weken, maanden en jaren die volgen. Neem een reis door de tijd met onze fotocollage:

Meer over Feringa en zijn Nobelprijs

Wil je meer weten over Ben Feringa, zijn Nobelprijs en zijn verdere onderzoek? We hebben de beste verhalen voor je verzameld: 

• 3 Makers of World’s Smallest Machines Awarded Nobel Prize in Chemistry (The New York Times) 
• Special alumni-magazine Broerstraat 5 over de Nobelprijs van Feringa (RUG)
• Feringa heeft Nobelprijs: nu heb ik wel genoeg roem vergaard (NOS)
• Interview Ben Feringa: ‘Dankzij een goede scheikundeleraar koos ik voor chemie’ (NewScientist) 
• Ben Feringa benoemd tot Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw (RUG)
• Playground - Inside Ben Feringa's Nobel Lab (fotoserie door Jos Jansen)
• Ontdekking van Ben Feringa: Simpel proces levert complex polymeer op (RUG)
• Ben Feringa maakt scholentour door Groningen en Friesland (RUG)
• Professor Ben Feringa geeft eerste college in splinternieuw Feringa Building (RUG)