Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaMensen en meningenOpinie

‘Geen waterscheiding tussen kerk en staat’

Recht en religie botsen steeds vaker, zo lijkt het. De komst van - naar Nederlandse opvattingen - nieuwe godsdiensten als de Islam speelt daarbij zeker een rol, maar er blijken meer struikelblokken. Zo was onlangs de ‘onwillige ambtenaar’ volop aanwezig in de media. Er zou ruimte moeten zijn voor gewetensbezwaren, bijvoorbeeld bij het al dan niet willen voltrekken van een homohuwelijk. Onterecht, vindt Fokko Oldenhuis, bijzonder hoogleraar recht, religie en samenleving aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘In een overheidsfunctie moet je die taak gewoon uitvoeren, ongeacht je persoonlijke mening.’

Oldenhuis: ‘Een ambtenaar in functie draagt een toga. Daaronder draagt hij zijn eigen kleren, maar die zie je even niet. Datzelfde geldt voor zijn persoonlijke opvatting.’ Wat Oldenhuis betreft geldt dat ook voor het dragen van hoofddoekjes in de rechtzaal. ‘Als rechter draag je een toga om neutraliteit uit te stralen. Een hoofddoekje past niet in dat beeld. Zelf speld ik mijn hugenotenkruisje ook niet op als ik aan het hof in Arnhem een toga aantrek.’

Geen waterscheiding

Kerk en staat zijn volgens de wet gescheiden, maar dit is duidelijk geen waterscheiding, stelt Oldenhuis. ‘Er zijn situaties geweest waarin de rechter ingreep naar aanleiding van een preek. Net zo goed als dat het geval kan zijn bij uitspraken van een imam. Dit corrigeren van niet te tolereren gedrag vindt plaats op gelijke voet. In die zin worden uitlatingen van predikant en imam aan dezelfde normen getoetst. En daarbij heeft de wereldlijke rechter uiteindelijk, terecht, het laatste woord.’

Aftasten scheidslijn

Over de scheiding tussen religie en staat wordt heel wat gedebatteerd de afgelopen jaren. Daarbij wordt de scheidslijn tussen wat wel en niet gezegd kan worden veelvuldig afgetast. Prima vindt Oldenhuis, want juist in het publieke domein is het niet nodig om de discussie te mijden. ‘Mits je je plaats weet. Voor je mening uitkomen mag best. Ook als deze vrij exclusief is. Het feit dat de meerderheid een bepaalde uitlating niet acceptabel vindt, is niet voldoende om deze te verbieden.’

Scherp debat

Als iemand zich nodeloos kwetsend of grievend uitspreekt is een rechter nodig om daar uitspraak over te doen. Uiteindelijk speelt deze voor grensrechter; wat kan wel, en wat kan niet. Maar het speelveld is groot erkent Oldenhuis: ‘Een scherp debat voeren mag en is nuttig.’ Ook als het uitlatingen over religie betreft. ‘Maar provoceren mag daarbij niet de drijfveer zijn. De samenleving heeft geen baat bij een debat waarin de uitlatingen vooral bedoeld zijn om te choqueren. Zo zocht Ayaan Hirsi Ali vaak de grenzen op. Naar mijn oordeel ging zij er nogal eens overheen.’

Publiek domein

Oldenhuis: ‘Je kunt beweren dat godsdienst achter de geraniums hoort. Maar er zijn zoveel mensen die de zin van hun alledaagse bestaan uit hun religie halen. Daar kun je niet omheen. Of beter gezegd, dat moet je niet eens willen! Godsdienst moet je dan ook niet weren uit het publieke domein. Dat is lucht verplaatsen achter behang; het geloof blijft in mensen zitten.’

Persoonlijke opvatting

Anderzijds moet je juist als gelovige je plaats weten, vindt Oldenhuis. ‘Vooral als je opereert op het publieke domein. In die zin vind ik de houding van Yvette Lont in het homodebat volstrekt ongepast. Het getuigt van zeer weinig invoelingsvermogen. Ongeschikt voor het publieke domein! Je persoonlijke opvatting behoeft niet te verdampen in het publieke domein, maar je moet die wel ‘dempen’. Yvette Lont heeft van zo’n houding niets begrepen.’

Curriculum Vitae

Fokko T. Oldenhuis (Delfzijl, 1950) studeerde Nederlands recht aan de Rijksuniversiteit Groningen. Na zijn studie werd hij docent bij de vakgroep Burgerlijk Recht van de RUG. Sinds 2005 is hij bijzonder hoogleraar recht, religie en samenleving. Daarnaast is hij sinds 1993 raadsheer-plaatsvervanger aan het Gerechtshof te Arnhem. Naast publicaties over religie en recht heeft Oldenhuis vele werken geschreven over het aansprakelijkheidsrecht en het huurrecht.

Congres

Op 16 januari 2008 organiseert Fokko Oldenhuis een congres over bovenstaand thema: Neutrale Staat: Kreet of Credo? - Over de (on)wenselijkheid van religieuze ruimte binnen het publieke beleid. Aanmelden kan per e-mail of per telefoon bij mw. A.M. Heins, a.m.heins@rug.nl , tel. 050-363 5770 (’s morgens) of per fax 050-363 7101.

Noot voor de pers

Contact: prof.mr. F.T. Oldenhuis

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10
printView this page in: English