Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaMensen en meningenOpinie

'Economische modellen zijn vaak misleidend'

Onlangs ageerde minister Wouter Bos in de Volkskrant tegen het huidige modelmatige denken in de politiek. Beleid wordt in sterke mate gebaseerd op allerlei economische modellen, en ondertussen wordt er weinig aandacht geschonken aan alles wat niet in die modellen past. Henk Folmer, hoogleraar economische geografie aan de Rijksuniversiteit Groningen, is het met Bos eens. Hij wil zelfs nog verder gaan. 'Veel economische modellen zijn misleidend', zegt hij in zijn oratie op 16 oktober 2007. De titel van zijn oratie is 'Waarom economen zo vaak miskleunen'.

 

Economisch onderzoek is vaak onjuist, stelt Folmer. Dit wordt veroorzaakt doordat in de economische wetenschappen het neoklassieke denken overheerst. 'De neoklassieken gaan er vanuit dat de mens een zelfzuchtig, rationeel denkend wezen is, een homo economicus, die zich alleen laat leiden door financiële prikkels en alleen met financiële beperkingen rekening houdt.' Maar het leven bestaat uit meer dan financiële prikkels. 'Vraag bijvoorbeeld aan mensen hoeveel uur ze willen werken. Het antwoord zal niet alleen maar afhangen van de beloning en van economische beperkingen. Ook allerlei andere, sociologische en psychologische, factoren zullen een rol spelen. Deze minstens even belangrijke factoren blijven in neoklassieke modellen buiten beschouwing.'

 

Kritiek

De modellen die gemaakt worden op basis van neoklassieke denkbeelden geven dus een vertekend beeld van de werkelijkheid. Toch worden ze gebruikt door neoklassieke economen om gedrag van mensen te verklaren en te voorspellen en door beleidsmakers om hun beleid te onderbouwen. Folmer vindt dat een slechte zaak. 'De neoklassieke denkbeelden liggen al decennia onder vuur. Vijf Nobelprijswinnaars hebben het standaard neoklassieke paradigma sterk bekritiseerd, maar toch staat het nog steeds overeind en wordt het nog overal gebruikt. Ondanks dat het zoveel tekorten heeft en de alternatieven voor het oprapen liggen.'

 

Realiteitsgehalte

Folmer denkt dat de populariteit van de neoklassieke denkbeelden veroorzaakt wordt doordat je er op een relatief makkelijke manier resultaten mee kunt behalen. 'Als je een beetje handig bent met wiskunde kun je een mooi en indrukwekkend model maken. Je kunt achter je bureau verklaringen geven en voorspellingen doen. Maar daarmee heb je nog niet de werkelijkheid te pakken. In de neoklassieke economische literatuur wordt de inhoud soms ondergeschikt gemaakt aan het doel om een wiskundig elegant en hanteerbaar model te maken.' Sociale en psychologische modellen daarentegen zijn vaak rommelig, ongestructureerd en vereisen veel empirisch onderzoek – en zijn daarom een stuk minder populair. 'Maar ze hebben vaak wel een hoger realiteitsgehalte.'

 

Geïntegreerde structuren

Beleid gebaseerd op neoklassieke modellen waarin essentiële sociologische en psychologische elementen ontbreken zijn daarom misleidend. Folmer pleit er daarom voor afscheid te nemen van het 'partiële' economische denken. Bij het maken van modellen, vooral voor beleidsonderbouwing, moeten ook psychologische en sociologische factoren meegenomen worden. Zo zou de economie samen met psychologie, sociologie en geografie een geïntegreerd geheel moeten gaan vormen. 'Het was vroeger misschien handig om de sociale realiteit in stukjes op te delen en onderwerp te maken van gescheiden vakgebieden, maar het is nu tijd om de delen weer bij elkaar te brengen en de realiteit op te gaan zoeken. Daartoe moeten er geïntegreerde structuren op universiteiten en onderzoeksinstituten worden gevormd. Het onderscheid met de sociale wetenschappen moet verdwijnen.'

 

Curriculum vitae

Henk Folmer (1945) studeerde sociale wetenschappen aan de Universiteit Nijmegen en promoveerde in 1983 aan de RUG op het proefschrift 'Measurement of effects of regional economic policy. Some methodological aspects'. Tot 1975 was hij docent aan de Verkeersacademie te Tilburg ,waarna hij aan de RUG ging werken als docent en onderzoeker. In 1986 werd hij hoogleraar Algemene economie aan de Universiteit Wageningen en in 1997 tevens aan de Universiteit Tilburg, met als leeropdracht Milieueconomie. Hij is in 2006 benoemd tot hoogleraar bij de afdeling Economische Geografie van de Faculteit der Ruimtelijke Wetenschappen van de RUG. Folmer heeft een lange staat van dienst in zijn vakgebied, waarvoor hij onder meer een onderscheiding kreeg van de Royal British Economic Society, een eredoctoraat van de universiteit van Gotenburg (Zweden) en een ereprofessoraat van de Chinese Academy of Agricultural Sciences. Folmer publiceert ook regelmatig in kranten als de Volkskrant, NRC en Leeuwarder Courant. /EvL

 

Volledige tekst oratie (pdf)

 

Contact: Henk Folmer, tel. 0317-48 5455 (secr), e-mail: Henk.Folmer@wur.nl of h.folmer@rug.nl

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10
printView this page in: English