Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaMensen en meningenOpinie

'Er is geen weg terug als het gaat om ruimtevaart'

Op 4 oktober 2007 is het precies vijftig jaar geleden dat Rusland de eerste satelliet, de Spoetnik, lanceerde. Ondertussen zijn er mensen op de maan geland, zweven er meer satellieten dan ooit om de aardbol heen en is er een permanent bemand ruimtestation. Volgens Peter Barthel, hoogleraar astrofysica aan de Rijksuniversiteit Groningen, speelt ruimtevaart zo'n belangrijke rol in ons leven dat er geen weg meer terug is. 'We zijn door ruimtevaart driedimensionaal gaan denken.'

Nederland geeft per jaar ongeveer 100 miljoen euro uit aan ruimtevaart - 90 miljoen wordt aan de Europese ruimtevaartorganisatie ESA gegeven, en 10 miljoen aan ons eigen landelijke onderzoeksinstituut SRON. Voor dat bedrag - een paar euro per persoon per jaar - krijgen we veel terug, vindt Barthel. Onder andere kennis over ons zonnestelsel en het heelal. 'Je kunt vanaf de aarde de sterrenhemel bekijken of radiosignalen opvangen. Maar astronomische objecten zenden ook allerlei infrarood-, röntgen- en gammastraling uit. Die worden door de atmosfeer tegengehouden. Via observatiesatellieten in een baan om de aarde kunnen we toch de stralen van deze objecten opvangen.' En door allerlei onbemande karretjes zijn we in staat verre planeten te onderzoeken. 'Dat geeft ons meer inzicht in de wordingsgeschiedenis van ons zonnestelsel.'

Klimaatverandering

Maar de ruimtevaart heeft er niet alleen maar voor gezorgd dat we beter naar boven kunnen kijken. 'Dankzij satellieten kunnen we beter de aarde observeren, bijvoorbeeld ten behoeve van onderzoek naar klimaatverandering.' Ook wordt er tegenwoordig aan disaster monitoring gedaan. 'Zo kunnen bosbranden en vulkaanuitbarstingen vanuit de ruimte opgespoord worden en in de gaten gehouden worden.' Bovendien spelen satellieten een belangrijke rol bij telecommunicatie, weerberichten en navigatie. 'In dunbevolkte gebieden waar geen telefoonnetwerk is kan op die manier toch gebeld worden. En we zouden ook niet meer zonder GPS kunnen.'

Prestige

Hoewel experimenten in de ruimte met mensen ons veel informatie geven over de fysiologie van het lichaam, staat Barthel kritisch tegenover de bemande ruimtevaart. 'Dat kost inderdaad veel geld. Het is dan ook vaak alleen maar prestige van politici. Die willen graag mensen de ruimte insturen, terwijl wetenschappers eigenlijk net zo lief een karretje of robot sturen.' Toch zorgt ruimtevaart voor politieke stabiliteit. 'De projecten zijn vaak zo duur en bijzonder dat ze alleen tot stand kunnen komen via mondiale samenwerkingsverbanden. De NASA werkt bijvoorbeeld nauw samen met de ESA bij het realiseren van de opvolger van de Hubble Space Telescope.'

Gemeengoed

De belangstelling voor ruimtevaart is niet meer zo groot als bijvoorbeeld tijdens de maanlandingen in de jaren zestig. Barthel: 'Ruimtevaart is gemeengoed geworden. We zijn er aan gewend geraakt. Toch heeft het nog steeds iets magisch. En er is bij mensen nog steeds die verwondering over de ruimte. Aan ons als wetenschappers de taak om duidelijk te maken dat het te begrijpen is.'

Allemaal bemanning

Volgens Barthel zijn we door ruimtevaart driedimensionaal gaan denken, in plaats van tweedimensionaal. 'In de jaren zestig waren er bijvoorbeeld nog mensen die dachten dat de aarde plat was. Dankzij de ruimtevaart zijn de laatste stuiptrekkingen van het platte-aarde-denken verdwenen, doordat mensen konden zien dat de aarde echt rond is.' De ruimtevaart heeft in de twintigste eeuw ons wereldbeeld veranderd, net zoals de uitvinding van de telescoop dat deed in de zeventiende eeuw. Volgens Barthel is een van de belangrijkste zaken die de ruimtevaart uiteindelijk heeft voortgebracht het idee dat de aarde een relatief klein en kwetsbaar object is, en dat we er daarom zuinig op moeten zijn: 'Het ruimteschip aarde heeft geen passagiers, we zijn allemaal bemanning.'

Curriculum vitae

Peter Barthel studeerde natuurkunde aan de Vrije Universiteit en deed daarna sterrenkundig promotieonderzoek naar Quasars bij de Sterrenwacht Leiden. Van 1984 tot 1988 verbleef hij in Pasadena om als onderzoeker te werken bij Caltech. Sinds 1988 is Barthel verbonden aan het Kapteyn Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen . Eerst als onderzoeker en docent en sinds maart 2004 als hoogleraar in de astrofysica van actieve sterrenstelsels. Barthel heeft grote affiniteit met het onderwijs en populariseren van sterrenkunde. Hij is ook betrokken bij de Herschel-missie van de ESA.

Studium Generale in Groningen organiseert van 2 tot en met 23 oktober een lezingenserie met als onderwerp 'De balans van 50 jaar ruimtevaart.' Peter Barthel is een van de sprekers. Ook Wubbo Ockels, Kees de Jager, Niek de Kort en Andrey Barychev zullen lezingen verzorgen.

Contact: Peter Barthel, tel. 050-363 4064 of (050) 363 4073 (secr), e-mail: pdb@astro.rug.nl


Laatst gewijzigd:30 november 2017 15:51
printView this page in: English