Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaKioskCatching Innovation

Winterslaaponderzoek leidt tot nieuwe medicijnen voor preventie ziekte van Alzheimer, diabetes type 2 en acuut nierfalen

Eerste NWO Industrial Doctorate beurs toegekend aan prof.dr. Rob Henning and Sulfateq/UMCG kandidaat Pieter Vogelaar
16 oktober 2018

‘Cellen in de nierbuisjes van dieren die een winterslaap houden hebben een hogere weerstand tegen oxidatieve stress dan de nierbuisjescellen van dieren die geen winterslaap houden. Op basis van ons onderzoek naar winterslaap, hebben we een chemische stof geïdentificeerd die in staat is om mitoprotectieve effecten die zijn gevonden bij soorten die een winterslaap houden, te genereren bij soorten die géén winterslaap houden,’ zegt Pieter Vogelaar, chief operating officer en onderzoeker bij het in Groningen gevestigde biotechbedrijf Sulfateq B.V. ‘Deze chemische stof 6-hydroxy-chromanol kan grote therapeutisch mogelijkheden bieden bij ziekten waarbij de mitochondriale functie wordt belemmerd.’ Bijvoorbeeld, om acuut nierfalen tijdens een openhartoperatie te voorkomen.

tekst: Ronald Vermeer

Pieter: ‘Bij een openhartoperatie moet de bloedsomloop tijdelijk worden vertraagd waardoor er minder bloed door bepaalde organen stroomt. Dit beperkt het transport van zuurstof en glucose voor energie. Niercellen zijn extreem gevoelig voor een gebrek aan zuurstof en glucose als gevolg van hun hoge metabole activiteit. Winterslapers zijn in staat om, zodra het bloed weer stroomt, de nierfunctie snel te herstellen door de synthese van Adenosinetrifosfaat (ATP), een belangrijke energiebron, te verhogen. Dieren die geen winterslaap houden hebben dit vermogen niet.’

Industrial Doctorate

Pieter Vogelaar doet onderzoek naar de preventie van acuut nierfalen met kennis die is opgedaan tijdens winterslaaponderzoek binnen het Nederlandse Industrial Doctorates pilot programma. De Industrial Doctorate beurs werd afgelopen augustus toegekend aan Rob Henning, Professor in de Farmacologie aan UMCG. Binnen het programma voert een promovendus zijn of haar onderzoek uit binnen zowel een kennisinstelling als een bedrijf. Pieter Vogelaar, de promovendus van Professor Henning, zal zijn promotieonderzoek uitvoeren aan de Rijksuniversiteit Groningen en Sulfateq.

Pieter Vogelaar (Foto: Pepijn van den Broeke)
Pieter Vogelaar (Foto: Pepijn van den Broeke)

Natuurlijk afweermechanisme

Pieter: ‘Acuut nierfalen is een kritiek klinisch syndroom dat wordt gekenmerkt door een snelle afname van de uitscheidingsfunctie van de nier. De diagnose wordt doorgaans gesteld wanneer er sprake is van een opeenhoping van eindproducten van stikstofmetabolisme (zoals ureum en creatinine) of een verminderde urineproductie. Een mitochondriale stoornis en schade aan nierbuisjescellen, te herkennen aan een verhoogde uitscheiding van mitochondriaal DNA in de urine, is een bekend kenmerk van acuut nierfalen, dat resulteert in een staat van oxidatieve stress. In dieren die een winterslaap houden is een natuurlijk afweermechanisme gevonden tegen orgaanschade die wordt veroorzaakt door oxidatieve stress.’

Het uiteindelijke doel van Vogelaars proefschrift is om de renale energieproductie te herstellen en nierfalen te voorkomen door de ‘nierkrachtcentrales’, de mitochondria, te stimuleren met kleine moleculen medicijnen. Pieter: ‘De focus is op de ontwikkeling en uitvoering van high-throughput screeningsmethoden voor specifieke celcultuur stressmodellen. Hiervoor zijn speciale protocollen en analyses nodig. Daarnaast wordt gefocust op de ontwikkeling van een product dat celcultuurlaboratoria in staat stelt de effectiviteit van routine celculturen en experimenten te vergroten.’

Publiek-private samenwerking

Om te komen tot farmaceutische innovatie wordt geavanceerd onderzoek uitgevoerd waarbij Sulfateq en de Rijksuniversiteit Groningen nauw samenwerken. Pieter: ‘De volgende stap is de ontwikkeling van nieuwe medicijnen door verder te werken aan een platform dat het mogelijk maakt om sneller van vondsten in fundamenteel winterslaaponderzoek naar een preklinische ontwikkelfase te gaan.’

Nieuwe medicijnen voor diabetes en de ziekte van Alzheimer

Fundamenteel onderzoek naar winterslaap biedt niet alleen therapeutische mogelijkheden voor de preventie van nierfalen, maar ook voor andere ziekten, zoals diabetes type 2 en de ziekte van Alzheimer. Pieter: ‘Als je de hersenen van een hamster in een winterslaap ontleed, vind je een celstructuur die lijkt op de hersenstructuur van mensen met de ziekte van Alzheimer.’

Een hamster in winterslaap
Een hamster in winterslaap

‘En voordat dieren aan hun winterslaap beginnen, eten ze dusdanig veel dat ze op een punt komen waarop ze gevoelig worden voor de ontwikkeling van diabetes type 2. Wanneer ze maanden later wakker worden, is hun bloedsuiker weer volkomen normaal,’ zegt de jonge RUG-promovendus. Pieter: ‘Winterslapers zijn perfect in het omkeren van ziektebeelden waar wij als mensen niet van kunnen herstellen.’

Contact

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met prof.dr. Rob Henning via e-mail of met Pieter Vogelaar via de website van Sulfateq of via twitter via @Sulfateq.

Laatst gewijzigd:18 oktober 2018 08:56

Meer nieuws

  • 18 oktober 2018

    Toegangscontrole Universiteitsbibliotheek Binnenstad

    In november worden de toegangspoortjes in de Universiteitsbibliotheek Binnenstad getest. Als deze test naar tevredenheid verloopt, worden de poortjes definitief in gebruik genomen.

  • 16 oktober 2018

    Digital Society Conferentie Nederlandse universiteiten

    De digitale informatietechnologie dringt steeds dieper door in onze samenleving. Daarom organiseren de veertien Nederlandse universiteiten, verenigd in de VSNU, op dinsdag 27 november de internationale Digital Society Conference in de Rijtuigenloods...

  • 09 oktober 2018

    Wat de wereld écht moet weten over leiderschap

    ‘Weet jij hoe vaak organisaties een verkeerde leider selecteren?’, vraagt Janka Stoker. ‘Volgens recent onderzoek van Gallup gebeurt dat in maar liefst 82% van de gevallen! Deze leiders werden vaak gekozen omdat ze toevallig uitblonken in hun vorige,...