Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaKioskCatching Innovation

Archeologische kennis delen leidt tot maatschappelijke innovatie

Rijksuniversiteit Groningen introduceert het Groninger Model
15 december 2014

Archeologie moet teruggegeven worden aan de bevolking, vindt Henny Groenendijk, hoog-leraar archeologie en maatschappij aan de Rijksuniversiteit Groningen en archeoloog van de provincie Groningen. Tijdens het congres Beyond Archaeology eind oktober presenteerde Groenendijk het Groninger Model, een innovatief stappenplan dat de huwelijkse voorwaarden tussen archeologie en samenleving van nieuwe dimensies moet voorzien. Kennisvalorisatie staat centraal, niet meer de regelgeving. ‘Het is lastigarcheologie een sympathiek gezicht te geven door alleen te wijzen naar de strikte regelgeving voor omgang met erfgoed.

Henny Groenendijk
Henny Groenendijk

Het Groninger Model: Archeologie in Beweging

‘Vooropstaand: het is belangrijk dat het cultureel erfgoed zoals archeologische resten als nederzettingen, grafvelden, en gebruiksvoorwerpen die zich in de bodem bevinden goed te beschermen. Opgraven is te vaak vernielen geweest. Wanneer je opgravingen niet profes-ioneel inzet, riskeer je lokale geschiedenis te vernietigen. Maar in een sterk groeiende samen-leving waarin de burger steeds autonomer en mondiger wordt, is het de taak van de archeo-logen de samenleving het belang van archeologie te duiden en ze in het archeologische pro-ces te betrekken. Wijzen op regelgeving alleen is niet meer van deze tijd.’

‘De wetgeving heeft archeologische opgravingen eenzijdig beschikbaar gemaakt voor de we-tenschap, de gediplomeerde archeoloog. Terwijl opgravingen zich vaak afspelen op het terrein van de agrarische bevolking. Boeren krijgen regelgeving opgelegd die ze als intimiderend en beperkend ervaren. Dat geeft conflicten en emotie die vermeden kunnen worden. De vraag hoe we handzame allianties kunnen smeden tussen archeologen, ambtenaren, boeren en andere stakeholders was het hoofdthema van het congres Beyond Archaeology.’

Kennisvalorisatie: het Groninger Model

Groenendijk: ‘Mogelijke oplossingen die archeologie en samenleving duurzaam kunnen verbinden, hebben we geformuleerd in het Groninger Model. Daarin gaan we uit van drie bouwende elementen: deelname van de lokale bevolking aan archeologische werkprocessen activeren. In dit proces nodigen we de lokale bevolking uit bij opgravingen of bij niet-verstorende karteringen actief mee te denken over wat ze van een project verwachten. Door deze benadering zet je de bevolking zelf in de rol van archeoloog. Je laat ze meekijken in de keuken die archeologie heet. Van de voorbereiding van een opgraving tot aan de verslag-legging.’

‘Het tweede element is het benadrukken van een gezamenlijke verantwoordelijkheid erfgoed te beschermen. Of je wilt of niet: we zijn allemaal verantwoordelijk voor onze lokale of re-gionale geschiedenis. Ook hier is de oplossing niet de nadruk leggen op regelgeving, maar de betrokkenen verantwoordelijkheid geven over de vraag: hoe lost je het samen op.’

‘Derde en misschien wel belangrijkste element is vanuit de archeologie zorg dragen voor een duurzame kennisoverdracht, waardoor de lokale bevolking over de belangrijkste expertise kan beschikken over nieuwe ontwikkelingen, over het hoe, wat en waarom van een opgraving of hoe je een archeologieproject opzet. Voor deze taak kunnen we prima gebruik maken van forums op internet over archeologie of van het uitgebreide netwerk van amateurarcheologen dat Nederland rijk is. Ik heb er alle vertrouwen in.’

Klooster van Yesse

Groenendijk: ‘ Neem de succesvolle burgerparticipatie bij het in kaart brengen van het Klooster van Yesse te Essen. Van 1215 tot 1594 heeft op de plaats van de huidige buurtschap Essen, gemeente Haren bij Groningen, een Cisterciënzer vrouwenklooster gestaan. Een klooster, waar dochters van gegoede families uit de stad Groningen leefden. Het gebied staat gemarkeerd als archeologisch erfgoed. De archeologische regelgeving vraagt dan dat een soort van be-scherming op deze locatie wordt gelegd, een locatie waar de lokale bevolking inmiddels al jaren woont.’

‘Wat we gedaan hebben, is met de inwoners van het buurtschap in een vroeg stadium om tafel gaan zitten. In het overleg hebben we een soort van uitruil afgesproken. Wij, de archeoloog, zeiden: door allerlei graafwerk op jullie percelen zijn jullie als bewoners, veel beter op de hoogte wat er onder de grond zit aan historie, en wat voor vondsten tijdens dat graafwerk op de plek inmiddels zijn opgegraven. Wij archeologen kunnen beoordelen of die vondsten en de sporen die nog in de grond zitten, tot het klooster behoorden.

‘Op basis van deze gezamenlijke informatie hebben we proefsleuven gegraven en in kaart gebracht waar beschermd cultureel erfgoed onder de grond zit en waar niet. Het voordeel van zo’n plattegrond voor de inwoners van het buurtschap is dat ze nu vrij kunnen bouwen of graven op plekken die niet als erfgoed staan aangemeld. Het document wordt nu officieel bekrachtigd door de gemeente Haren die juridisch verantwoordelijk is voor de archeologie in hun gebied.’

Oosterburen

Groenendijk: ‘Een wens voor de nabije toekomst is de samenwerking met Noord-Duitsland te intensiveren. Duitse archeologen hebben een verbluffende archeologische kennis, kennis die ook nog eens piekfijn gearchiveerd is. Wij zijn weer iets flexibeler met omgaan met maat-schappelijke ontwikkelingen. Als we die twee werelden bij elkaar kunnen brengen, het Groningen Model activeren in Duitsland, dat biedt ook de interregionale archeologie nieuwe perspectieven.’

Contact

Prof. dr. H.A. (Henny) Groenendijk

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:19

Meer nieuws

  • 16 oktober 2018

    Digital Society Conferentie Nederlandse universiteiten

    De digitale informatietechnologie dringt steeds dieper door in onze samenleving. Daarom organiseren de veertien Nederlandse universiteiten, verenigd in de VSNU, op dinsdag 27 november de internationale Digital Society Conference in de Rijtuigenloods...

  • 09 oktober 2018

    Wat de wereld écht moet weten over leiderschap

    ‘Weet jij hoe vaak organisaties een verkeerde leider selecteren?’, vraagt Janka Stoker. ‘Volgens recent onderzoek van Gallup gebeurt dat in maar liefst 82% van de gevallen! Deze leiders werden vaak gekozen omdat ze toevallig uitblonken in hun vorige,...

  • 02 oktober 2018

    Young Academy Groningen verwelkomt acht nieuwe leden

    De Young Academy Groningen (YAG) heeft acht nieuwe leden benoemd uit verschillende vakgebieden van deRijksuniversiteit Groningen.Dr. Laura Bringmann, dr. Jan Willem Bolderdijk, dr. Nanna Hilton, dr. Tina Kretschmer, dr.Jocelien Olivier, dr. Saskia Peels,...