Opinie | De volgende pandemie komt. Laten we de jeugd niet nóg een keer opofferen

Voor de zomer kwam het al duidelijk naar voren tijdens de parlementaire enquête over de coronamaatregelen: het sluiten van de scholen tijdens de coronapandemie heeft veel schade veroorzaakt bij jongeren. Volgens klinisch en ontwikkelingspsycholoog Bertus Jeronimus was het ronduit de verkeerde keuze: ‘Het offer dat we vroegen van de jeugd was té groot, heeft té veel gevolgen en het was eigenlijk niet nodig,’ zegt hij. En toch kampen zij nu nog steeds met de gevolgen. Daar moeten we iets mee, want bij de volgende crisis moeten we het beter doen.

_{Opgetekend door Marrit Wouda, Corporate Communicatie RUG}

De onderbuik

‘Het is duidelijk dat veel keuzes in het coronabeleid zijn gemaakt op basis van emoties. Met name paniek. Toen het virus uiteindelijk hier was, hadden we nog niets opgetuigd en moesten er in rap tempo keuzes gemaakt worden. Bestaande kennis, nota bene van de WHO, die in 2019 nog een review publiceerde over interventies bij pandemieën, werd linea recta uit het raam gegooid. “Een lockdown is geen deel van de epidemiologische gereedschapskist, omdat de gevolgschade groter is dan de voordelen” schreef het WHO. Er was geen enkel rationeel argument om in Nederland de scholen te sluiten. Uitzonderingen daargelaten, liepen de meeste jongeren heel weinig risico, dat was eind januari wel duidelijk. Met het sluiten van de scholen werden de belangen van de jeugd geofferd voor de belangen van de oudere generaties. Binnen de medische wetenschap worden dergelijke afwegingen (de voors en tegens, de kosten en de kwaliteit van leven van interventies) met de Qaly-methode, Quality-adjusted life year, berekend. Deze ging in coronatijd óók subiet het raam uit. De regering stuurde op docenten die in paniek waren en ouders die morele druk uitoefenden. Hun angst was begrijpelijk, maar die ging vooral over henzelf, niet over de jongeren. Nederland vertoonde kuddegedrag.’

De prijs

‘Toen de maatregelen werden versoepeld, hadden veel van ons het idee dat we weer vrij waren, dat we vooruit konden. En veel van ons konden dat ook. Maar voor jongeren waren de maatregelen een zware klap waarvan ze nu nog steeds niet hersteld zijn. Er is in de afgelopen jaren véél extra geld geweest om achterstanden in het onderwijs weg te werken, en we hebben gezien dat dat werkt. Maar jongeren hebben in die twee jaar óók een achterstand opgelopen in de sociaal-emotionele ontwikkeling.

Kinderlijke spelletjes

‘We zagen toen scholen weer opengingen dat middelbare scholieren teruggrepen op kinderlijke spelletjes (kinderen van 12 tot 14 spelen over het algemeen geen tikkertje) om contact te maken en om te gaan met spanning. Dat is dan misschien nog aandoenlijk, maar er was ook sprake van excessief geweld onder die groep. Ze hadden grote moeite met het navigeren van sociale situaties en omgaan met spanning en frustratie. Dat duidt allemaal op een achterstand in de ontwikkeling. Daar had op geïntervenieerd kunnen worden, maar dat hebben we toen niet gedaan en dat gebeurt nog steeds niet.’

Leren praten

‘In 2026 gaan jongeren amper uit, ze doen minder mee in sportteams, en rapporteren veel meer angst en depressie. De meerderheid is eenzaam en heeft moeite met contact en vriendschap. En dat is niet vreemd, want in de late kindertijd en adolescentie leer je sociale situaties navigeren, veelal door af te kijken bij mensen die ietsje ouder zijn dan jij. Maar dat kan alleen als je die mensen ook in je dagelijkse leven ziet. In de kantine op school, wanneer je uitgaat met je oudere vrienden, van je collega’s bij je bijbaantje of je voetbaltrainer. Hoe leer je over je emoties praten, als er niemand is om mee te praten?’

Op naar de volgende

‘Onze jeugd verdient lof en een bedankje voor hun offer en héél veel steun om de schade te herstellen. De volgende pandemie komt. Dat is geen vraag van of, maar een vraag van wanneer en welke, zeker door onze bio-industrie. We zijn nu veel slechter voorbereid dan we in 2020 waren, zowel in Nederland als wereldwijd. Kabinet Schoof heeft onze pandemische voorbereiding al wegbezuinigd begin 2024. Ik zou willen dat we iets hadden geleerd van onze fouten en het de volgende keer beter doen; de feiten suggereren kille onverschilligheid.’

Meer informatie

• Meer opinies
• Bertus Jeronimus