Mladen Popović ontvangt ERC-beurs van €2,5 miljoen om herkomst van de Dode Zeerollen te achterhalen

Mladen Popović, hoogleraar Oude Testament en Antieke Jodendom aan onze faculteit, heeft een ERC Advanced Grant ontvangen voor het project Tracing Scribes and Scrolls. Met de beurs van €2,5 miljoen gaan hij en zijn team de komende vijf jaar aan de slag om in het laboratorium en met AI de herkomst van de Dode Zeerollen te achterhalen. De Dode Zeerollen zijn een collectie handschriften die onder meer de basis vormen voor het Oude Testament.

Over het project

In het project Tracing Scribes and Scrolls willen de onderzoekers de herkomst en het ontstaan van de Dode Zeerollen achterhalen met behulp van analytische chemie, kunstmatige intelligentie en paleografie (handschriftkunde). Zo willen Popović en zijn team vaststellen waar de rollen zijn gemaakt en geschreven. Dit kan nieuw licht werpen op de historische en culturele context van de rollen. Deze nieuwe kennis koppelen de onderzoekers aan de eerder opgedane handschriftkennis van het vorige ERC-project van Popović (The Hands That Wrote the Bible). Hierdoor kunnen ze individuele schrijvers niet alleen in de tijd identificeren maar ook geografisch. Zo willen ze achterhalen waar de schrijvers van de Dode Zeerollen hun werk deden en op die manier voor het eerst heel concrete plekken van literatuur, creativiteit en sociale netwerken van intellectuelen in het oude Judea in kaart brengen. Zo hopen ze groepen die in de geschiedenis nauwelijks zichtbaar zijn, zichtbaar te maken. Ook hopen ze nieuw licht te werpen op de verspreiding van Bijbelse en vele andere soorten teksten in het oude Judea en mogelijk daarbuiten.

Interdisciplinaire samenwerking

Het team zal voor het eerst honderden samples van de Dode Zeerollen analyseren, met teamleden en laboratoria van de Israel Antiquities Authority in Jeruzalem (Ilit Cohen-Ofri), de Universiteit van Pisa (Ilaria Degano), de Universiteit van Napels (Leila Birolo) en University of Southern Denmark Odense (Kaare Rasmussen en Frank Kjeldsen). Het is de eerste keer dat papyri uit Egypte worden geanalyseerd en vergeleken met papyri van de Dode Zeerollen. Hiervoor werkt het team samen met de Egyptische Musea in Berlijn en Turijn, en ook met de KU Leuven voor papyri uit de Judese woestijn.

Binnen de RUG is een cruciale rol weggelegd voor Maruf Dhali (Faculty of Science and Engineering en Faculteit Religie, Cultuur en Maatschappij). Hij ontwikkelt en past de AI-benadering toe om alle scheikundige data in volle complexiteit te kunnen clusteren en naar patronen van herkomst te zoeken. Vervolgens leggen Dhali en Popović een verband tussen analytische chemie, kunstmatige intelligentie en de geesteswetenschappen en religiewetenschappen door de clusters en patronen te analyseren op paleografische, codicologische, taalkundige en literaire kenmerken.

Over de ERC-beurs

De Advanced Grant van de European Research Council is speciaal bedoeld voor gevestigde, toonaangevende onderzoekers met een uitzonderlijke staat van dienst. Het is een prestigieuze Europese subsidie waarmee ervaren wetenschappers de ruimte krijgen om baanbrekend en grensverleggend onderzoek op te zetten. De hoofdonderzoekers moeten uitblinken qua originaliteit en belang van onderzoeksbijdragen.