Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukGeschiedenis

Historisch landschap

Weet jij waarom de kerk in het dorp (bijna) altijd op een heuvel ligt? Of waarom er in Drenthe zoveel kaarsrechte kanalen zijn? Of ben je misschien geïnteresseerd in hoe jouw dorp of stad er vroeger uit zag? Als je dit soort vragen interessant vindt, is het leuk om je profielwerkstuk geschiedenis, aardrijkskunde of CKV te schrijven over de geschiedenis in en van het landschap. Hieronder vind je meer informatie ter inspiratie voor zo’n profielwerkstuk.

Professor van Giffen met zijn graafploeg
Professor van Giffen met zijn graafploeg

Het landschap van het Hoogeland

Het landschap van Noord-Groningen en Noord–Friesland wordt ook wel ‘het Hoogeland’ genoemd. Dit terpen- en wierdenlandschap in Noord-Nederland is uniek in de wereld. Het kan daarom een mooi onderwerp voor jouw profielwerkstuk zijn. Per 1 februari 2011 is Dr. Gilles de Langen benoemd tot bijzonder hoogleraar Archeologie van het Noord-Nederlandse terpen- en wierdenlandschap aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ook op de universiteit wordt er dus blijvend onderzoek verricht naar het unieke terpen- en wierdenlandschap.

Vanaf ongeveer 600 v. Chr. vestigden mensen zich in dit, op het eerste gezicht onherbergzame, gebied. Wierden, dijken en polders werden in de loop der jaren door deze mensen aangelegd. Maar waar kwamen ze eigenlijk vandaan? Waarom kozen zij ervoor om zich te vestigen in een onherbergzaam kwelderlandschap en hoe beheersten ze het water van de Waddenzee? En welke rol hadden de kloosters, die in de loop der tijd in het Hoogeland verschenen, in het maatschappelijk leven? En hoe en waarom is de stad Groningen eigenlijk ontstaan? In de stad zijn de afgelopen jaren meerdere opgravingen geweest. Deze opgravingen ontstonden doordat er bij grote bouwprojecten op de Grote Markt en aan het Damsterdiep archeologische vondsten werden gedaan. Meer informatie vind je bijvoorbeeld op deze interactieve kaart.

Je zou een onderzoek kunnen doen in je eigen omgeving! In Ezinge in het Museum Wierdenland kun je veel informatie vinden over de geschiedenis van het landschap van het Hoogeland en specifiek Ezinge. Het museum vertelt ook over de opgravingen van Albert Egges van Giffen in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw. Toen verrichte van Giffen hier opgravingen en legde daarmee de structuur van het wierdendorp door de eeuwen heen bloot. Hij ontdekte hiermee onder meer hoe het dorp zich in de eeuwen daarvoor had ontwikkeld. In het dorp Ezinge kun je nog een wierde bezichtigen die door van Giffen is afgegraven. Daarnaast kun je in het Museum Hoogeland in Warffum informatie vinden over de latere cultuurgeschiedenis van het Hoogeland, bijvoorbeeld over het ontstaan van verschillende dorpen.

Ezinge is recentelijk gekozen tot één van de vijftig belangrijke plaatsen in Nederland waar de geschiedenis op straat te lezen is. Op het museum Wierdenland en in het dorp Ezinge, bijvoorbeeld bij de Kerk, hangen QR-codes. Na het scannen verschijnt er een filmpje op de telefoon over de geschiedenis van Ezinge.

Ezinge
Ezinge

Landschappen in Nederland en daarbuiten

Je kunt natuurlijk ook het landschap van andere delen van Nederland of de wereld nemen als onderwerp voor je profielwerkstuk. Niet alleen Groningen heeft een interessante landschapsgeschiedenis. Nederland is misschien klein, er is wel heel veel variatie te vinden in haar landschapsgeschiedenis, zowel op geografisch als op archeologisch niveau. De vroegste geschiedenis van Nederland is gereconstrueerd door archeologische vondsten. Deze kun je bekijken in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Het oudste voorwerp wat ze daar hebben is zo’n 250 000 jaar oud, terwijl het meeste recente stuk uit het jaar 1600 stamt. Aan de vondsten van vroeger kun je vele zaken herleiden, bijvoorbeeld waar de eerste bewoning van Nederland plaats vond. Of tot hoever de Romeinen Nederland zijn binnengedrongen.

Op de Veluwe kun je veel restanten vinden van deze Romeinse tijd. Zo vind je er grafheuvels, waterputten en urnenvelden. Zonder een boek over archeologie zul je deze restanten echter niet zomaar ontdekken, omdat ze nu vaak niet meer lijken dan een verhoging of juist een gat in het landschap. Het boek Archeologische Parels van de Veluwe zou je hierbij kunnen helpen. Dit boek is geschreven door archeoloog Sake Jager. Hij houdt zich al zo’n twintig jaar bezig met archeologie op de Veluwe.

Mocht je het interessanter vinden om over de grenzen te kijken dan kan dat natuurlijk ook. Misschien ben je op vakantie wel eens bij Romeinse of Griekse opgravingen geweest? Ook daar kun je onderzoek naar doen. En waarom zijn grote steden ontstaan op de plaats waar ze nu liggen? Ook dit kan een onderwerp zijn voor je profielwerkstuk. Besef je echter wel dat de variëteit wereldwijd enorm is en je dus een duidelijke keuze zult moeten maken in wat je wilt onderzoeken, anders wordt je onderwerp waarschijnlijk te breed en onuitvoerbaar. Kies dus voor een specifiek onderwerp, een geografische afbakening en een tijdsafbakening. Binnen zo’n afbakening is vaak nog meer dan genoeg informatie te vinden.

De Terp van Hogebeintum (Friesland): de hoogste van Nederland
De Terp van Hogebeintum (Friesland): de hoogste van Nederland

Archeologie en Landschapsgeschiedenis

Archeologie, ook wel oudheidkunde genoemd, is de wetenschap die onderzoek doet naar overblijfselen van oude culturen om op die manier het verleden te reconstrueren. Bij landschapsgeschiedenis wordt er onderzoek gedaan naar de geschiedenis van het cultuurlandschap. Oftewel het landschap zoals dat door de mens gevormd is. Dit sluit dus erg aan bij wat archeologen doen, die veel belangrijk ‘voorbereidend werk’ doen voor (landschaps-)historici. Landschapsgeschiedenis is een multidisciplinaire tak van wetenschap. Dit betekent dat het raakvlakken heeft met meerdere studierichtingen, zoals Archeologie, Geschiedenis, Biologie, Planologie en Geografie. Een erg enerverend en gevarieerd vak dus. Landschapsgeschiedenis kun je als master aan de Rijksuniversiteit Groningen volgen!

Om een zo goed mogelijke reconstructie te maken, doen archeologen opgravingen. In opgravingen zoeken ze naar overblijfselen (artefacten) van de oude culturen. Naast deze artefacten is ook de context waarin ze gevonden worden, het landschap en de geschiedenis ervan, van groot belang voor de reconstructie van het verleden. Misschien denk je wel dat archeologen alleen maar onderzoek doen naar Griekse of Romeinse tempels, maar dit is niet het geval. Archeologen doen ook onderzoek naar het verleden van bijvoorbeeld de Hanzesteden en de Varusslag tussen Germanen en Romeinen. Archeologen werken overal in de wereld, dus waarschijnlijk ook bij jou in de buurt.

Mogelijkheden voor een profielwerkstuk

Vind je archeologie en/of landschapsgeschiedenis interessant? Lijkt het je leuk om hier een profielwerkstuk over te schrijven? Dat kan erg goed, ook omdat het redelijk gemakkelijk is om meerdere vakken te combineren, bijvoorbeeld aardrijkskunde en geschiedenis of KCV/CKV. Zo zou je het kunnen doen over het ontstaan van je eigen dorp of stad. Waarom is jouw dorp of stad gebouwd waar ze gebouwd is? Wie waren de eerste bewoners en waarom gingen ze daar wonen en niet 10 kilometer verder op? Je kunt ook een oude stadsgids maken van een periode van een stad waarover nog geen gids bestaat. Hierin zou je je onderzoek naar hoe jouw stad er vroeger uitzag kunnen verwerken. Woon je in een oude wijk, hoe zag deze wijk er vroeger dan uit? Was het toen ook een woonwijk en mensen van welke stand woonden er in die tijd? Dit zou je allemaal kunnen verwerken in een stadsgids uit bijvoorbeeld de 18e eeuw.

Misschien wil je je wel meer met archeologie bezig houden. Je zou hiervoor een opgraving kunnen bezoeken. Nog een andere mogelijkheid is onderzoek doen naar bijvoorbeeld de artefacten die zijn gevonden in jouw omgeving. Wat is hier uit af te leiden? Waren de mensen vroeger rijk waar jij nu woont of juist niet? Misschien heb je zelf nog wel andere ideeën voor een onderzoek, er zijn in ieder geval erg veel mogelijkheden met archeologie en landschapsgeschiedenis!

Vragen?

Je kunt altijd een email sturen naar alfasteunpunt@rug.nl. Dan helpen wij je graag verder! Zou je één van de bovengenoemde studies willen doen? Bezoek dan een open dag of volg een webklas.

Laatst gewijzigd:24 oktober 2018 12:45