Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademie
Header image Blog: Dit is wetenschap

Paulus’ Politieke Filosofie

Datum:29 december 2016
Paulus richt zich op het volk
Paulus richt zich op het volk

Het Romeinse Rijk is lange tijd een absolute staat geweest waarin de keizer niet alleen de politieke heerser was, maar ook het hoofd van de godsdienst, de Pontifex Maximus. Hoewel het polytheïsme (“veelgodendom”) veel vrijheid bood, was het echter verboden om je te onttrekken aan de staatscultus en keizerverering. Tegenwoordig kennen we in West-Europa een scheiding tussen georganiseerde religie en staat. Er is echter in Europa nog veel verschil per land wat betreft de uitwerking van deze scheiding. Zo kennen Frankrijk en Nederland een absolute scheiding, maar kent Duitsland een verplichte kerkbelasting en heeft Engeland een staatsgodsdienst wat inhoudt dat het staatshoofd ook hoofd is van de Anglicaanse kerk en bisschoppen deelnemen in het Britse Hogerhuis.    

Deze scheiding lijkt misschien een kenmerk van een moderne samenleving, echter is dit idee van een dergelijke staatsinrichting al zo oud als het Nieuwe Testament. Het idee van een scheiding tussen georganiseerde religie en de staat is opvallend aanwezig in het Markusevangelie en de brief van Paulus aan de Romeinen.

Iemand die zich verdiept in dit onderwerp is prof. dr. G.H. van Kooten. Hij onderzoekt de politieke filosofie van Paulus en probeert deze te plaatsen in haar culturele en historische context en in haar eigen discours. Volgens hem is de scheiding die de eerste christenen aanbrengen tussen religie en staat opmerkelijk. Deze scheiding is namelijk niet terug te zien in het jodendom en de islam en ook niet in de politieke organisatie van het Romeinse Rijk.

‘Geef wat van de keizer is aan de keizer, en geef aan God wat God toebehoort.’ (Markus 12:17)

Paulus’ visie op de maatschappij bestaat uit het erkennen van twee rijken, twee realiteiten: mensen zijn onderdeel van de aardse politieke staat én van het hemelse rijk. De aardse staat vertelt ons over het juridisch minimalistische, wat je niet mag doen. Maar de kerk, de ἐκκλησία, de ‘volksvergadering van God’, vertelt ons over het moreel maximalistische, dat wat je behoort te doen. De kerk kent haar eigen plek in het politieke debat en staat daarmee niet tegenover de staat.

Door middel van woordonderzoek en discoursanalyse is prof. dr. van Kooten verbanden gaan zien tussen de politieke filosofie van Paulus en die van andere antieke filosofen en filosofische stromingen. Eén van deze filosofen is Paulus’ tijdgenoot Seneca. Seneca adviseert Nero in “Over mildheid’’ (De clementia) om zich ethisch te spiegelen aan de goden, om zo staatsabsolutisme te voorkomen. Hij brengt in zijn filosofie een scheiding aan tussen de politieke staat en de ‘kosmopolis’ waarvan God, de wijzen en de kosmos deel uitmaken. Een interessant verschil tussen beide denkers is echter dat de filosofie van Seneca niet in de politiek toe is gepast mede omdat Seneca zijn traktaten alleen aan een elitair publiek schreef. Een publiek van filosofen, een kosmopolitische groep, die deze filosofie individueel kon praktiseerden, maar niet als gemeenschap.

Paulus schreef zijn brieven daarentegen tot het volk en riep de gemeenschap op om zich te oefenen in het ideale burgerschap. Elke zondag kwamen christenen bijeen om elkaar te bemoedigen en aan te moedigen in het doen van het goede, elkaar lief te hebben als jezelf. Dit beeld van de vroege christelijke gemeente is een interessant gegeven voor de Bijbelwetenschap en het onderzoek naar het vroege christendom. Bovendien geeft het een interessante inkijk in het idee van invulling van de staat toen maar ook vandaag.  

Reacties

Reacties laden...