Samen schakelen: knelpunten en kansen in de transitie naar regeneratieve landbouw

Een systematische blik op transitie

De analyse werd begeleid door adviesbureau NewForesight, met behulp van het TransMissie-raamwerk (Simons et al., 2023). Dit raamwerk helpt om complexe transities te begrijpen aan de hand van vijf sleutelprocessen:

1.     Prioritering van probleem en oplossingsrichting
Duidelijkheid over het probleem, urgentie en consensus over oplossingen.
2. Kennisontwikkeling en -verspreiding
Experimenteren, leren en inzichten delen.
3.     Ondernemerschap en marktontwikkeling
Ontwikkeling van schaalbare verdienmodellen en organisatie van vraag en
aanbod.
4.    Mobilisatie van middelen
Beschikbaarheid van financiële middelen, infrastructuur en menskracht.
5.     Sectororganisatie en coördinatie
Structuren en samenwerking die transities mogelijk maken.

Door deze processen te analyseren werd duidelijk waar de belangrijkste knelpunten liggen en waar gerichte interventies het meeste effect kunnen hebben.

1. Regeneratieve suikerbiet

Steeds meer boeren zijn bereid regeneratieve suikerbieten te telen vanwege de voordelen voor bodem en gezondheid. De hogere kosten vragen echter om structurele waardering vanuit de keten.

Knelpunt: ondernemerschap en marktontwikkeling
Suiker wordt vooral als uniforme grondstof verhandeld. De meerwaarde van regeneratieve teelt wordt in de markt nog onvoldoende erkend. Heldere communicatie over de maatschappelijke baten en de extra kosten voor boeren is nodig. Kennisinstellingen kunnen helpen deze meerwaarde te onderbouwen.

Knelpunt: mobilisatie van middelen
Grootschalige fabrieken maken gescheiden verwerking lastig. Het toepassen van het Mass Balance-principe kan helpen om regeneratieve stromen toch in de keten te borgen

2.Naakte haver

De havercoöperatie werkt aan een Nederlandse keten voor naakte haver als alternatief voor geïmporteerde rijst. Het gewas biedt gezondheidsvoordelen en kan bijdragen aan kortere voedselketens.

Knelpunt: prioritering en positionering
De naamsbekendheid is nog beperkt en de relatie tussen landbouw, voeding en gezondheid krijgt onvoldoende aandacht. Gerichte communicatie, samenwerking met chefs en diëtisten en aansluiting bij bredere voedselvisies kunnen helpen.

Knelpunt: marktontwikkeling
Vraag en aanbod zijn nog onvoldoende georganiseerd, wat marktpartijen terughoudend maakt. Daarnaast vormt de relatief lange bereidingstijd een praktische barrière. Innovatie gericht op snellere bereiding kan adoptie versnellen.

3. Gebiedsofferte

Drie agrarische collectieven in Noord-Nederland – Noardlike Fryske Wâlden, Collectief Groningen West en Collectief Midden-Groningen – werken aan een gebiedsofferte. Hiermee worden maatschappelijke diensten van boeren, zoals natuurbeheer, waterkwaliteit en klimaatmaatregelen, gebiedsgericht gewaardeerd en beloond.

Knelpunt: prioritering door overheden
De kansen van een gebiedsgerichte aanpak worden nog onvoldoende herkend. Sterkere koppeling aan beleidsdoelen rond water, klimaat en biodiversiteit kan dit veranderen.

Knelpunt: kennisontwikkeling en organisatie
De impact en beleidsinbedding moeten verder worden uitgewerkt. Actieve kennisdeling en een duidelijke langetermijnvisie kunnen helpen om partners te mobiliseren.

Samen werken aan oplossingen

De urgentie van de landbouwtransitie is groot. Tegelijk laten deze initiatieven zien dat veel oplossingen al in de praktijk ontstaan. Door samen te analyseren waar knelpunten liggen, kunnen gerichte stappen worden gezet om initiatieven te versterken en op te schalen.

Het TransMissie-raamwerk helpt om voorbij de losse symptomen te kijken en de onderliggende systeemvragen zichtbaar te maken. Juist door kennis, praktijk en beleid te verbinden ontstaat perspectief.

Want de transitie naar een toekomstbestendige landbouw maken we niet alleen – maar samen.