Wat kies jij? Natuur óf economie?Misschien is beide wel mogelijk…

Moet de landbouw kiezen tussen productie, winst en natuur?

De landbouw staat voor een grote uitdaging: voldoende voedsel produceren voor een groeiende wereldbevolking, terwijl we de natuur herstellen en boeren een goed bestaan kunnen opbouwen. Maar is die opgave eigenlijk wel haalbaar? Is het mogelijk om natuurherstel te combineren met een hoge voedselproductie en een rendabel landbouwbedrijf? Vaak wordt gedacht van niet. Natuur en economie worden regelmatig gezien als tegenpolen, waarbij het lijkt alsof er gekozen moet worden. Economische belangen wegen dan vaak zwaarder, wat zichtbaar is in biodiversiteitsverlies, klimaatverandering en bodemuitputting.

Maar wat blijkt nu… Onderzoek laat zien dat een hoge productie, rendabel landbouwbedrijf én natuurherstel wel degelijk samen kunnen gaan. Milieuwetenschappers, Estelle Raveloaritiana en Thomas Cherico Wanger, hebben de langetermijneffecten van landbouwdiversificatie* op vier thema’s bestudeerd, namelijk:
1) sociaaleconomische factoren (gewasopbrengst en inkomen),
2) biologische gemeenschappen (biodiversiteit, bestuiving en plaagbestrijding),
3) bodemkwaliteit (waterregulatie, bodemvruchtbaarheid en nutriëntenkringloop)
4) het tegengaan van klimaatverandering (koolstofopslag en klimaatregulatie).

Wat hebben de onderzoekers ontdekt?

De onderzoekers hebben een analyse gedaan van wel 17.989 studies over de effecten van landbouwdiversificatie. Hun statistische analyse laat zien dat landbouwdiversificatie over een periode van 20 jaar de bodemkwaliteit, biodiversiteit, bestuiving en koolstofopslag verbetert, terwijl het inkomen van boeren toeneemt en de gewasopbrengst stabiel blijft. Dit is bewijs voor de sociaaleconomische haalbaarheid van natuurherstel via landbouwdiversificatie. Dat is niet verrassend aangezien het verdwijnen van bestuivers en bodemuitputting de levensvatbaarheid van landbouwbedrijven ernstig kunnen ondermijnen. De toekomst van de landbouw is immers sterk afhankelijk van de gezondheid van de natuur.

Hoe gaan we nu verder?

We kunnen drie conclusies trekken op basis van het onderzoek:

1) Diversiteit loont zowel sociaaleconomisch als ecologisch. Het Stockholm Resilience Centre benadrukt dit principe al decennialang. Diversiteit versterkt de veerkracht van de landbouw: als een onderdeel faalt door een schok, zoals droogte, prijsdaling of ziekte, kunnen andere onderdelen dat opvangen. Dat geldt in de natuur, waar verschillende soorten elk hun eigen rol hebben, maar ook in de samenleving, waar verschillende vaardigheden, perspectieven, kennis en praktijken helpen om problemen op te lossen.

2) Voedselvoorziening, boereninkomen, biodiversiteit, bodemgezondheid, bestuiving en koolstofopslag kunnen elkaar versterken. Daarom is het belangrijk om uitdagingen in de landbouw integraal te benaderen. In de praktijk worden deze opgaven echter vaak aangepakt met afzonderlijke maatregelen, plannen en eisen, waarbij weinig aandacht is voor samenhang. De Noardlike Fryske Wâlden hanteren juist een integrale aanpak waarbij verschillende doelen in samenhang worden bekeken. Ook wij werken als CDLT aan meer integratie, door verbindingen te leggen tussen boeren en onderzoek en door sociale, ecologische én economische factoren mee te nemen in de landbouwtransitie.

3) Na 17.989 studies over de effecten van landbouwdiversificatie zou je denken dat er inmiddels genoeg bekend is, maar er is nog steeds meer onderzoek nodig. Dit is omdat studies vaak de langetermijneffecten niet meenemen. Het onderzoek van Raveloaritiana en Wanger laat zien dat we daardoor de volledige potentie van landbouwdiversificatie op sociaaleconomische en ecologische factoren aanzienlijk onderschatten.

*Landbouwdiversificatie verwijst naar praktijken die meer variatie aanbrengen op, in en rondom landbouwgrond. Dit kan door de diversiteit aan gewassen te vergroten, bijvoorbeeld via mengteelt en gewasrotatie, maar ook door bloemstroken en heggen rondom akkers aan te leggen. Daarnaast kan het bodemleven worden versterkt door nuttige bodemorganismen, zoals schimmels en bacteriën die plantengroei ondersteunen, toe te voegen en door de bodem minder intensief te bewerken.

Raveloaritiana, E. and Wanger, T. C. (2026). Long-term agricultural diversification increases financial profitability, biodiversity, and ecosystem services: a second-order meta-analysis. Nature Communications, 17, 1-10.

Norström A., Queiroz C., Nyström M., Jiménez-Aceituno A., Jonsson A., et al. (2025). Resilience Science Must-Knows: Nine things every decision-maker should know about resilience. Stockholm Resilience Centre.