Geef perspectief, niet alleen beleid aan de boer.

De positie van de boer in de agrofoodsector staat steeds verder onder druk. Boeren worden geconfronteerd met strengere regels, stijgende kosten en een markt die vooral draait om lage prijzen en hoge productie. Tegelijkertijd ontbreekt een duidelijke langetermijnvisie op de toekomst van de landbouw, waardoor boeren vaak moeten ondernemen in onzekerheid en voortdurend inspelen op wisselend beleid. Het huidige beleid richt zich daardoor vaak op korte termijn oplossingen en generieke maatregelen, terwijl de complexe werkelijkheid van de landbouw veel meer vraagt dan uniforme regels. Hierdoor blijven negatieve gevolgen van het huidige voedselsysteem bestaan, zoals bodemdegradatie, verlies van biodiversiteit en afhankelijkheid van chemische middelen.

Kortzichtig beleid met langdurige schade

Veel beleidsmaatregelen zijn vooral gericht op het behalen van snelle resultaten, bijvoorbeeld door extra regelgeving of productiedoelen op te leggen. Daarbij wordt onvoldoende gekeken naar regionale verschillen, de draagkracht van de bodem en de lange termijn impact op boerenbedrijven. Juist deze aanpak belemmert de verduurzaming van de agrofoodsector. Boeren die willen investeren in duurzame landbouw lopen vaak vast in ingewikkelde regels, beperkte financiële ruimte en een markt die duurzame producten onvoldoende beloont.

Dit gebrek aan toekomstgericht beleid heeft grote gevolgen voor boeren op ecologisch, sociaal en economisch vlak. Ecologisch leidt het huidige systeem tot uitputting van de bodem en een hoge afhankelijkheid van kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen. Sociaal zorgt de voortdurende druk voor onzekerheid en een groeiend gevoel van wantrouwen richting overheid en samenleving. Economisch blijven veel boeren gevangen in een model waarin schaalvergroting noodzakelijk lijkt om financieel te overleven.

Oproep: stel duurzame landbouw centraal in de langetermijnvisie 

Om boeren echt perspectief te bieden, is een langetermijnvisie nodig die duurzame landbouw centraal stelt. Beleid moet boeren ondersteunen bij goed bodembeheer, het voorkomen van kale grond en het verminderen van het gebruik van kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen. Denk aan stimuleringsregelingen voor gewasrotatie, natuurlijke bodemverbetering met organisch materiaal en biodiversiteit op het boerenbedrijf. Daarnaast moet de markttransitie eerlijker worden ingericht, zodat duurzame producten een eerlijke prijs opleveren.

De overheid kan hierin een belangrijke rol spelen door duurzame investeringen financieel aantrekkelijk te maken, langdurige zekerheid te bieden en samenwerking tussen boeren, afnemers en consumenten te stimuleren. Wanneer beleid niet alleen stuurt op regels, maar ook op vertrouwen en toekomstperspectief, ontstaat ruimte voor een landbouwsysteem dat ecologisch sterker, sociaal stabieler en economisch gezonder is.

ReGeNL als katalysator in de transitie

Met het Groeifondsprogramma ReGeNL, dat eind 2024 is opgestart, stimuleert de overheid het perspectief voor zo’n landbouwsysteem. Als wetenschappelijke partner binnen ReGeNL helpt het Centrum voor Duurzame Landbouwtransitie (CDLT) om praktijkervaring, data en onderzoek samen te brengen, zodat duurzame landbouwtransities beter onderbouwd en toekomstbestendig kunnen worden vormgegeven. De komende tijd trekken we actief samen op met diverse ministeries om in beeld te krijgen aan welke beleidsknoppen we kunnen draaien en welke concrete stappen te zetten zijn richting duurzame markttransities. 

Een duurzame agrofoodsector vraagt dus niet alleen om nieuw beleid, maar vooral om perspectief. Door boeren te ondersteunen in de overgang naar duurzame landbouw ontstaat een sector die beter is voor natuur, samenleving én het inkomen van de boer.

Ingrid van Huizen, ReGeNL manager perspectief op het boerenbedrijf