Opinie: De Wadden hebben 14 miljoen fans. Waar is hun stem in het beleid?

Wat willen we eigenlijk beschermen als we de Wadden beschermen? Universitair hoofddocent Frans Sijtsma begrijpt heel goed dat natuur beschermd moeten worden. Maar hij vindt dat we daarbij iets belangrijks vergeten. De basis voor de bescherming is volgens hem niet alleen de ecologische waarde. De basis is ook dat mensen van het gebied houden. ‘Bij het maken van het beleid wordt te weinig rekening gehouden met de diepte van gevoelens die mensen bij een bepaald gebied hebben, en hoeveel mensen dat eigenlijk zijn.’

_{Opgetekend door Jaap Ploeger, Corporate Communicatie RUG}

Een prachtig systeem van bescherming

‘Als je naar de Wadden kijkt, is er qua beleid veel om trots op te zijn. We hebben de kust niet volgebouwd zoals in Benidorm. Ook overleggen we over het algemeen goed. Neem de gaswinning met de hand aan de kraan of de vroegere kokkelvisserij, waarbij jaarlijks werd bepaald hoeveel kokkels er waren en hoeveel er gevist mochten worden. Je kan twisten over de uitvoering maar op zichzelf vind ik dat topleague qua bestuur: economische activiteiten toestaan en tegelijk rekening houden met de draagkracht van de natuur. Ook het maximumaantal toeristische bedden op de eilanden is een mooi voorbeeld. Zulke afspraken beschermen het gebied.’

Maar wat beschermen we eigenlijk?

‘Wat formeel heel goed beschermd is, is de natuurwaarde. Maar wat eigenlijk niet goed beschermd is, is onze liefde voor het gebied. Wanneer we praten over natuurbescherming hebben we het over zeehonden, kwelders, vogels en Natura 2000 of UNESCO Werelderfgoed. Dat is superbelangrijk. Maar mensen houden ook van de wolken, het uitzicht, de stilte en de weidsheid. Het wordt ook niet direct beheerd door Rijkswaterstaat, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer of It Fryske Gea. Toch is het een belangrijk onderdeel van waarom mensen van de Wadden houden.

Diepe gevoelens

‘In het kader van mijn UNESCO leerstoel proberen we met greenmapper.org in beeld te brengen wie van welke natuur houdt en waarom. Het valt ons op dat er veel diepe gevoelens verbonden zijn met de Wadden. Mensen spreken over overweldigende natuur; over zuiverheid, over het gevoel dat je eindelijk weer kan ademhalen, over één zijn met de natuur, over de onmetelijkheid, over ruimte om te dwalen, over kostbare en intense momenten, kwetsbaar en sereen. Je kan het ‘recreatie’ noemen, maar dat ruikt mij te veel naar patat en koffiedrinken. Met diepe gevoelens is iets anders aan de hand. Dat raakt aan het hogere in de mens.
_{Tekst gaat door na de foto}

Aanwezigheid van mensen

‘Daarom is de actuele discussie belangrijk over de plannen die Rijkswaterstaat maakt in het kader van het Natura 2000 beheerplan. Daarin is voorgesteld om nieuwe delen van de Wadden af te sluiten. Maar ik ben er als econoom en sociaal wetenschapper verbaasd over hoe snel de mens in ecologische termen als verstoring wordt gezien.

Natuurlijk moet je ingrijpen als recreatie schade veroorzaakt. Maar menselijke aanwezigheid is niet automatisch hetzelfde als overmatige druk. Waarom telt de betekenis voor mensen niet? Waarom kunnen we niet veel verfijnder monitoren? Bevinden zich op een plek kwetsbare vogels, dan kun je bezoekers waarschuwen of de toegang tijdelijk beperken.’

14 miljoen fans

‘Dan speelt ook de omvang. Er zijn echt heel veel mensen die de Wadden in hun hart dragen. Uit ons onderzoek komt naar voren dat er in Nederland, Duitsland en Denemarken naar schatting 14 miljoen fans van de Wadden zijn. Het gaat dus om veel meer mensen dan alleen de bewoners van het gebied. Die verbondenheid, die gemeenschap van fans, verdient een serieuzere plek in de besluitvorming. Waar wij met onze Greenmapper software aan werken is om het veel gemakkelijker te maken om die mensen te betrekken bij besluitvorming.

Wat me bezighoudt, is de scheve verhouding. We overwegen delen van de Wadden af te sluiten vanwege mogelijke “recreatieve verstoring”. Maar daar genieten mensen vaak juist van wat het gebied zo waardevol maakt: de stilte, de weidsheid, de natuur. Tegelijkertijd lijken grote industriële ingrepen in hetzelfde gebied wél mogelijk. In dat licht vind ik het afsluiten extra vreemd.

Stroomkabel, zoutwinning en Eemshaven

Dit voorjaar kreeg Frisia voorlopig groen licht om tot 2052 meer zout te winnen onder de Waddenzee. Het kabinet overweegt de Eemshaven als locatie voor een nieuwe kerncentrale. Dit jaar is er een scherp conflict over de stroomkabel over Schiermonnikoog voor het nieuwe Noordzeewindpark Doordewind.

Dan vraag ik me af: hoe zouden zulke besluiten eruitzien als we de miljoenen mensen die van de Wadden houden meer zouden betrekken bij de besluitvorming? Ik verwacht dat het gebied daar sterker van wordt. Wie van de Wadden houdt, wil ze ook beschermen en denkt graag mee. Benutten we dat sociale kapitaal van de fans beter, dan krijgen we creatievere ideeën en betere besluiten.’

Wat is Greenmapper.org?

Greenmapper is een groeiend burgerwetenschappelijk platform dat is ontwikkeld aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het brengt mensen die van bepaalde natuurgebieden houden in contact met de organisaties die deze gebieden beschermen – waardoor unieke inzichten ontstaan in hoe landschappen worden gewaardeerd, en waardoor degenen die hierom geven een echte stem krijgen in de toekomst ervan.

Meer informatie

• Frans J. Sijtsma
• greenmapper.org