Opinie | Duurzame deals scoren op de vrijmarkt. 'Heb ik dit echt nodig?'

De vrijmarkt staat voor veel Nederlanders gelijk aan koopjes jagen, onderhandelen en onverwachte vondsten. Maar wie écht duurzaam wil zijn, moet volgens consumentenonderzoeker Marijke Leliveld bij een andere vraag beginnen: heb ik dit eigenlijk nodig?

_{Tekst: Sjoerd Bekius, Corporate Communicatie}

'De meest duurzame aankoop is geen aankoop,' stelt ze. Daarmee raakt ze direct de kern van het probleem. Tweedehands kopen voelt goed, maar leidt vaak niet tot minder consumptie. Integendeel: het lijkt erop dat het vaker een aanvulling is op wat mensen toch al nieuw kopen, in plaats van een vervanging. Platforms als Vinted groeien, maar de verkoop van nieuwe producten daalt niet.

Hoe scoor je dan wél een duurzame deal?

Een duurzame deal begint dus niet bij het afdingen, maar bij zelfbeheersing. Stel jezelf eerst de vraag: heb ik dit echt nodig, of is het gewoon “leuk”? Pas als iets daadwerkelijk een functie heeft, bijvoorbeeld speelgoed dat nog ontbreekt of kleding die je echt nodig hebt, wordt tweedehands kopen een duurzame keuze.

Als je eenmaal besluit iets te kopen, is een tweedehands aankoop duurzamer dan nieuw. Maar hier speelt de psychologie een grote rol. Mensen willen zichzelf zien als “goed bezig” en gebruiken duurzame keuzes soms als excuus. Als je net allerlei tweedehands spullen hebt gekocht, voelt het alsof je na die “juiste” keuzes ook echt wel die nieuwe dure jas die je niet echt nodig hebt maar die toch wel staat mag kopen. Een soort morele balans dus. Als het je lukt om die te herkennen, en niet in dat patroon te vallen, ga je steeds minder splinternieuwe producten kopen. Dat is echt duurzaam.

_{Tekst gaat verder na foto}

Wat kun je als consument doen?

De rol van de consument ligt vooral in drie dingen:

1. Koop minder en bewuster

Zie tweedehands als vervanging van iets dat je anders nieuw zou kopen. Niet als extra.

2. Gebruik spullen langer

Investeer liever in kwaliteit en repareer waar mogelijk. De cultuur van “om de paar jaar iets nieuws” is grotendeels aangeleerd.

3. Ga verantwoord om met afval

Gooi spullen niet zomaar weg, maar lever ze gescheiden in. Alleen dan kunnen materialen daadwerkelijk worden gerecycled.

Hoe zorgen we dat we minder kopen?

Volgens Leliveld ligt de oplossing niet alleen bij de consument. Het systeem moet veranderen. Bedrijven willen vaak wel verduurzamen, maar kunnen moeilijk concurreren met goedkope massaproductie. Overheden kunnen dit corrigeren via subsidies, regelgeving en het stimuleren van circulaire bedrijfsvoering.

Tegelijkertijd moeten consumenten wennen aan minder keuze en minder koopmomenten. Dat voelt als verlies, omdat we gewend zijn geraakt aan overvloed en gemak: Van fast fashion tot one-click aankopen.

De echte omslag zit daarom in een cultuurverandering: minder spullen kopen moet weer leuk worden. Net zoals tweedehands kopen dat inmiddels is geworden. Vooral dat laatste stemt Leliveld optimistisch. 'Vroeger was het niet gebruikelijk dat je naar de kringloop ging als je ook nieuwe producten kon betalen. Nu is dat heel normaal. Dat laat zien dat de consument kan veranderen richting een meer duurzame manier van consumeren.'

Kijken, kijken, niet kopen

Een duurzame vrijmarktdeal draait dus niet om de laagste prijs, maar om de juiste keuze. Vraag jezelf af of je iets nodig hebt, koop alleen als het een vervanging is van iets dat je anders nieuw had gekocht, en geniet vooral langer van wat je al hebt. Minder kopen is uiteindelijk de meest duurzame, en misschien wel de moeilijkste keuze.

En als je dan toch die mooie deal wil scoren? Onderhandelen op de Vrijmarkt blijft ondertussen gewoon een spel. Blijf vriendelijk, stel een duidelijke grens en besef dat timing een rol speelt. Aan het begin van de dag kun je de mooiste parels vinden, maar op het eind van de dag zijn de prijzen misschien een stuk lager.

'Maar toch blijft de meest duurzame aankoop geen aankoop,' herhaalt Leliveld nadat ze memoreert over het opruimen van haar eigen zolder. 'Uiteindelijk scheelt het heel veel troep.'