Waarom ondernemerschap juist in specifieke regio’s floreert

Was de regio waar je nu woont ooit onderdeel van het Romeinse Rijk? Dan is de kans groot dat jouw regio meer ondernemersgeest heeft dan andere. Hoogleraar Ondernemerschap en Regionale Ontwikkeling Michael Wyrwich onderzoekt dit fenomeen vanuit verschillende disciplines. ‘Ondernemerschap is een diepgewortelde regionale kracht die zeer lang stand kan houden.’ Universiteiten spelen volgens hem een centrale rol in het bevorderen van ondernemerschap.

^{Tekst: Thomas Vos, Corporate Communicatie RUG / Foto’s: Henk Veenstra}

9 november 1989: De Berlijnse Muur valt. Het luidt het einde van de DDR in. Bij veel Oost-Duitsers leefde de hoop dat ook zij konden dingen naar de welvaart van de West-Duitsers. Aan het eind van de jaren ‘90 was die hoop vervlogen. Michael Wyrwich: ‘Ik zat toen op de middelbare school in Oost-Duitsland. De werkloosheid was enorm en de kansen op de arbeidsmarkt waren heel beperkt. Dat vond ik intrigerend: hoe werkt dit? En hoe kunnen we de werkloosheid terugdringen?’

Onderdrukken van ondernemersgeest

Wyrwich besloot Economie te gaan studeren om hier meer over te leren. Hij hanteerde daarbij een andere invalshoek dan de meesten: dat van ondernemerschap. Wyrwich: ‘Ondernemerschap wordt relatief weinig bestudeerd door economen, maar is vanwege het interdisciplinaire karakter juist fascinerend. Onderzoekers op het gebied van management, psychologie, geschiedenis en geografie houden zich er mee bezig. Zelf was ik benieuwd of de hoge mate van werkloosheid in de voormalige DDR misschien te maken had met het onderdrukken van ondernemersgeest tijdens het communistische bewind. In mijn promotie-onderzoek dook ik daar verder in.’

Adviseren over ondernemerschap

Wyrwich is hoogleraar Ondernemerschap en Regionale Ontwikkeling bij de Faculteit Economie en Bedrijfskunde van de RUG. Hier begon hij in 2018 als adjunct-hoogleraar. Ondernemerschap, een relatief nieuw onderzoeksveld in de wereld van economie, vormt de spil van zijn onderzoek. Op basis van historische gegevens kijkt hij naar de drijfveren achter ondernemerschap. Zijn onderzoek heeft zijn waarde al bewezen: Wyrwich wordt regelmatig gevraagd om advies, of het nou kleine bedrijven of nationale overheden betreft.

De casus Oost-Duitsland

Terug naar Oost-Duitsland. Was het onderdrukken van ondernemersgeest ten tijde van de DDR een sleutelfactor in de hoge mate van werkloosheid na de val van de Muur? Wyrwich: ‘Ik ontdekte dat er in de regio nog steeds overblijfselen waren van ondernemerschap van voor de Tweede Wereldoorlog en de DDR. Dat was interessant, want het kon betekenen dat er blijkbaar iets diep in het weefsel van de regio zit. Tegelijkertijd liet de communistische tijd zeker sporen na. Vooral Oost-Duitsers van rond de veertig jaar waren in de periode na de val van de Muur zelden ondernemer. Normaal gesproken worden mensen rond deze leeftijd ondernemer, omdat ze meer ervaring, vermogen en stabiliteit hebben. Voor deze groep Oost-Duitsers gold dat echter niet, omdat ze opgroeiden onder het communisme.’

Niet zwart-wit

Dit betekent echter niet dat er toen geen ondernemers waren in de voormalige DDR, of dat die er vandaag de dag niet zijn. Wyrwich: ‘Zowel toen als nu zijn er zelfs meer ondernemers in Oost-Duitsland dan West-Duitsland. Dit stamt uit de transitieperiode nadat de DDR was gevallen, waarin de DDR-economie werd geprivatiseerd. Hierdoor ontstonden veel kleine en middelgrote ondernemingen die vandaag de dag nog steeds bestaan. Deze ondernemingen zijn echter over het algemeen niet zo financieel stabiel als West-Duitse ondernemingen, en er lijkt een gebrek aan ondernemersgeest te zijn bij Oost-Duitsers als het komt op het uitbreiden van hun ondernemingen.’

Romeinse Rijk

In een ander onderzoek ging Wyrwich samen met collega’s veel verder terug in de tijd, naar het Romeinse Rijk. ‘We onderzochten of verschillen in ondernemerschap tussen Duitse regio’s konden worden herleid tot de tijd van het Romeinse Rijk. We kwamen erachter dat gebieden die vroeger onderdeel waren van het Romeinse Rijk een hogere mate van ondernemerschap en innovatie hebben. Sociale interactie en handel tussen binnen het Romeinse Rijk lijkt hierbij een factor te zijn,’ legt Wyrwich uit. ‘Het onderzoek liet opnieuw zien hoe ondernemerschap een diepgewortelde regionale kracht is.’

Hoe je ondernemerschap versterkt

Wat betekent dit voor regio’s die ondernemerschap willen versterken en meer ondernemers willen aantrekken? Wyrwich: ‘Regio’s moeten een ecosysteem voor ondernemers creëren en investeren in een cultuur van ondernemerschap. Dit is een klus voor de lange termijn, en moet dus niet gebonden zijn aan politieke veranderingen. Het is daarom belangrijk om een stichting rondom ondernemerschap op te zetten met een onafhankelijk budget. Deze stichting kan infrastructuur voor ondernemers creëren, zoals fysieke ruimte om ideeën te ontwikkelen of mogelijkheden om apparatuur te huren. En je hebt mensen nodig die al een tijd in een regio wonen en er potentie in zien. Dan zijn ze meer geneigd om een onderneming te beginnen.’

De rol van universiteiten

Volgens Wyrwich is het bovendien zo goed als essentieel dat er een (technische) universiteit in de buurt is. ‘Universiteiten spelen een centrale rol in het bevorderen van ondernemerschap, doordat zij onder meer laboratoria en vakmensen kunnen bieden. Daarom is het ook belangrijk dat de RUG actief betrokken is bij de AI Factory, om er een succesvolle thuisbasis voor verschillende startups van te maken. De AI Factory biedt een belangrijke infrastructuur voor ondernemers, naast andere vormen van ondersteuning die de universiteit voor startups biedt. Het kost echter wel tijd voordat dit tot zichtbare resultaten en een domino-effect in de regio leidt. Op dit moment neigen ondernemers misschien nog naar andere delen van het land om hun onderneming te vestigen.’

Korea

Wyrwich vindt het belangrijk dat zijn onderzoek impact heeft. ‘Ik probeer mijn kennis zoveel mogelijk te delen met kleine en middelgrote ondernemingen. Soms zijn ze daar ontvankelijk voor, soms ook niet. Maar het is wel onze verantwoordelijkheid om de kennis te delen. En het gaat verder dan alleen deze ondernemingen. Ik was recentelijk in Zuid-Korea voor besprekingen tussen de Duitse en Zuid-Koreaanse overheid. In Zuid-Korea leeft nog steeds de wens voor een uiteindelijke hereniging met Noord-Korea. Ik kon daar mijn kennis delen over de gevolgen van hereniging voor ondernemerschap en innovatie, op basis van het voorbeeld van de Duitse hereniging. Mocht er een hereniging komen tussen de Korea’s, dan kan dit waardevolle informatie zijn.’

Meer informatie

• Michael Wyrwich