Wetenschap Werkt | De Scholierenacademie brengt onderzoek naar de klas
De wetenschap draagt dag in, dag uit bij aan oplossingen voor uiteenlopende maatschappelijke problemen. Van nieuwe medicijnen tot slimme oplossingen voor de landbouw; ons onderzoek helpt de maatschappij vooruit. Dit is echter niet altijd meteen zichtbaar. In de nieuwe rubriek Wetenschap Werkt, delen we daarom verhalen die gaan over concrete innovaties, producten en ideeën om te laten zien dat wetenschap werkt!
Tekst: Nathalie Laarman, Corporate Communicatie RUG
Veel mensen houden zich vast aan het beeld van een typische wetenschapper: een witte man met een labjas, afgebeeld in een modern laboratorium. Met de Scholierenacademie wil projectleider Douwe van der Tuin, basis- en middelbare scholieren in Noord-Nederland laten zien dat wetenschap veel meer is dan alleen proefjes doen. ‘Het zou zonde zijn als leerlingen daardoor afhaken, omdat ze zich niet herkennen in dit stereotype. Ons doel is om alle leerlingen wetenschap en de bijbehorende vaardigheden te laten ervaren, in de alfa, bèta en gammawetenschappen.’
Van onderzoek naar lespakket
'Wat de Scholierenacademie uniek maakt, is de uitwisseling tussen de universiteit en andere onderwijsinstellingen. Binnen een transdisciplinair ontwikkelteam van wetenschappers, studenten en leraren worden samen nieuwe materialen ontwikkeld die vervolgens gratis beschikbaar worden gesteld voor alle scholen in Nederland,' zegt van der Tuin. 'Wetenschappers komen bij ons terecht wanneer ze hun onderzoek willen vertalen naar het onderwijsveld. Vervolgens wordt er gekeken naar welk onderwerp en welke lesvorm bij welke doelgroep aansluit. Ieder lespakket heeft namelijk zijn eigen doelgroep, van primair onderwijs tot bovenbouw voortgezet onderwijs.
De uitwerking kan uiteenlopen van een wetenschappelijke poster of lessenserie tot een meer innovatief product, zoals een spel. Zo laat van der Tuin een escaperoom spel zien, waarbij kinderen in een kamer moeten puzzelen en ondertussen hun onderzoeksvaardigheden trainen. ‘We zijn voortdurend op zoek naar vormen waarbij leerlingen de wetenschap ook daadwerkelijk ervaren, met een groot leereffect als resultaat.’
Leren onderzoeken vanaf de basisschool
Het overkoepelende doel van de Scholierenacademie is om scholieren én leraren in Noord-Nederland wetenschapsvaardiger te maken. Dit gebeurt door kinderen al vroeg in aanraking te laten komen met onderzoeksvaardigheden en kritisch denken. Op de basisschool begint dit met het aanbieden van een versimpelde onderzoekscyclus over hoe je onderzoek doet. Op de middelbare school worden de materialen steeds iets complexer, waarbij extra stappen worden toegevoegd. ‘Hierbij willen we een realistisch beeld van de wetenschap scheppen,’ zegt van der Tuin. ‘Wetenschap helpt je om tot kennis te komen.’ Dat is volgens hem juist nu van groot belang: ‘Nepnieuws en complottheorieën spelen een steeds grotere rol.’
Aspiratie en herkenning
Ook aspiratieontwikkeling speelt een belangrijke rol in de lesmaterialen. Van der Tuin: ‘We willen dat kinderen zich kunnen identificeren met de wetenschapper en zich afvragen: “Zie ik mijzelf ooit als student hier op de universiteit?” Dat is extra relevant in Noord-Nederland, waar doorstuderen niet altijd vanzelfsprekend is. De mentaliteit van “doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg” leeft hier sterk. Voor eerste generatie studenten is de stap naar hoger onderwijs daardoor vaak groot.’ Uiteindelijk gaat het de Scholierenacademie er niet om of de leerlingen ook op de RUG komen studeren. ‘De RUG heeft een breder maatschappelijk doel,’ benadrukt van der Tuin. ‘Wetenschapsvaardigheden zijn voor iedereen belangrijk, ongeacht waar je later studeert of werkt.’
Wetenschap in de klas
De lespakketten zijn niet alleen waardevol voor leerlingen, maar ook voor leraren. Door recent wetenschappelijk onderzoek te verbinden met kennis uit de onderwijspraktijk, bevordert de Scholierenacademie de uitwisseling tussen de universiteit en scholen in Noord-Nederland. Via wetenschapsdates en gastlessen wordt actueel onderzoek actief naar de klas gehaald. ‘Docenten geven aan vaak gemotiveerd en geïnspireerd te zijn na een sessie,’ vertelt van der Tuin. ‘Onze materialen bieden hen nieuwe ervaringen en kennis. Omdat leraren de lespakketten uiteindelijk zelf inzetten, is het extra belangrijk om hen te enthousiasmeren.’
Impact maken via de Scholierenacademie
Van der Tuin hoopt daarnaast dat meer wetenschappers de weg naar de Scholierenacademie weten te vinden. ‘Sommige onderzoekers onderschatten hoeveel tijd, middelen en expertise het kost om impact te maken. Door met ons samen te werken, bereiken ze een veel groter publiek.’ Bovendien is het volgens hem een fantastische oefening om onderzoek begrijpelijk te maken voor jonge leerlingen. ‘Je moet dan echt nadenken over wat de essentie van je onderzoek is.’
De Scholierenacademie richt zich daarbij niet alleen op populaire thema’s als AI of mentale gezondheid. ‘Ook onderzoek uit kleinere of moeilijker te vertalen vakgebieden nemen we mee, zoals filosofie of natuurkunde. Daar liggen eveneens mooie kansen.’
Ambitie voor de toekomst
Voor de toekomst heeft van der Tuin een duidelijke ambitie: het onderwijs in Noord-Nederland verbeteren. ‘Ik wil de Scholierenacademie écht op kaart te zetten, zowel bij wetenschappers als bij scholen. Voor onderzoekers bieden wij een unieke kans om hun kennis toe te passen en maatschappelijke impact te maken in het onderwijs. De uitwisseling tussen universiteit en de andere onderwijsinstellingen maakt ons in het Noorden allemaal sterker.’
Wil je meer weten over Wetenschap werkt? Bekijk dan de overzichtspagina voor alle edities.