A tale of two motives
Zorgen over reputatie motor voor solidariteit
Wanneer en waarom komen we in actie als een ander onrecht wordt aangedaan? Niet iedereen wordt gedreven door rechtvaardigheidsgevoel als we opkomen voor een ander. Zorgen over de reputatie van de ’eigen groep’ spelen ook een grote rol. Dat blijkt uit onderzoek van Hakan Çakmak, waarop hij op 29 oktober promoveert aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Wanneer komen we op voor een ander? Waarom spreken mensen zich soms uit als leden van hun eigen groep anderen onrecht aandoen? Hakan Çakmak heeft voor zijn promotie onderzocht waarom mensen zich solidair tonen met kwetsbare groepen als het onrecht afkomstig is van mensen uit hun eigen gemeenschap, land of sociale groep. Denk daarbij aan discriminatie van lageropgeleiden, vijandigheid tegenover vluchtelingen en schadelijk gedrag van politieke leiders of overheden.
Uit Çakmaks onderzoek blijkt dat mensen vooral door twee motieven worden gedreven. Sommigen maken zich zorgen over de reputatie van hun groep. Als het gedrag van groepsgenoten hun groep in een negatief daglicht stelt, zijn zij eerder geneigd de slachtoffers te steunen. Anderen worden vooral gedreven door een gevoel van rechtvaardigheid. Zij richten zich op het leed van de slachtoffers en willen helpen omdat zij de situatie als oneerlijk beschouwen.
Het motief dat het belangrijkst is, kan per persoon verschillen. Mensen die zich sterk verbonden voelen met hun groep, worden vaker beïnvloed door zorgen over het imago van die groep. Mensen die zich minder sterk verbonden voelen met hun groep worden vaker gemotiveerd door gevoelens van rechtvaardigheid.
Çakmak draagt met zijn onderzoek bij aan een beter begrip van solidariteit en van de voorwaarden voor een duurzame samenleving. ‘Mensen moeten zich realiseren dat grote problemen, zoals oorlogen of uitbuiting, niet alleen opgelost kunnen worden door de solidariteit van leken en buitenstaanders. Leden van de ‘dadergroep’ spelen daar ook een grote rol in.’
Solidariteit vanuit dadergroepen met een hoge sociale status speelt een cruciale rol spelen bij het ter verantwoording roepen van daders en het bevorderen van vreedzaam samenleven, stelt Çakmak. ‘Zonder daden van solidariteit komen kwetsbare groepen, zoals vluchtelingen, steeds meer alleen te staan,’ aldus Çakmak,‘ en wordt geweld en onrecht genormaliseerd. Daden van solidariteit zijn essentieel voor het verminderen van leed en het versterken van sociale samenhang.’